Kanun No. 5015
Kabul Tarihi : 4.12.2003
Resmi Gazete Tarihi 20/12/2003
Resmi Gazete Numarası 25322
BİRİNCİ KISIM
Genel Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Tanımlar ve
Kısaltmalar
Amaç ve kapsam
MADDE 1. - Bu Kanunun
amacı; yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin olunan petrolün doğrudan veya
işlenerek güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara
sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi ve istikrarlı biçimde
sürdürülmesi için yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini
sağlamaktır.
Bu Kanun; petrole ilişkin
piyasaların sağlıklı ve düzenli işlemelerinin sağlanmasına ve geliştirilmesine
yönelik; düzenleme, yönlendirme, gözetim ve denetim işlemlerini kapsar.
Türk Silahlı Kuvvetlerinin
doğrudan kendi mülkiyetindeki araç ve tesisleri vasıtasıyla yürüttüğü bu Kanun
kapsamındaki faaliyetleri ile 5 Nisan 2001 tarihli ve 4636 sayılı Millî Savunma
Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanlığının Kuruluşu
ve Görevleri Hakkında Kanun kapsamındaki Başkanlığın kendi mülkiyetindeki araç
ve tesisleri vasıtasıyla yürüttüğü faaliyetleri bu Kanun hükümlerine tâbi
değildir.
Tanımlar ve kısaltmalar
MADDE 2. - Bu Kanunun
uygulanmasında;
1) Bakanlık: Enerji ve
Tabiî Kaynaklar Bakanlığını,
2) Kurum: Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumunu,
3) Kurul: Enerji Piyasası
Düzenleme Kurulunu,
4) AFRA: Londra'da ilân
edilen ortalama navlun ücretlerinin değerlemesini,
5) Akaryakıt: Benzin
türleri, nafta (hammadde, solvent nafta hariç), gazyağı, jet yakıtı, motorin
türleri, fuel-oil türleri ile Kurum tarafından belirlenen diğer ürünleri,
6) Akaryakıt istasyonu:
Dağıtıcı veya bunlarla tek elden satış sözleşmesi yapmış bayilerce ilgili
mevzuata uygun (teknik, kalite ve güvenlik) olarak kurulup, bir veya farklı alt
başlıktan birer akaryakıt dağıtıcısının tescilli markası altında faaliyette
bulunan ve esas itibarıyla araçların akaryakıt, madeni yağ, otogaz LPG, temizlik
ve ihtiyarî olarak bakım ile kullanıcıların tüplü LPG hariç diğer asgarî
ihtiyaçlarını karşılayacak imkânları sunan yerleri,
7) Akaryakıtla harmanlanan
ürünler: Metil tersiyer bütil eter (MTBE), Etanol vb. (yerli tarım ürünlerinden
denatüre olarak üretilenler ile biodizel hariç ) akaryakıt ile eşdeğer vergiye
tâbi olan ve olacak ürünleri,
8) Asfalt : Zemin
kaplamasında kullanılan ürünü,
9) Bayi: Bayilik faaliyeti
için gerekli donanıma sahip gerçek ve tüzel kişileri,
10) Bayilik: Karşılıklı
yükümlülüklerin ekinde fizibilite olan bir sözleşmeye bağlanarak akaryakıt
dağıtım şirketleri tarafından gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara
ikmali yetkisi verilmesi işlemini,
11) Dağıtıcı: Akaryakıt
dağıtım yetkisi olan ve lisansına işlenmesi halinde depolama, taşıma, ihrakiye
ve madeni yağ üretimi işlemleri yapabilen sermaye şirketini,
12) Dağıtım: Serbest
kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve ikmali dahil bayilere akaryakıt satış
ve ikmal faaliyetlerinin bütününü,
13) Fizibilite: Kuruma
verilmesi gerekli olmayan fakat bayilik sözleşmesi ekinde yer alan ve yapılacak
yatırımların analizini içeren raporu,
14) Ham petrol: Yerden
çıkarılan sıvı haldeki doğal hidrokarbonları,
15) İhrakiye : Ülkenin
karasuları ve/veya karasuları bitişiğinde deniz vasıtalarına veya hava
meydanlarında yerli ve yabancı uçaklara vergili veya vergisiz sağlanan
akaryakıtı ve madeni yağı,
16) İhrakiye teslim şirketi
ve bayii: Yurt içinden veya yurt dışından temin ettiği ihrakiyeyi deniz ve hava
taşıtlarına ikmal eden lisanslı sermaye şirketini ve lisanslı bayileri,
17) İletici: İletim
faaliyeti yapan sermaye şirketini,
18) İletim: Boru hattı
vasıtasıyla petrolün taşınması işlemini (üreticilerin rafineriye veya iletim
hattına ulaşan boru hatları ile tesislerin bünyesinde yer alan boru hatları
hariç),
19) İşleme: Petrol ve diğer
kimyasal maddelerden madeni yağ üretimi hariç yeni ürünler elde edilmesine
ve/veya ürünlerin nitelik veya niceliğinin değiştirilmesine ilişkin işlemleri,
20) İşlemeci: Lisansı
gereği işleme faaliyetini yapma hakkı verilmiş sermaye şirketini,
21) Katkı maddeleri:
Akaryakıt ürünlerinin özelliklerini iyileştirmeye matuf organik ve inorganik
maddeleri,
22) Kilometre tahdidi:
Şehir içi veya şehirlerarası trafiğe açık yollarda aynı istikamette iki
akaryakıt istasyonu arasındaki, Kurul tarafından çıkarılacak yönetmelikte
belirlenecek asgarî mesafeyi,
23) Kötüniyet: Piyasa
faaliyetinin yapılmasında, petrolün kaybına, karışmasına, bozulmasına veya amaç
dışı kullanımına sebebiyet veren bir eylem veya ihmali,
24) Kullanıcı: Petrol
kullanımı yapan gerçek ve tüzel kişileri,
25) Kullanım: Petrolün
sadece kişisel ve işletme ihtiyaçları için tüketimini,
26) Lisans: Bu Kanuna göre
gerçek ve tüzel kişilere piyasada faaliyet gösterebilmeleri için Kurul
tarafından izin verildiğini gösterir belgeyi,
27) Lisanslı depocu:
Lisanslı depolama faaliyeti yapan sermaye şirketini,
28) Lisanslı depolama:
Piyasa faaliyetinde bulunanların stok ve işletme ihtiyaçlarını gidermek üzere
başkasının mülkiyetindeki petrolün depolanması işlemini,
29) Madeni yağ üreticisi :
Madeni yağ üretimi yapan gerçek ve tüzel kişileri,
30) Madeni yağ: Baz yağına
veya kimyasal sentez yöntemi ile işlenen maddelere, bazı katkıların ilâvesi
sonucu, hareketli ve temas halinde olan iki yüzey arasındaki sürtünme ve/veya
aşınmayı azaltma veya soğutma özelliğine sahip mamul haline getirilen doğal veya
yapay maddeleri,
31) Özel işlem: Petrolün
nitelik olarak ayrı ürün haline getirilmesine yönelik olarak Kurumca belirlenen
yöntemleri,
32) Petrol: Bu maddenin
(5), (14) ve (44) numaralı bentlerinde tanımlananları,
34) Rafinaj: Ham petrolden
başlayarak yeni ürünler elde edilmesine ilişkin işlemleri,
35) Rafinerici: Lisansı
gereği rafinaj faaliyeti yapma hakkı verilmiş, petrol ticareti yapan sermaye
şirketini,
36) Serbest kullanıcı:
Kalorifer yakıtı, fuel-oil ve motorinde yıllık 5 000 tondan aşağı olmayacak
şekilde Kurum tarafından ürün bazında belirlenen tüketim miktarından fazla
yıllık petrol tüketimi olan lisanslı kullanıcıyı,
37) Solvent: Kimya ve
sanayi tesislerinde tüketilen ve/veya yeni kimya ve sanayi mamulleri üretiminde
kullanılan petrol ürünlerini,
38) Taşıma: Ham petrolün
rafineriye ulaştırılmak üzere toplandığı teslim noktasından sonra, diğer
ürünlerin ise taşıma araçları ile yapılan tüm nakil faaliyetleri bütününü,
39) Taşıyıcı: Taşıma
faaliyeti yapan gerçek ve tüzel kişileri,
40) Tehlikeli eylem: Piyasa
faaliyetinin yapılmasında, bunların yapıldığı mahalde veya yakınında bulunan bir
kimsenin ölümüne, sakatlanmasına veya sağlığının bozulmasına, çevrenin
kirlenmesine sebep olan veya olabilecek nitelikte bulunan bir fiil veya ihmali,
41) Transit taşıma: Başka
bir ülkeden gelen petrolün başka bir ülkeye Türkiye üzerinden kara ve deniz yolu
ile taşınmasını,
42) Ulusal marker:
Akaryakıta rafineri çıkışında veya gümrük girişinde eklenecek katkıyı,
43) Üretim: Petrolün
çıkarılmasını, ön işlenmesi ile saha dahilinde veya civarında bulunan depolara,
iletim hattına veya rafineriye boru hattı ile taşınmasını veya depolanmasını,
44) Ürün: Fiziksel veya
kimyasal işlem, rafinaj veya diğer yöntemlerle ham petrol ve/veya ürünlerinden
elde edilen ürün veya ara ürün herhangi bir hidrokarbonu,
İfade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Lisansların Tâbi Olacağı
Usul ve Esaslar, Lisans Sahiplerinin Temel Hak ve
Yükümlülükleri
Lisansların tâbi olacağı
usul ve esaslar
MADDE 3.- Petrol ile
ilgili;
a) Rafinaj, işleme, madeni
yağ üretimi, depolama, iletim, serbest kullanıcı ve ihrakiye faaliyetlerinin
yapılması ve bu amaçla tesis kurulması ve/veya işletilmesi,
b) Akaryakıt dağıtımı,
taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması,
İçin lisans alınması
zorunludur. Kurum, geliştireceği ilke ve ölçütler doğrultusunda, iletim ve
işleme faaliyetlerinde lisans alma zorunluluğuna muafiyet getirebilir. Lisans
vermede taahhüt üzerinden işlem yapılamaz.
