− Bu standard, Türk
Standardları Enstitüsü�nün Petrol Hazırlık Grubu�nca revizyonu yapılmış ve
sonra, TSE Teknik Kurulu�nun
25 Nisan 1995 tarihli toplantısında kabul edilmiş, 19 Ocak 1996, 30
Aralık 1997 ve 25 Mayıs 1998
tarihli toplantılarda tadil edilerek yayımına karar verilmiştir.
− Teknik kurul, ayrıca bu
standardın mecburi yürürlüğe konulmasını uygun bularak ilgili Bakanlığa
önerilmesini kabul etmiştir.
− Bu standard, 7.10.1974 gün
ve 15029 sayılı Resmi Gazete�de yayımlanan ilgili Bakanlık Tebliği ile
mecburi yürürlükte
bulunduğundan, bu yeni metne ilişkin Bakanlık Tebliği Resmi Gazete�de
yayımlandıktan ve bu kararda
verilen geçiş süresi son bulduktan sonra eski baskıları geçersizdir.
− Bu standardın
hazırlanmasında, milli ihtiyaç ve imkanlarımız ön planda olmak üzere,
milletlerarası
standardlar ve ekonomik
ilişkilerimiz bulunan yabancı ülkelerin standardlarındaki esaslar da
gözönünde bulundurularak;
yarar görülen hallerde, olabilen yakınlık ve benzerliklerin sağlanmasına
ve bu esasların, ülkemiz
şartları ile bağdaştırılmasına çalışılmıştır.
− Bu standard son şeklini
almadan önce; bilimsel kuruluşlar, üretici, imalatçı ve tüketici durumundaki
konunun ilgilileri ile gerekli işbirliği yapılmış ve alınan görüşlere göre
olgunlaştırılmıştır.
İÇİNDEKİLER
0 - KONU, TARİF, KAPSAM,
UYGULAMA ALANI ...................................................
2.1.1.1 - Toplam su
kapasitesi 15 m3'den fazla olan tankların meskun mahallerde tesis edilmesi
durumunda; Madde 2.1.1 ve
Çizelge-1'deki hususlar, Çizelge-2'de verilen yangından korunma
şekillerine göre
değiştirilebilir.
2.1.1.2 - Her birinin toplam
su kapasitesi 50 m3 veya daha fazla olan yerüstü tanklarından meydana
gelen tank grupları arasındaki
asgari mesafeler ve bu grupların her birindeki azami tank sayıları
yangından korunma şekillerine
göre Çizelge- 2'ye uygun olmalıdır.
Yerüstü LPG tanklarının
bulunduğu mahale, yangın sistemine ilave olarak, su kapasitesi 50-120 m3
depolama tanklarında en az 3
adet, 120 m3'ten büyük depolama tanklarında en az 4 adet yangın
hidrantı tesis edilmelidir. Bu
hidrantlar TS 2821'e uygun olmalı, ve hidrant seçiminde mahalli itfaiye
teşkilatı ve/veya varsa
rafinerilerin görüşü alınmalıdır. Yer üstü yangın hidrantları uygun konumlarda
yerleştirilmelidir.
Hidrantlar, tanklara en az 15 m en çok 75 m mesafelerde bulunmalıdır.
ÇİZELGE 2 -Yangından Koruma
Şekillerine Göre Tank Gruplarında Bulunması Gereken Tank Sayısı
ve Gruplar Arasındaki Asgari
Mesafeler
Sabit su püskürtme cihazı
ve sabit monitör lans sistemlerinin projelendirilmesinde. korunacak
tankın yüzey alanı, tecrübeli uzman mühendislerce tespit edilmeli ve yangına
maruz kalan kısımların tamamını kapsamalıdır5).
1) Yangın hasar analizi
sonucunda, ciddi yangın hasarı ihtimali olmadığı anlaşılan bölgelerde, yangından
korunma için yangın hortumu kullanılan bölgelerde özel koruma tedbirleri
alınmalıdır. Tek bir kanattan meydana gelebilecek yangınlar için yangın
tesisatında, 15 m3 �den büyük kapasitede yangın suyu deposu bulunmalıdır. Tankın
yangından korunması alevin tank ile temasa başladığı anda, yeterli miktarda
yangın suyunun alev üzerine mümkün olan en kısa zamanda uygulanmasıyla sağlanır.