Lisans taleplerine ilişkin
değerlendirmeler 3 üncü madde hükümleri ve Kurumca belirlenecek diğer unsurlar
çerçevesinde tamamlanarak en geç altmış gün içerisinde karara bağlanır ve
ilgiliye tebliğ edilir. Reddedilen taleplerin gerekçesi bildirilir.
Bu Kanuna göre; lisansların
verilmesi, güncelleştirilmesi, geçici olarak durdurulması veya iptaline ilişkin
işlemler Kurumca yapılır. Lisansların verilmesinde pazara giriş açısından
teknoloji, kalite, güvenlik, hizmet ve teşebbüsün sürdürülebilirliği dikkate
alınır, bayi sayısı, depolama kapasitesi (işletme stok kapasitesi hariç)
konularında sayısal büyüklüklerle sınırlama yapılmaz.
Başvurunun Kurumca kabul
veya reddedilmesinde talebin, mevzuatta öngörülen koşullara uygun olması aranır.
Lisans kapsamındaki
faaliyetlerde bulunacak özel hukuk tüzel kişileri 29.6.1956 tarihli ve 6762
sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tâbidir. Türkiye'de piyasa
faaliyetlerinde bulunan ve yabancı devletler mevzuatına göre sermaye şirketi
niteliğinde bulunan özel hukuk tüzel kişileri, Türk parasının kıymetini koruma
hakkındaki mevzuata göre Türkiye'deki faaliyetleri bakımından Türkiye'de
yerleşik sayılırlar.
Lisanslar; yukarıda sayılan
faaliyet başlıklarına göre düzenlenir. Ayrıca lisanslarda, Kurumca belirlenen
diğer alt başlıklar da yer alır.
Lisans, üzerinde kayıtlı
faaliyeti yapmak üzere hak sahibi kılınan gerçek veya tüzel kişi adına verilir.
Lisans belgesinde, faaliyet niteliğinin yanı sıra faaliyetin gerektirdiği
tesisin türü ve coğrafi konumu, teknoloji ve miktarlar ile ilgili bilgiler de
yer alır.
Kurum, bu Kanunda tanınan
yetkiler dahilinde;
a) Lisans gerektiren
faaliyet ve/veya işlemlerin kapsamları,
b) Lisans ile kazanılan hak
ve üstlenilen yükümlülükler,
c) Lisans kapsamındaki
faaliyetlerin kısıtlanması,
d) Faaliyetin yürütülmesine
ilişkin olarak özel şartlar belirlenmesi,
Konularında düzenlemeler
yapmaya yetkilidir.
Lisansta yer alan
hususlarda değişiklik yapılmasını gerektirecek faaliyetler, Kurumca onaylanıp
lisansa işlenmedikçe yapılamaz.
Lisanslar ile ilgili
olarak;
a) Başvuru, değerlendirme,
lisans verme, lisans süresi, tadili, bedeli ile sona ermesi ve süre uzatma
işlemlerine,
b) Sınıflandırılması uygun
görülen lisansların, sınıflandırılmasına ait esaslar ve sınıflara göre asgarî
büyüklüklerine,
c) Değişiklik ile
sınıflandırmaya tâbi lisanslarda sınıf değiştirme işlemlerine,
d) Aranacak asgarî
nitelikler ve ilgililerin tasarrufunda olması gereken asgarî varlıklarına,
e) Tutulması zorunlu olan
kayıtlar ve kayıt yöntemleri ile bildirim yükümlülüklerine,
f) Faaliyet alt başlıkları
ve bunların tanımlarına,
g) Kamunun can ve mal
güvenliği ile kullanıcı haklarına ilişkin hususlara,
h) Lisansta yer alacak
hususlara,
ı) Lisans kapsamında olsun
veya olmasın piyasa ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi
ve benzeri konulara,
Ait usul ve esaslar Kurumca
çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.
Bu Kanun hükümleri saklı
kalmak ve ilgili mevzuata göre işlemleri tamamlanmış olmak üzere, lisans
sahiplerince veya kullanıcılarca, lisanslı depolar dışında kalan her türlü
petrol depolama tesisi veya düzeneklerinin yapımı ve/veya kendi faaliyetleri
kapsamında işletilmesi serbesttir.
Lisans sahiplerinin temel
hak ve yükümlülükleri
MADDE 4.- Lisans, sahibine
lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi
haklarını verir.
Lisans ile tanınan haklar;
bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların
yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır.
Piyasa faaliyetinde
bulunanlar, kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucunu doğuracak her türlü işlemden
özenle kaçınmak, bunların oluşumunun engellenmesi için her türlü tedbiri almak
ile istenmeyen durumları en kısa sürede gidermek zorundadır.
Bu Kanuna göre faaliyette
bulunanlar;
a)Ticarî ve teknik mevzuata
uygun davranmak,
b) Çevreye zarar vermemek
için gerekli tedbirleri almak,
c) Kamunun can, mal ve
çevre güvenliği ile kendi tesis ve faaliyetlerini önemli ölçüde tehdit eden veya
olumsuz etkileyen bir durum oluştuğunda, kamu yetkililerini ve bundan etkilenme
ihtimali bulunan ilgilileri haberdar etmek ile tehdidin niteliği ve niceliği ile
bunu önlemek üzere alınmakta olan tedbirleri Kuruma bildirmek,
d) Zorunlu sigorta
yükümlülüğü kapsamında bulunan, tesis ve/veya faaliyetleri sigortalamak,
e) Faaliyetleri nedeniyle
üçüncü kişilere veya çevreye verilecek zarar veya ziyanları tazmin etmek,
f) 14 üncü maddenin birinci
fıkrasına göre Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun bildirimleri yapmak,
g) Kurumca 14 üncü maddenin
üçüncü fıkrasına göre istendiğinde, gerekli bilgi, belge ve numuneleri vermek,
tutanakları imzalamak ile görevlilerin tesislerde inceleme yapmasına müsaade
etmek,
h) Esas faaliyetlerine
ilişkin tip sözleşme örneklerini ve bunlarda yapılacak değişiklikleri yürürlüğe
koymadan önce Kuruma bildirmek,
ı) Piyasa faaliyetlerinde,
Kurulun belirleyeceği teknik düzenlemelere uygun akaryakıt sağlamak,
j) İletim ve depolamada
kapasite kısıtları dışında kendilerinden yapılan talepleri ayrım gözetmeksizin
karşılamak,
k) Eşit durumdaki alıcılara
(kategorilere), eşit hak ve yükümlülük tanımak, farklı şartlar sürmemek,
İle yükümlüdür.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Lisans Türleri ve
Faaliyetlerin Kısıtlanması
Lisansların türleri
Rafinerici
MADDE 5. - Rafinerici
lisansı sahipleri, 9 uncu maddede sayılan faaliyetlerin yanı sıra;
a) Lisansına işlenmek
koşuluyla;tesisi içinde veya civarında işleme, depolama ile yakınındaki diğer
tesislere boru hatları ile taşıma,
b) Sahip olacağı dağıtım
şirketi ile akaryakıt dağıtımı,
Faaliyetlerinde de
bulunabilir. Rafinerici kendi dağıtım şirketine tanıdığı şartları kendisinden
akaryakıt talep eden diğer dağıtıcılara da kategori bazında tanımak zorundadır.
Ulusal güvenlik açısından
ihtiyaç duyulan akaryakıt ve diğer ürünlerin üretimi ve teslimi önceliklidir.
Rafinericiler, Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullandığı taktik yakıtların üretim
kabiliyetini ürün talebi halinde sağlamak ve korumakla yükümlüdür.
Taşıma, işleme, depolama,
iletim, madeni yağ üretimi, serbest kullanıcı, ihrakiye teslim şirketi ve
ihrakiye bayii
MADDE 6. - 2 nci maddenin
birinci fıkrasının (16), (18), (19), (28), (29), (36) ve (38) numaralı
bentlerinde tanımlanan faaliyetlerin yapılması için verilecek lisanslara
uygulanacak değerleme kriterleri ve lisansın verilmesini gerektirecek teknik ve
malî şartlar Kurumca belirlenir.
Dağıtım
MADDE 7. - Dağıtıcı lisansı
sahipleri, akaryakıt olarak tanımlanan ürünlerin dağıtım hakkına sahip olur.
Dağıtıcı lisansı sahipleri,
kendi mülkiyetlerindeki veya sözleşmelerle oluşturacakları bayilerinin
istasyonlarına akaryakıt dağıtımının yanı sıra, serbest kullanıcılara akaryakıt
toptan satışı ve depolama tesislerinin yakınındaki tesislere boru hatları ile
taşıma faaliyetlerinde bulunabilir. Dağıtıcılar başka akaryakıt dağıtıcılarının
bayilerine dağıtım yapamazlar.
Dağıtıcılar, yıllık
pazarlama projeksiyonları yapmak ve detayları ile her yıl Kuruma Şubat ayı
içinde vermekle yükümlüdür. Yıl içinde, üçer aylık dönemlerde projeksiyonlarının
gerçekleşme değerlemesini yaparak Kuruma; Ocak, Nisan, Temmuz, Ekim aylarında
verir ve projeksiyonlarında oluşan yüzde ondan fazla artış ve eksilişleri
açıklarlar.
Dağıtıcılar, 2 nci maddenin
birinci fıkrasının (10) ve (13) numaralı bentlerinde belirtilen şekilde sözleşme
ile bayilikler oluşturur. Bayilik süresi bitiminden üç ay öncesinde bayiliğin
devamı için sözleşme yenilenemez ise sürenin bitimine kadar dağıtıcı, bayinin
ikmal ihtiyacını karşılar. Süre bitiminde bayi, sözleşme yaptığı yeni
dağıtıcının ürünlerini pazarladığı anlaşılacak şekilde faaliyetine devam eder ve
en geç bir ay içinde eski dağıtım şirketi ile ilgili tüm belirtileri kaldırır.
Dağıtıcıların kendi
işlettiği istasyonlar aracılığı ile yaptığı satış, dağıtıcının toplam yurt içi
pazar payının yüzde onbeşinden fazla olamaz. Dağıtıcıların yurt içi pazar payı,
toplam yurt içi pazarın yüzde kırkbeşini geçemez. Dağıtıcı, kendi işlettiği
istasyonlara sübvansiyon ve bayi istasyonlarından farklı uygulama yapamaz.
Dağıtıcılar, tescilli
markası altında yapılan faaliyetlere ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin
biçimde yapmak, bayilik iptallerini gerekçeleriyle birlikte Kuruma bildirmekle
yükümlüdür. Akaryakıt dağıtımı için kurulacak tesis ve ekipmanlara ilişkin
teknik, güvenlik, çevre ve benzeri kriterler Kurum tarafından çıkarılacak
yönetmelikle belirlenir.
Bayiler
MADDE 8. - Bayi
lisanslarına ilişkin düzenlemeler (teknik, güvenlik, kapasite, çevre vb.) Kurum
tarafından yapılır. Bayiler, dağıtıcıları ile yapacakları tek elden satış
sözleşmesine göre bayilik faaliyetlerini yürütürler.
Bayiler lisanslarının
devamı süresince;
a) Bayisi olduğu dağıtıcı
haricinde diğer dağıtıcı ve onların bayilerinden akaryakıt ikmali yapılmaması,
b) Tağşiş ve/veya hile
amacıyla akaryakıta katılabilecek ürünlerin akaryakıta katılmaması ve
istasyonunda bulundurmaması,
İle yükümlüdür.
Bayiler ve dağıtıcılar,
lisanslarına göre kurdukları akaryakıt istasyonlarını Kuruma bildirerek
işletmeye başlar. Akaryakıt istasyonları, gerekli tedbirleri alarak tarım
sektörünün ihtiyaçları için tanker ve köy pompası vasıtasıyla LPG hariç
akaryakıt satışı yapabilir.
Kurul, teknik ve ekonomik
kriterlere göre bayilik kategorileri oluşturabilir. Bu durumda bayilik
lisansları kategorilerine göre düzenlenir. Akaryakıt ve LPG istasyonları
arasındaki mesafeler, aynı yönde olmak üzere, şehirler arası yollarda on
kilometreden, şehir içi yollarda bir kilometreden az olmamak üzere Kurul
tarafından çıkarılacak ve 1.1.2005 tarihinde yürürlüğe girecek yönetmelikle
düzenlenir.
Faaliyetlerin kısıtlanması
MADDE 9. - Yurt dışından
ham petrol ve akaryakıt temin edeceklerin rafinerici veya dağıtıcı veya ihrakiye
teslim şirketi lisansına sahip olması gereklidir. Türkiye'de ham petrol üretimi
yapan üreticiler, düşük gravite yerli üretim ham petrol ile karıştırılacak
miktarda ham petrol ithalatı yapabilirler. Ham petrol ve akaryakıt ithalatı
miktar ve belirli teknik ölçümleri yapabilecek donanıma sahip yetkili gümrük
idarelerinden yapılır. Dağıtıcılarca yapılacak akaryakıt ithalatı, ilgilinin
lisansında yer alan alt başlık kapsamındaki akaryakıtlarla sınırlıdır ve Kuruma
bayi bilgileriyle birlikte verilen pazarlama projeksiyonu ile uyumlu olduğu
bildirildikten sonra yapılabilir. Dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti Kurulun
iznine bağlıdır. Ham petrolün yurt içinde ticareti; sadece rafinerici ve
üreticilerce ve birbirleri arasında yapılabilir.