Yangın suyu uygulanmaması durumunda tankların çoğunluğunda, alevin tank ile
temasa başlamasından sonraki 10-30 dakika içinde tankların hasarlanmaya uğradığı
görülmüştür. Su spreyi henüz
tutuşmamış durumdaki gaz
kaçaklarının kontrol edilmesinde de kullanılabilir.
2) Sabit monitor lanslarının
ve sabit su spreylerinin projelendirilmesinde korunacak yerüstü tank yüzeyinin
alanı, tecrübeli uzman mühendislerce tespit edilmelidir. Sabit monitor lansları
ve su spreyleri muhtemel bir yangından etkilenebilecek tank yüzeylerinin
tamamını ıslatabilecek ve yeterli debide su fışkırtabilecek kapasite ve konumda
yerleştirilmelidir.
3) Sabit su spreyi
sistemleri, uzman mühendislerce projelendirilmelidir. Bu sistemler
muhtemel bir yangından tesir görebilecek yüzeylerin tamamını
ıslatabilecek ve buralara yeterli su fıştırtabilecek kapasite ve
konumda tesis edilmelidir. Bu sistemler, sıcaklığa veya gaz kaçağına
karşı duyarlı yangın (dedektör) cihazlarından ikaz almak suretiyle
kendiliğinden devreye girmeli veya elle devreye sokulabilmelidir.
4) Yangın hatlarının ısıya
karşı yalıtılmasının gerekli olup olmadığı, tecrübeli uzman mühendisler
tarafından yapılacak analiz sonucuna göre karar verilmelidir.
Yerüstü tankına ısı yalıtımı
gerekiyorsa, yalıtım tankı en az 430°C sıcaklıkta, en az 50 dakika süre ile
koruyabilecek özelliklerde yapılmalıdır. Tanka uygulanan ısı yalıtımı, sistemi
ayrıca iklim şartlarında korumalı ve yangın halinde su püskürtülmesi sonucu ani
sıcaklık değişimiyle çatlamamalıdır.
5) Su kapasitesi 15
m3�den fazla olan LPG depolama tesislerinde ve dolum tesislerinde
aşağıdaki yangın güvenliği sistemleri uygulanmalıdır.
5.1) Su Depoları ve Sis
Muslukları
5.1.1) Yer üstü depolama
tanklarının toplam dış yüzeyinin her m2�si için en az 3 l/dakika ve tüp dolum
tesisi (platform veya sundurma gibi) alanının her m2�si için en az 3
l/dakika olmak üzere su ihtiyacı tespit edilmeli ve bu su
ihtiyaçlarından büyük olanını karşılayacak kapasitede su deposu veya su
havuzu tesis edilmelidir. Su deposu veya su havuzunun büyüklüğü, hesaplanan su
miktarını en az 1 saat süre ile karşılayacak hacimde olmalıdır. Su, denizden,
akarsudan, şehir şebekesinden veya rafineri yangın suyu şebekesinden
sağlandığında su deposu veya su havuzu buralardan sağlanacak en az su miktarı
düşülerek projelendirilmelidir.
NOT - Yangın suyu şebekesinin
donmamasını sağlayacak tedbirler alınmalıdır.
5.1.2) Madde 5.1.1�de
belirtildiği metotla hesaplanan miktarda su gerektiğinde tank üzerine
veya dolaylarına uygun şekilde dağıtabilecek sprink (duş) veya lüle-nozul
sistemi kurulmalıdır. Kullanılan sprinkin debisi en az 15 l/dakika olmalıdır.
Lüle - nozullar ise kullanılan sprink kapasitesine eşdeğer olacak şekilde
seçilmelidir.
5.1.3) Sprink veya
lüle-nozullar tank boyutlarına uygun olarak ve etkili bir soğutmayı sağlayacak
şekilde yerleştirilmiş olmalıdır.
5.1.4) LPG depolama
tesislerinin yanındaki kapalı veya sundurma altındaki tüp dolum tesislerinde,
(Madde 5.1.1) bütün alanı ıslatabilecek şekilde dağılmış ve beheri en az 1 m3/h
debide sprink veya lüle nozul sistemi kurulmalıdır.