Dağıtıcılar, lisans
başvurularında asgarî yıllık 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) dağıtım
projeksiyonu ile bayi bilgilerini Kuruma vermek zorundadır ve kendi dağıtım
ağına bağlı bayilerin işlettikleri akaryakıt istasyonlarında farklı lisans alt
başlığına sahip dağıtıcıların bayisi sıfatı ile yapacakları faaliyetler hariç
olmak üzere, kullanıcılara lisans alt başlığında yer almayan akaryakıtları
teslim edemez.
İhrakiye teslimleri;
rafinerici, dağıtıcı ve ihrakiye teslim şirketlerince yapılır. İhrakiye teslimi
yapanlar, gümrük antrepolarına getirdikleri ve deniz/hava taşıtlarına verilmek
üzere çıkardıkları akaryakıt cins ve miktarlarını üç ayda bir Kuruma
bildirirler.
Akaryakıt haricinde kalan
petrol ürünleri (solvent, madeni ve baz yağ, asfalt, solvent nafta vb.) ile
ilgili ithalat ve ihracat dahil, faaliyetler Kurumun hazırlayacağı düzenlemelere
göre yapılır.
Sanayi tesislerinde yan
ürün olarak elde edilen ürünün yurt içinde akaryakıt olarak faaliyete konu
edilmesi halinde, Kuruma bilgi verilmek şartıyla teknik düzenlemelere uygun
olanları dağıtıcılara, uygun olmayanlar rafinerilerin olumlu görüş vermesi ve
anlaşma sağlanması halinde rafinerilere teslim edilir. Rafinerilere verilmeyen
ürünlerin ihraç edilmesi halinde fiili üretim ve ihracata ait aylık bilgiler
Kuruma bildirilir.
Akaryakıtların, 4 üncü
maddenin dördüncü fıkrasının (ı) bendinde belirlenen teknik düzenlemelere uygun
olmayanları faaliyete konu edilemez.
Fabrika, şantiye, nakliye
filosu işletmeleri ve benzeri kendi ihtiyaçları için depolama imkânı ve kendi
araçlarına akaryakıt ikmal kapasitesi olan yerler hariç, araçlara yapılacak
akaryakıt ikmali bayilik lisansı ve yeterli donanımı olan akaryakıt istasyonları
dışında yapılamaz.
Bayiler lisanslarına
işlenmek ve taşıma lisansı sahiplerinin taşıma araçlarında istenen kriterleri
sağlamak koşuluyla kendi araçları ile taşıma yapabilirler.
İcrası için tesis
gerektiren faaliyet türlerinde, bu maddede konu edilen hakların kullanılabilmesi
için, ilgili tesisin fiilen faaliyette bulunması zorunludur.
Rafinericiler evsafına
uygun ürün teslim etmek, dağıtıcılar ile bayiler ise akaryakıtların kullanım
amacını, niteliğini, niceliğini değiştirmemek ile yükümlüdür.
Kurulca belirlenecek usul
ve esaslara göre akaryakıtla harmanlanan ürünler bu durumda akaryakıt ile
eşdeğer vergiye tâbi olurlar. Ancak, yerli tarım ürünlerinden elde edilen ve
akaryakıtla harmanlanan ürünler bunun dışındadır.
Dağıtıcılar, bayilerin
katılımıyla gerçekleştirdikleri promosyon kampanyası hakkında bayilerini,
promosyon kampanyasının maliyetine ilişkin belgelerle birlikte şeffaf, açık bir
şekilde bilgilendireceklerdir. Ancak bayilerin kampanyaya katılımı ihtiyarîdir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Fiyat Oluşumu,
Kamulaştırma, Erişim ve Eşgüdüm
Fiyat oluşumu
MADDE 10. - Petrol alım
satımında fiyatlar en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa koşullarına göre
oluşur. Yerli ham petrol için, teslim yeri olan en yakın liman veya rafineride
teşekkül eden "Piyasa Fiyatı" fiyat olarak kabul edilir.
Bu piyasa fiyatı,
Türkiye'de üretilen ham petrolün Türkiye içinde veya dışında en yakın
erişilebilir dünya piyasasında, evsaf ve izafi ağırlık bakımından normal olarak
mutat ayarlamalara göre tespit edilmiş emsal petrolün belirlenen serbest rekabet
fiyatına, aynı evsafta ham petrolün dünya piyasasından Türkiye'de teslim yeri
olan limana veya rafineriye kadar getirilmesi için gerekli bütün giderlerin
yarısının eklenmesi ve fakat Süveyş Kanalı geçişi ile Batman veya civarında
üretilen ham petrolün Batman rafinerisinde oluşan piyasa fiyatına Batman-Dörtyol
Boru Hattı geçiş ücreti hariç oluşan fiyat veya erişilebilir dünya piyasası
mevcut olmadığı takdirde üretici tarafından Türkiye'de teslim edildiği yerde
vergiler hariç fiilen uygulanan satış fiyatı olarak kabul edilir.
Üretimi yapılan yerli ham
petrole emsal olarak, 26 API ve daha hafif petroller için Arab Medium (31 API)
petrolünün, 26 API den daha ağır petroller için Ras Gharib (21.5 API) petrolünün
otuz gün vadeli fiyatları esas alınır ve yerli ham petrol ile emsal alınan
petrol arasındaki gravite farkının fiyat bakımından değerlendirilmesinde;
Emsal petrol ile yerli
petrol arasındaki her bir 0.1 API gravite farkı için 2 ABD cent emsal petrolün
varil fiyatına ilâve edilir veya çıkarılır. Ancak bir alt gravite grubunun
fiyatı üst grubun fiyatından yüksek olamaz.
Emsal ham petrolün
Türkiye'ye getirilmesi için gerekli bütün giderlerin hesaplanmasında,
"Worldscale" de ilân edilen nominal navlun baz alınır, LR-2 sınıfı tankerler
için tespit edilen AFRA yüzdesinin uygulanması ile nakliye maliyeti hesaplanır.
Gravite ayarlaması ve
nakliyenin eklenmesi suretiyle bulunan fiyata (C+F) yürürlükteki sigorta
mevzuatı ve primleri uygulanır. Tehlike ve harp hali sigorta primi uygulaması
Bakanlığın değerlendirmesine tâbidir. İkinci bir değişikliğe kadar uygulanacak
sigorta primi miktarı yüzde 0.075'i aşamaz.
İthalde alınan gümrük vergi
ve resimlerin ilâve edilmesiyle yerli ham petrolün piyasa fiyatı bulunur. Yurt
içi kara nakliye ücretleri için akaryakıtların fiyat teşekkülündeki nakliye
rayiçleri alınır.
Piyasa fiyatı
tekliflerinde, T. C. Merkez Bankası tarafından açıklanan aylık döviz satış kuru
ortalaması, petrol birimi olarak varil, metrik ton ve döviz cinsi olarak ABD
Doları kullanılır. Piyasa fiyatlarına esas olan unsurların uygulamasında ortaya
çıkabilecek sorunları değerlendirme ve çözmeye Kurul yetkilidir.
Rafinericiler, ham petrol
üreticilerinin teklifi halinde oluşan bu asgarî fiyatlardan yerli ham petrolü
alırlar ve ham petrol temininde yerli ham petrole öncelik tanırlar.
Rafinericiler ham petrol üreticilerinin bu asgarî fiyat veya bunun üzerindeki
fiyat tekliflerine onbeş gün içinde yazılı olarak cevap verirler. Rafinericiler
üreticilerin aleyhine olacak teslim yeri ve şartlarında maddî talep ve teklifte
bulunamazlar. Fiyat uyuşmazlıkları Kurumun hakemliğinde en geç otuz gün
içerisinde tarafları bağlayacak şekilde sonuçlandırılır.
İthal ham petrol fiyatları
dünya afişe fiyatları doğrultusunda yapılan petrol anlaşmalarına ve spot piyasa
değerlerine göre temin edilebilen fiyat olarak değerlendirilir. Fiili ithalata
ait bilgiler aylık olarak Kuruma bildirilir.
Rafinerici ve dağıtıcı
lisansı kapsamında yapılan piyasa faaliyetlerine ilişkin fiyatlar, en yakın
erişilebilir dünya serbest piyasa oluşumu dikkate alınarak, lisans sahipleri
tarafından hazırlanan tavan fiyatlar olarak Kuruma bildirilir.
İşleme, boru hatları ile
bağlantılı olmayan lisanslı depolama ve taşıma faaliyetlerinin tarifeleri,
lisans sahiplerince hazırlanarak Kuruma bildirildikten sonra uygulanır.
İletim lisansı kapsamında
yürütülen taşıma ve bu hatlarla bağlantılı tesislerdeki lisanslı depolama
faaliyetlerine ilişkin tarifeler, lisans sahiplerince hazırlanarak Kurul onayını
müteakip uygulanır. Kurul, tarife onay istemlerini müracaat tarihini takip eden
otuz gün içerisinde karara bağlar.
Ancak, petrol piyasasında
faaliyetleri veya rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte anlaşma veya eylemlerin piyasa
düzenini bozucu etkiler oluşturması halinde, gerekli işlemlerin başlatılmasıyla
birlikte, her seferinde iki ayı aşmamak üzere, faaliyetlerin her aşamasında,
bölgesel veya ulusal düzeyde uygulanmak için taban ve/veya tavan fiyat tespitine
ve gerekli tedbirlerin alınmasına Kurum yetkilidir.
Belirli bölgelere ve
belirli amaçlara yönelik olarak fiyatlara müdahale edilmeksizin kullanıcıların
desteklenmesinin usul ve esasları ile miktarı Bakanlığın teklifi ve Bakanlar
Kurulu kararı ile belirlenir.
Mülkiyet, kamulaştırma ve
özel tedbirler
MADDE 11. - a) Bu Kanun
kapsamındaki tesisler için gerekli arazi, arsa ve binalara ilişkin hak veya
mülkiyet edinimlerinin öncelikle anlaşma yoluyla yapılması esastır.
Bu Kanunda öngörülen
faaliyetlerin gerektirmesi halinde;
1) Rafineri ve lisanslı
depolama tesislerine,
2) İletim hatlarının
mecralarına isabet eden arazi ve arsalarda irtifak hakkı tesisine ve bu hatların
ayrılmaz parçası durumunda bulunan diğer binalar ve civarına isabet eden
taşınmazlara,
İlişkin edinimler 2942
sayılı Kamulaştırma Kanununda belirtilen esaslar dahilinde kamulaştırma yoluyla
da yapılabilir. Kamulaştırılan taşınmazın mülkiyeti Hazineye, kullanma hakkı
kamulaştırma bedelini ödeyen lisans sahibine ait olur. Kullanma hakkı tapu
siciline kaydedilmek suretiyle lisans sahibi adına yapılır ve bunlar lisansın
bir parçası olup lisans müddetince devam eder. Lisansın sona ermesi veya iptali
halinde, lisans sahiplerince ödenmiş bulunan kamulaştırma bedelleri iade
edilmez.
Bu konuda Kurulca verilecek
kamulaştırma kararı kamu yararı kararı yerine geçer ve müteakip işlemler
Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre yürütülür.
Kurulca uygun görülenler de
dahil olmak üzere rafinaj ve iletim lisans sahiplerine ait tesislerin tapu sicil
kayıtlarına, herhangi bir tasarrufun Kurumun izni bulunmadıkça kaydolunamayacağı
şerhi de verilir.
b) Mülkiyetin gayri aynî
haklar ve kiralama:Tüzel kişiler, faaliyetleri ile ilgili olarak kamuya ait
araziler üzerinde, bedeli ilgili tüzel kişi tarafından ödenmesi suretiyle
mülkiyetin gayri aynî hak tesisini ve bu arazilerin kiralanmasını talep
edebilir.
Bu istek Kurulca uygun
görüldüğünde, Kurum ilgili kanunlar uyarınca ihtiyaca göre intifa, irtifak, üst
hakkı veya uzun süreli kiralama yoluna gider.
Bu şekilde elde edilen
hakkın Kurul tarafından tespit edilen bedelini ödeme yükümlülüğü devralan tüzel
kişiye aittir. Kullanım hakları, ilgili lisans veya sözleşmenin bir cüzü olup,
geçerliliği, bunların geçerlilik süresi ile sınırlıdır.
İletim hatlarının her iki
tarafında en az on beş metre, en fazla yüzer metre mesafe içerisinde; boru hattı
için gerekli tesisler ve rafineriler ile lisanslı depoların tehlikelerden
korunması için etrafında en fazla 500 metre mesafe içerisinde risk doğurabilecek
nitelikte yapılaşma, ziraî ve tehlikeli işlere ilişkin olarak getirilecek
kısıtlamalar ile bunların usul ve esasları Kurum tarafından çıkarılacak
yönetmeliklerde düzenlenir.
İletim hatları ve bunların
ayrılmaz parçası olan diğer tesisler hakkında 406 sayılı Telgraf ve Telefon
Kanununun 11 inci maddesi hükmü uygulanmaz.
İletim tesisleri ile
lisanslı depolama tesislerine erişim
MADDE 12. - Tesislerinde
boş kapasite bulunan ileticiler ve lisanslı depocular; iletim ve depolama
taleplerini, talebin aşağıda sayılan hususları sağlaması halinde, karşılamakla
yükümlüdür.
Yapılan talebin;
a) Lisans sahibinin
tarifesine uygun olması,
b) İlgili tesisin
kapasitesine uygun yapılması,
c) Lisans sahibinin
tesisine, işletme kural ve koşullarına, ilettiği veya depoladığı petrole yönelik
olarak bozucu veya risk artırıcı olumsuz etkileri olmaması,
d) Tesisin, iletilen veya
depolanan petrolün niteliğine uygun ve lisans sahibinin tarifesinde belirtilen
asgarî miktarda olması,
e) İletim için, petrolün
cinsi de dikkate alınarak üretici, rafinerici, iletici veya dağıtıcı tarafından
depolama için, depocunun tarifesinde belirtilen asgarî miktarın üzerinde olmak
şartı ile herkes tarafından yapılması,
Gereklidir.
Eşgüdüm
MADDE 13. - Piyasayı
doğrudan veya dolaylı olarak ilgilendiren konularda yetkili kılınan diğer
mercilerce yapılacak her türlü düzenleme çalışması öncesi(vergi, resim ve
harçlara ilişkin düzenlemeler hariç), Kurumun haberdar edilmesi ve çalışmalara
iştirakinin sağlanması esastır.
Petrol piyasası
faaliyetleri ile ilgili olarak Türk Standardları Enstitüsü tarafından yapılacak
standard hazırlık çalışmalarında Kurum temsilcisi de bulunur. Piyasa
faaliyetlerine ilişkin Türk standardları Kurul onayı ile mecburî hale
getirilebilir.
Kurum;
a) Lisanslı tesisler
açısından büyük tehlikeler doğurabilecek hallerde,
b) Piyasada haksız rekabet
yaratacak ve yanıltıcı nitelikte reklam ve ilânlar ile benzeri faaliyetlerin
yapılması durumunda,
c) Piyasada faaliyet
gösteren malzeme ve cihaz ithalatçı, üretici ve satıcıları ile bunların yetkili
servisleri hakkındaki düzenleme ve uygulamalarda,
Görüş bildirmeye veya
ilgili makamlardan talepte bulunmaya yetkilidir.