5.1.5) Dökme LPG depolama
tesislerini ve bu tesislerin yanında tüp depolanan açık alanları etkili
bir şekilde kontrol altına alabilecek ve beheri en az 15 l/dakika su
kapasiteli yerüstü yangın hidrant sistemi kurulmuş olmalıdır.
5.1.6) Madde 5.1.1 ve
Madde 5.1.5�te belirtilen sistemlerde; depolama tankları alanı ile tüp
dolum tesisleri için hesaplanan su ihtiyacından hangisi fazla ise, bu
ihtiyaca uygun kapasitede pompalar ve su havuzu ( en az 2 pompa)
bulunmalıdır. Pompaların çıkış basınçları 700 kPa�dan az olmamalıdır. Elektrik
motorlarıyla donatılmış pompaların çalıştırılması, otomatik veya uzaktan
kumandalı sistemlerle sağlanmalıdır.
5.1.7) Yangın güvenliği su
sistemleri, en az 7 günde bir defa çalıştırılmalı ve işler durumda olduğundan
emin olunmalıdır.
5.2 - Tüketim Amaçlı, Su
Kapasitesi 15 m3�den Fazla Olan Depolama Tankları
Tüketim amacıyla kullanılan,
su kapasitesi 15 m3�den fazla olan depolama tanklarında aşağıdaki emniyet
sistemleri bulunmalıdır.
5.2.1) Yerüstü depolama
tanklarının üzerinde, tank yüzeyinin her m2�si, başına 3 l/dakika su miktarını
tank yüzeyine yöneltecek su püskürtme elemanları (sprink (duş) veya lüle nozul)
bulunmalıdır.
5.2.2) Tank boyutlarına uygun
olarak Madde 5.2.1�e uygun olarak seçilen su püskürtme elemanları, bir sprink
sistemi (beherinin kapasitesi en az 15 l/dakika veya buna eşdeğer) lüle - nozul
sistemi olabilir. Su püskürtme elemanları tank boyutlarına uygun şekil ve
yerlerde yerleştirilmiş olmalıdır.
5.2.3) Depolama tankının
bulunduğu alanda en az iki adet yangın hidrantı (çapraz veya karşılıklı
konumlarda) ve her hidrantın yanında bir dolap içerisine yerleştirilmiş olarak
yeterli uzunlukta yangın hortumu bulunmalıdır.
5.3) Yangın Söndürme
Tüpü
5.3.1) Depolama kapasiteleri
10,000 kg’dan az olan depolama tesislerinde en az 2 adet 6 kg’lık karbon
dioksitli veya 2 adet 6 kg’lık kuru tozlu TS 862’ye uygun yangın söndürme tüpü
bulundurulmalıdır.
5.3.2) Depolama kapasiteleri
10,000 kg’dan fazla 100000 kg’dan az olan depolama tesislerinde en az 4 adet 6
kg’lık karbondioksitli veya 4 adet 6 kg’lık kuru tozlu TS 862’ye uygun yangın
söndürme tüpü bulundurulmalıdır.
5.3.3) Depolama kapasitesi
100000 kg’dan çok olan LPG depolama tesislerinde 100.000 kg üzerindeki her
250000 kg LPG için Madde 5.3.2’ye ilave olarak en az 1 adet 6 kg�lık
karbondioksitli veya kuru tozlu TS 862�ye uygun yangın söndürme tüpü daha
bulundurulmalıdır.
5.4) Alarm Sistemi
Yangın tehlikesi anında kullanılmak üzere elektrikle veya mekanik olarak çalışan
bir alarm sistemi bulunmalıdır.
2.1.1.3 - Tankların
yerleştirilmesinde ayrıca aşağıdaki hususlara da uyulmalıdır:
- Tanklar birbirlerinin
üzerine yerleştirilmemelidir.
- Tankların 3 m yakınına kadar
yanıcı madde bulundurulmamalı ve bu mesafedeki kuru ot vb. gibi
kolay tutuşabilen maddelerle
gerekli mücadele yapılmalıdır.