Kurum; piyasa
faaliyetlerine ilişkin olarak açılmış veya açılacak kamu davalarına müdahil
olabilir. Bu konularla ilgili olarak suç duyurusunda bulunabileceği gibi
mevzuatın uygulanması açısından, adlî ve mülkî makamlardan yaptırım talebinde
bulunabilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Bilgilerin Toplanması,
Kayıt Düzeni, Denetim, Tebligat ve Sigorta
Bilgilerin toplanması,
kayıt düzeni, denetim ve tebligat
MADDE 14. - Piyasa
işleyişine ilişkin bilgileri derlemek amacıyla bildirim yükümlülükleri Kurumca
belirlenir. Kurum, lisans sahiplerinin Vergi Usul Kanunu hükümleri saklı kalmak
şartı ile düzenleyecekleri belge ve tutacakları kayıt düzenlerine ilişkin özel
usul ve esaslar belirleyebilir.
Kurum, bu Kanunun kendisine
verdiği görevleri yerine getirirken, gerekli gördüğü her türlü bilgiyi kamu
kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerden isteyebilir.
Görevlendirilen Kurum
personeli, piyasa tarafları ve/veya tesisleri nezdinde, defterler de dahil olmak
üzere her türlü evrak, belge ve emtianın incelenmesi, suret veya numune
alınması, konuyla ilgili yazılı veya sözlü açıklama istenmesi, gerekli
tutanakların düzenlenmesi, tesislerin ve işletiminin incelenmesi konularında
yetkilidir. Görevlendirme yazısında amaç, kapsam, süre ve yetkinin çerçevesi yer
alır.
Kurum piyasa faaliyetlerini
kendi personeli ile veya kamu kurum ve kuruluşları ile özel denetim
kuruluşlarından hizmet alımı yoluyla denetime tâbi tutar. Kurum, denetlemelerde
kullanılmak üzere, Türkiye Akreditasyon Kurumu ile işbirliği yaparak akredite
sabit ve gezici laboratuvarlar kurabilir, kurulmasına kaynak aktarabilir.
Denetlemede, ön araştırmada ve soruşturmada takip edilecek usul ve esaslar
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Bilgilerin ilgililere ve
kamuya açıklanmasına ilişkin ilke, usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak
yönetmelikle belirlenir. Piyasa açısından ticari gizlilik niteliği taşıyan
bilgiler açıklanamaz.
Lisans sahiplerinin lisans
belgesi içeriği özet bilgileri Kurum tarafından ilân edilir.
Kurumca bu Kanuna göre
yapılacak her türlü tebligat hakkında 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri
uygulanır, ancak, ilânen yapılacak tebligatlar Resmî Gazetede yayımlanır.
Sigorta
MADDE 15. - Lisans
kapsamında yürütülen faaliyetler için, sigorta yaptırılması zorunludur. Bakanlar
Kurulu kararıyla sigorta kapsamından muaf tutulacak faaliyetler belirlenebilir.
Sigorta kapsamına alınacak varlık çeşitlerinin belirlenmesi ile bunların tâbi
olacağı sigorta kolları ve muafiyet tanınan hususlar, Kurumca çıkarılacak
yönetmeliklerde düzenlenir.
ALTINCI BÖLÜM
Diğer Hükümler
Petrol stokları
MADDE 16. - Piyasada
sürekliliğin sağlanması, kriz veya olağanüstü hallerde risklerin önlenmesi ve
uluslararası anlaşmalar gereği olağanüstü hal petrol stokları ile ilgili
yükümlülüklerin ifası amaçlarıyla bir önceki yıl günlük ortalama kullanımının
içindeki net ithalatın en az doksan günlük miktarı kadar petrol stoğu tutulur.
Ulusal petrol stoğu,
rafineri, akaryakıt ve LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin ikmal ettiği günlük
ortalama ürün miktarının minimum yirmi katını kendi depolarında veya lisanslı
depolama tesislerinde topluca veya statülerine göre ayrı ayrı bulundurma
yükümlülüğü ile sağlanır. Rafinerilere ve depolara boşaltılmak üzere
karasularında bulunan yüklü tankerler ile rafinerilerdeki ham petrol ve yarı
mamul ürünler, ürüne tahvil edilerek ulusal stok mükellefiyetine sayılır. Ulusal
petrol stoğu, depolanan yerin durumuna ve mevzuatın müsaadesi şartı ile vergisiz
tutulabilir.
Akaryakıt ve LPG dağıtıcı
lisansı sahiplerinin, tank dibi hariç toplam stoğunun yirmi günlük kısmı
şirketlerin minimum işletme stoğu olarak alınır ve ulusal petrol stoğundan
sayılır. Ayrıca, bir tüketim tesisinde her bir cins üründen yılda 20.000 ton ve
üzeri akaryakıt kullanan serbest kullanıcılar, tüketimlerinin onbeş günlük
kısmını karşılayacak miktarda kendi depolarında stok bulundurmak
mecburiyetindedir ve bunlar ulusal petrol stoğu içinde mütalâa edilir.
Ulusal petrol stoğunun
tamamlayıcı kısmı rafinericiler tarafından tutulur ve tamamlayıcı kısmın
edinilmesi nedeniyle oluşabilecek kaynak ihtiyacı, finansman giderleri ve bu
kısım stokların depolama ve idame maliyeti, tüketici fiyatlarına ilâve edilen
(Kurul tarafından azami 10 ABD Dolar/ton'a kadar belirlenir.) ve rafinericilerin
kullanımında kalan gelirler ile karşılanır. Rafinericilerin haricinde ithalat
durumunda bu gelir rafinericiye ithalatçı tarafından ödenir. Rafinericiler
tarafından her yıl bu gelirin muhasebesi hakkında Kuruma bilgi verilmesi
zorunludur. Gelir, yeterli depolama tesisi ve stok sağlandıktan sonra idame
giderlerini sağlayacak seviyeye çekilir.
Ulusal petrol stoğunun esas
gün sayısının belirlenmesi, artırılması, yönetimi, getirilebilecek
yükümlülükler, ulusal petrol stoğunun temin süresi, ulusal petrol stoğunun
cinsi, miktarı ve stoklama yerinin belirlenmesi, ulusal petrol stoğuna dair
petrol ve hizmet alımları, stok ve stoklamaya ilişkin diğer kararlar ile
tedbirlerin alınması, ulusal petrol stoklarından olağanüstü hallerde satış
yapılması ile Bakanlar Kuruluna sunulacak tekliflerin hazırlanması gibi
konularda karar vermek üzere ve bu Kanuna göre oluşturulan Komisyonun
çalışmasına ait usul ve esasların belirlenmesinde Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Komisyon, Enerji ve Tabiî
Kaynaklar Bakanlığı Müsteşarı başkanlığında, Millî Savunma Bakanlığı, İçişleri
Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, Petrol
İşleri Genel Müdürlüğü ve Kurum temsilcilerinden oluşur. Komisyonca alınan
kararların uygulanması ile sekretarya işleri Bakanlık tarafından yürütülür.
Komisyonun kararlarına karşı yürütülecek hukukî işlemlerde muhatap Bakanlıktır.
Serbest kullanıcı
MADDE 17. - Serbest
kullanıcıların belirlenmesine ve lisans verilmesine ilişkin usul ve esaslar
Kurul tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Kalorifer yakıtı, fuel-oil
ve motorinde yıllık tüketimi, 5000 tonun altında olmayacak şekilde Kurum
tarafından belirlenecek olan yıllık tüketim miktarının altındaki kullanıcılara
dağıtıcılar kendi işlettikleri akaryakıt bayileri üzerinden satış yapamazlar.
Ulusal marker
MADDE 18. - Rafinericiler
ve dağıtıcılar yurt içinde pazarlayacakları akaryakıta, rafineri çıkışında veya
gümrük girişinde kurumun belirleyeceği şart ve özellikte marker ekleyeceklerdir.
Rafinerici ve dağıtıcılar,
her yıl Şubat ayı içinde o yıla ait pazarlama projeksiyonlarını Kuruma
bildirecek ve bu projeksiyona göre Kurumca temin edilecek ulusal marker yine
Kurumca belirlenecek usul ve esaslara göre rafinerici ve dağıtıcılara akaryakıta
eklenmek üzere teslim edilecektir.
Kurum, ulusal marker ve
idarî ve teknolojik yöntemler ile bir denetim sistemini kurar. Valilikler,
görevli elemanların başvurusu halinde denetim amaçlı alınacak numunelerin
kullanıcı ve bayilerden alınmasını ve emniyetini sağlamakla yükümlüdür.
Numunelerde yapılacak
testlerde ulusal markerin gerektiği şart ve seviyede bulunmadığı ve alınan
numunelerin laboratuvar analizi ile teknik düzenlenmelere uymadığı tespit
edildiğinde, 19 uncu madde hükümleri uygulanır.
İKİNCİ KISIM
Çeşitli Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Cezalar, İdarî Yaptırımlar,
Dava Hakkı,
Yönetmelik ve Yürürlükten
Kaldırılan ve Uygulanmayacak Hükümler
İdari para cezaları
MADDE 19. - Bu Kanuna göre
idarî para cezalarının veya idarî yaptırımların uygulanması, bu Kanunun diğer
hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz. Bu Kanuna göre verilen ceza ve
tedbirler diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleri engellemez.
Bu Kanuna göre;
a) Aşağıdaki haller ağır
kusur sayılarak, sorumluları hakkında beşyüz milyar Türk Lirası idarî para
cezası uygulanır:
1) Lisans almaksızın
lisansa tâbi faaliyetlerin yapılması.
2) Kurumca, 10 uncu madde
gereği yapılan uygulamaların dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi veya
engellenmeye teşebbüs edilmesi.
3) 9 uncu maddede yer alan
kısıtlamalara uyulmaması.
b) Aşağıdaki haller birinci
derece kusur sayılarak, sorumluları hakkında ikiyüzmilyar Türk Lirası idari para
cezası uygulanır:
1) Lisans almaksızın hak
konusu yapılan tesislerin yapımına ve/veya işletimine başlanması ile bunlar
üzerinde tasarruf hakkı doğuracak işlemlerin yapılması.
2) Sahip olunan lisansın
verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi.
3) 4 üncü madde
hükümlerinin ihlali.
4) 12 nci maddede yer alan
hükümler dahilinde iletim ve depolama tesislerine erişimin dolaylı veya dolaysız
olarak engellenmesi.
Yukarıda belirtilenlerin
dışında kalan ancak Kanunun getirdiği yükümlülüklere uymayanlara Kurumca elli
milyar Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
Bayiler için yukarıda yer
alan cezaların beşte biri uygulanır.
Cezalar tahsil edilinceye
kadar, mahkeme kararı ile ilgililerin varlıklarına tedbir konulabilir. Tesisler,
lisans alınıncaya veya bu Kanuna göre lisans gerektirmeyen faaliyet gösterecek
hale getirilinceye kadar mühürlenir.
Ceza uygulanan bir fiilin
iki takvim yılı geçmeden aynı kişi tarafından tekrarı halinde, cezalar iki kat
olarak uygulanır.
Kurulun ceza vermesinde
zamanaşımı süresi, ihlalin ve/veya olayın meydana geliş tarihinden itibaren beş
yıldır. Bununla ilgili olarak Kurumun inceleme ve araştırma amacıyla yapacağı
herhangi bir işlem, bu işlemin kişilerden birine tebliği anından itibaren
zamanaşımını keser. Karar aleyhine yargı yoluna başvurulmuş olması da zamanaşımı
süresini keser.
Ay içinde tahsil edilen
idarî para cezaları müteakip ayın yirminci işgünü sonuna kadar irat kaydedilmek
üzere Hazineye devrolunur.
İdarî para cezalarında
tüzel kişilerin sorumluluğu 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 65 inci maddesine
göre tayin olunur.
İdarî para cezalarının
tahakkuk tarihini izleyen otuz gün içerisinde ödenmemesi halinde, cezanın ilgili
vergi dairesi aracılığı ile tahsili sağlanır. Tahsilatta 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
İdarî para cezalarının
miktarları her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul
Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca belirlenen yeniden değerleme
oranında artırılmak suretiyle uygulanır. Bu şekilde yapılacak hesaplamalarda,
milyon kesirleri dikkate alınmaz.
İdarî yaptırımlar
MADDE 20. - Lisans sahibi
kişiler hakkında, bu Kanuna, bu Kanuna göre yürürlüğe konulmuş yönetmeliklere,
Kurumun yazılı talimatlarına veya lisanslarına kayıtlı hususların herhangi
birine riayet edilmediği takdirde, Kurum tarafından ön araştırma veya soruşturma
başlatılır. Ayrıca, ilgiliye onbeş gün içerisinde aykırılıkların giderilmesi,
aksi halde bahse konu piyasa faaliyetlerinin geçici bir süre için
durdurulabileceği veya doğrudan doğruya iptal yaptırımının uygulanacağı ihbar
edilir. Bu ihbara rağmen onbeş günlük sürenin bitiminde aykırılıklar
giderilmezse, Kurum piyasa faaliyetini otuz günden az yüzseksen günden çok
olmamak üzere geçici olarak durdurur. Geçici durdurma süresince, tehlikeli
eylemin veya kötüniyetin veya ürünlerde zarar oluşmasının önlenmesi ile
faaliyetin durdurulmasına neden olan durumun ortadan kaldırılmasına ilişkin
faaliyetler dışında hiçbir piyasa faaliyeti yapılamaz. Lisans iptalleri Kurumca
yapılacak soruşturma neticesine göre karara bağlanır.
Kaçak veya menşei belli
olmayan ürün ikmal edenlerin lisansı iptal edilir. Teknik düzenlemelere uygun
olmayan ürün ikmal edenler zararı tazmin etmekle yükümlüdür.
Akaryakıt istasyonu
kapsamında sürdürülen bayilik faaliyetlerinin, bu Kanuna veya bu Kanuna
istinaden çıkarılan düzenlemelere aykırılığının Kurumca tespiti halinde, anılan
istasyonda yapılan akaryakıt ikmali Kurumca geçici veya süresiz olarak mühürleme
suretiyle durdurulur. İptale veya mühürlemeye ilişkin usul ve esaslar Kurumca
çıkarılacak yönetmeliklerde düzenlenir.
Lisans iptaline veya
mühürlemeye rağmen, faaliyetlerini sürdüren gerçek kişiler ile tüzel kişilerin
yetkilileri hakkında, 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 274 üncü maddesi hükümleri
uygulanır.
Bu Kanuna göre yapılan
talep veya işlemlerde, kanuna karşı hile veya gerçek dışı beyanda bulunulduğunun
tespiti halinde lisans iptal olunur.
Teknik düzenlemelere uygun
olmayan petrol ikmali nedeniyle kullanıcıya verilen zarar ve hasarların tazmini
hususu, kullanıcıların muhatap olduğu lisans sahibi gerçek ve tüzel kişilerin
lisanslarında ve sözleşmelerinde yer alır. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar
çıkarılacak yönetmelikte belirlenir.
Dağıtım şirketinin
lisansının iptal edilmesi veya faaliyetinin geçici olarak durdurulması halinde
dağıtım şirketine bağlı bayiler, diğer dağıtım şirketlerinin bayii olarak
faaliyetlerini sürdürürler.
Ön araştırma, soruşturma ve
dava hakkı
MADDE 21. - Kurul, re’sen
veya kendisine intikal eden ihbar veya şikâyetler üzerine doğrudan soruşturma
açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için ön
araştırma yapılmasına karar verir.
Ön araştırma ve
soruşturmada takip edilecek usul ve esaslar, Kurum tarafından yürürlüğe
konulacak yönetmelikle düzenlenir.
Kurul kararına karşı
açılacak davalar ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülür. Danıştay, Kurul
kararlarına karşı yapılan başvuruları acele işlerden sayar.