- Tankların bulunduğu sahada
parlama noktası 90°C'un altında olan sıvıların toplanmaması veya
akışının önlenmesi için
gerekli tedbirler alınmalıdır. Bu tedbirler sedde (dayk) saptırma kanalları
inşası veya sıvıların uygun
doğrultuda akışının sağlanması için gerekli eğimin verilmesi gibi
işlemlerdir. Sıvıların parlama
noktaları TS 1273'e göre tespit edilir.
- LPG tanklarının bulunduğu
bölgede parlayıcı veya yanıcı maddeler ihtiva eden başka tanklar varsa;
bu tanklar seddelerle
çevrilmiş durumdaki ayrı sahalarda bulunmalıdır. LPG tankları bu sahanın
dışında olmalıdır. LPG
tankları ayrıca sedde duvarı ekseninden en az 3 m uzakta bulunmalıdır.
- Yerüstü LPG tankları ile
parlama noktası 90 °C'un altındaki bir sıvı ihtiva eden tanklar arasındaki
yatay mesafe en az 6 m
olmalıdır. Bu husus su kapasitesi 0,5 m3 veya daha az olan LPG tankları ile
hacmi 2,5 m3 ve daha az olan
fuel oil tankları arasındaki asgari yatay mesafeye uygulanmaz.
Yerüstü LPG tankı ile
parlayıcı veya patlayıcı sıvılar ihtiva eden başka yeraltı tankları arasındaki
yatay mesafe, tankların ilgili
standardlara uygun olması şartıyla gerekli değildir.
- Yerüstü tankları çevresinde
muhtemel sel ve su baskını ile yeraltı tanklarında zemin suyu seviyesinin
yüksek olması durumunda;
tanklar kuvvetli bir biçimde ankrajlanmalıdır.
- LPG tanklarının bulunduğu
sahada, başka basınçlı gazların depolanmasında kullanılan tanklar da
varsa, bu tanklar ihtiva
ettiği gazların cinslerini belirtir tarzda TS 1519'a göre işaretlenmelidir.
- Yerüstü LPG tanklarının
hiçbir parçası, anma gerilimi 0,6-10,5 kV arasında olan enerji (elektrik) nakil
hatlarının dikey
doğrultusunda her yönden 2 m, 10,5 kV�un üzerindeki elektrik nakil hatlarının
her
yönden 7,5 m yatay
doğrultudaki mesafede bulunan sahaya yerleştirilmemelidir.
- LPG tankı ile oksijen veya
gaz haldeki hidrojen tankları arasındaki asgari mesafe Çizelge-3'e uygun
olmalıdır.
ÇİZELGE 3 -LPG
Tankları ile Oksijen veya Gaz Haldeki Hidrojen Tankları Arasındaki Asgari
Mesafeler,m
2.1.2 - Tankların Montajı
2.1.2.1 - Montaj
Tank montajı Madde 2.1.2.1.1
ila Madde 2.1.2.1.6'ya uygun olmalıdır.
2.1.2.1.1 -Taşınabilir
tanklar yalnızca yer üstüne monte edilmelidir. Bu tanklar sert zemin üzerine
yerleştirilmeli veya sıkıca
sabitleştirilerek tespit edilmelidir. Bağlantı boru donanımında esneklik
sağlanmalıdır (Madde 2.5.5 ve
Madde 2.5.8).
2.1.2.1.2 - Bütün tanklar,
emniyet valflerinden çıkan gaz buharlarının birbirine doğrudan karışmasını
engelleyecek tarzda
konumlandırılmalıdır.
2.1.2.1.3 - Tanklara, tank
sistemlerine veya herhangi bir parçasına motorlu taşıtların muhtemel
çarpmaları sonucunda meydana
gelebilecek fiziksel hasarlanmalara karşı gerekli tedbirler alınmalıdır.
2.1.2.1.4 - Tankların
konumları, normal işletme süresince bütün parçalarına ulaşılabilir tarzda
olmalıdır.
2.1.2.1.5 - Tanklar üzerindeki
parçalardan sadece basınca maruz kalmayanların şantiye şartlarında
kaynak edilmesine müsaade
edilmelidir. Basınca maruz kalmayan parçalar, sırt plakası, aşınma
plakası, mesnet gibi
elemanlardır.
Sabit tanklar üzerindeki her
türlü tamir veya tadilat, basınçlı kaplarla ilgili imalat standard ve
kurallarına
göre yetkili kontrol müessese
onayı ve gözetiminde yapılmalıdır. Taşınabilir tankların ise imalat bölgesi
(fabrika) dışında (şantiye vb.
mahallerde) tanklar üzerindeki parçalardan yalnızca sırt plakası, taşıma
kulağı, aşınma plakası ve
mesnetlerin kaynak işleminin yapılmasına müsaade edilmelidir.
2.1.2.1.6 - Yerüstü tankları,
ilgili standardlara göre boyanmış durumda muhafaza edilmelidir.
2.1.2.2 - Su kapasitesi 1000
m3 ve daha fazla olan tanklara, sesli ve ışıklı ikaz veren alçak ve yüksek
seviye alarmı takılmalıdır.
2.1.2.3 - Su kapasitesi, 120
m3 veya daha yüksek olan depolama tanklarının emniyet valfinin periyodik
bakımı sırasında, tankı devre
dışı bırakmamak için emniyet valfi çok ağızlı veya birden fazla olmalıdır.
Bu surette, emniyet valfinden
birisinin bakıma alınması halinde diğer (ler)inin çalışır durumda kalması
sağlanmalıdır.
2.1.2.4 - Toplam kapasitesi
1000 m3'den fazla, tank sayısı 1'den çok olan depolama ve doldurma
tesislerinde; yangın sistemi
hariç olmak üzere elektrik enerjisini kesen ve bütün LPG akışlarını çabuk
kapatma valfleri vasıtasıyla
durduran, daima insan bulunan en az 3 yere "TEHLİKE BUTONU"
konulmalı, tesis içine ve
civara tehlikeyi bildiren alarm sistemi tesis edilmelidir.
2.1.3 - Yatay Tanklar
Sabit tesislerdeki yatay
yerüstü tankları, Madde 2.1.3.1 ve Madde 2.1.3.2'ye uygun olarak tesis
edilmelidir. Bu tanklar;
-Sert kaya zemin üzerine, veya
-Beton kaide üzerindeki yanmaz
malzemelerden inşa edilen mesnetler üzerine, veya
-Sabit kaya temeller üzerine
aşağıdaki şekilde mesnetlenmiş olarak yerleştirilmiş.
olmalıdır.
2.1.3.1 - Yatay tanklar
semer biçimli ayaklar (TS 7812) üzerine monte edilmişse tankın sıcaklık
değişimi veya yükleme sonucu
genleşmesi veya büzülmesi mümkün olmalıdır. Montaj, tank üzerinde
aşırı gerilme konsantrasyonu
meydana gelmeyecek tarzda yapılmalıdır. Yapı çeliğinden mamul
mesnetler aşağıdaki hususların
sağlanması şartıyla veya Madde 2.1.3.1.2.2'ye uygun bulunması
durumunda kullanılabilir.
2.1.3.1.1 - Su kapasitesi 10
m3'den fazla olan sabit yatay tanklar, tank tabanı biçimine ve oturma
yüzeyi şekline uygun beton
kaide veya sert kaya zemin üzerine monte edilebilir. Bu tanklar ayrıca
Madde 2.1.3.1.1.1'e uygunluğun
sağlanması durumunda, üst yüzeyi düz beton kaideler üzerine
yerleştirilen semer biçimli
çelik ayaklar (TS 7812) üzerine monte edilebilir.
2.1.3.1.1.1 - Su kapasitesi
10 m3'den fazla olan yatay sabit tanklar, üst yüzeyi düz beton kaideler
üzerine yerleştirilen eyer
biçimli çelik ayaklar üzerine monte edilebilir. Bu durumda, tankın alt dış
yüzeyinin beton kaide üst
seviyesinden yüksekliği 150 mm�yi geçmemelidir.
2.1.3.1.2 - Su kapasitesi 10
m3 veya daha az olan tanklar, tank tabanı biçimine ve oturma yüzeyi,
şekline uygun beton kaide
veya sert kaya zemin üzerine monte edilebilir. Bu tanklar, Madde
2.1.3.1.2.1 ve Madde
2.1.3.1.2.2'ye uygunluğunun sağlanması durumunda mesnetler üzerine monte