Yönetmelik
MADDE 22. - Piyasa
faaliyetlerine ilişkin hususlar; bu Kanunun ilgili maddelerinde atıfta bulunulan
yönetmelikler ve piyasanın işleyişi esnasında ihtiyaç duyulan diğer hususlarda
Kurum tarafından yürürlüğe konulacak yönetmeliklerle düzenlenir. Bu
yönetmelikler Resmî Gazetede yayımlanır.
Ayrıca, Kurum yetkilerini
Kurul kararıyla özel nitelikli kararlar almak suretiyle de kullanabilir. Özel
nitelikli kararlardan kamuoyunu ilgilendiren hususlar ile yapılacak
düzenlemeleri açıklamak amacıyla çıkarılacak tebliğler, basın ve yayın
araçlarıyla veya özel bültenlerle duyurulur.
Yürürlükten kaldırılan ve
uygulanmayacak hükümler
MADDE 23. - A) 10.9.1960
tarihli ve 79 sayılı Millî Korunma Suçlarının Affına, Millî Korunma Teşkilat,
Sermaye ve Fon Hesaplarının Tasfiyesine ve Bazı Hükümler İhdasına Dair Kanunun 5
inci maddesi,
B) 3.4.1930 tarihli ve 1580
sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin ikinci fıkrasının (41) numaralı
bendi,
Yürürlükten kaldırılmıştır.
C) 6326 sayılı Petrol
Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.
İKİNCİ BÖLÜM
Elektrik Piyasası Kanununda
Yapılan
Değişiklikler
MADDE 24. - 20.2.2001
tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 5 inci maddesinin birinci
fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Kurul, biri Başkan, biri
İkinci Başkan olmak üzere dokuz üyeden oluşur.
MADDE 25. - 4628 sayılı
Elektrik Piyasası Kanununun 5/A maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki 5/B
maddesi eklenmiştir.
Kurulun petrol piyasası ile
ilgili görevleri
MADDE 5/B. - Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu petrol piyasası ile ilgili olarak
aşağıda belirtilen görevleri de yerine getirir :
a) Petrol Piyasası Kanunu
hükümlerini uygulamak, Piyasa faaliyetlerine ilişkin her türlü düzenlemeleri
yapmak ve yürütülmesini sağlamak.
b) Petrol faaliyetlerine
ilişkin plân, politika ve uygulamalarla ilgili Kurum görüş ve önerilerini
belirlemek.
c) Petrol piyasa
faaliyetleriyle ilgili denetleme, ön araştırma ve soruşturma işlemlerini
yürütmek, yetkisi dahilindeki ceza ve yaptırımları uygulamak ve dava açmak da
dahil olmak üzere her türlü adlî ve idarî makama başvuru kararlarını almak.
d) Uluslararası
organizasyon ve teşkilatların petrol piyasasına ilişkin uygulamalarını izlemek.
e) Petrol piyasasında
lisans ve lisanslarla ilgili işlem bedellerini belirlemek.
f) Petrol piyasasında
faaliyet gösteren kişilerin denetlenmiş malî tablolarını incelemek veya
incelettirmek.
g) Petrol piyasasında
faaliyet gösteren kişilerden istenecek olan, hizmet güvenilirliği, hizmet dışı
kalmalar ve diğer performans ölçütleriyle ilgili raporların kapsamını belirlemek
ve düzenli olarak Kurula vermelerini sağlamak.
h) Petrol Piyasası Kanunu
hükümlerine, çıkarılan yönetmelik hükümlerine, Kurul tarafından onaylanan tarife
ve yönetmeliklere, lisans hüküm ve şartlarına ve Kurul kararlarına aykırı
davranıldığı durumlarda, idarî para cezası vermek ve lisansları iptal etmek.
MADDE 26. - 4628 sayılı
Elektrik Piyasası Kanununun 9 uncu maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.
Kamu kurum ve
kuruluşlarında en az beş yıl süre ile görev yapan ve en az dört yıl süreli
eğitim veren yüksek öğrenim kurumlarından mezun olan ve kamu personeli dil
sınavı sonucu A derecesinde dil bildiğini belgeleyenler veya özel sektörde beş
yıldan fazla hizmeti olup yüksek öğrenim ile dil konusunda aynı şartları haiz
olanlardan, hizmetine ihtiyaç bulunanlar, bu kurum ve kuruluşlarda fiilen
çalışmış oldukları süreler de dikkate alınarak derece ve kademeleri tespit
edilmek suretiyle, 31.12.2004 tarihine kadar Kurumda durumlarına uygun boş
kadrolara 657 sayılı Kanunun sınav ve adaylık hükümlerine uyulmaksızın uzman
olarak atanabilirler. Bu özelliklere sahip olmayan Petrol İşleri Genel Müdürlüğü
personeli de, istekleri halinde ve Kurum ile Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün
mutabakatı alınmak şartıyla, Kurumda büro personeli olarak görevlendirilebilir.
4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre istihdam edilmekte olanların bu hükme
istinaden Kurum kadrolarına atanmaları, anılan Kanun hükümleri kapsamında
değerlendirilir ve kıdem tazminatları kurumları tarafından ödenir.
Bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren üç ay içerisinde Kurulun önerisi üzerine Bakanlar
Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle Kurumun teşkilâtlanması yeniden yapılır.
Kurumda ücret ve malî haklar dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tâbi
olarak idarî hizmet sözleşmesi ile sözleşmeli olarak istihdam edilen
personelden; Kurum teşkilât yapısındaki değişiklik sebebiyle kadrosu kaldırılan,
değiştirilen veya teşkilât kadrolarının hizmet icaplarına nitelikleri uygun
olmadığı Kurulca tespit edilen ihtiyaç fazlası personel yukarıdaki yönetmeliğin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içerisinde Devlet Personel
Başkanlığına bildirilir ve bu Başkanlıkça onbeş gün içerisinde ilgililerin kamu
kurum ve kuruluşlarına atama teklifi yapılır. Kamu kurum ve kuruluşları, atama
teklifi yapılan ilgili personeli durumlarına uygun boş kadrolara on gün
içerisinde atarlar. Bu şekilde atanan personelin işe başlama sürelerine ve işe
başlamamaları halinde yapılacak işlemlere ilişkin olarak 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununun 62 ve 63 üncü maddeleri hükümleri uygulanır. Kurum
personelinden diğer kamu kurum ve kuruluşlarına atananların yeni görevlerine
başlayacakları tarihe kadarki geçecek sürede ücret ve malî hakları Kurumca
ödenir.
MADDE 27. - 4628 sayılı
Elektrik Piyasası Kanununun 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasına “...halinde”,
ibaresinden sonra gelmek üzere “otoprodüktörler hariç olmak üzere” ibaresi ile
10 uncu maddesinin (B) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki (C) bendi
eklenmiştir.
C) Kurumun petrol piyasası
ile ilgili gelirleri aşağıdaki kalemlerden oluşur:
a) Katılma payı.
b) Lisans, onay, izin ve
vize işlemleri üzerinden alınacak bedeller.
c) Yayın ve sair gelirler.
d) Ayrıntıları kamuoyuna
duyurulmak kaydıyla ve piyasanın gelişimine dair etüt ve proje çalışmalarının
finansmanında kullanılmak üzere uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından
verilecek hibeler.
(a) alt bendindeki katılma
payının mükellefi; rafinaj, işleme, dağıtıcı, iletim, taşıma, ihrakiye,
depolama, bayi ve madeni yağ üretim lisansı sahibi gerçek ve tüzel kişilerdir.
Müşterek lisans sahipleri katılma payını toplam net satışları üzerinden öder.
Katılma payı, lisans sahiplerince yıllık gelir tablolarında yer alan net
satışlar tutarının binde biri oranını ve iki milyon ABD Dolarını aşmayacak
şekilde Kurulca belirlenir. Yıl içinde uygulanacak katılma payı oranı bir önceki
yılın Aralık ayı içinde açıklanır.
Net satış hasılatı içinde
yer alması halinde, yıl içinde petrol için ödenen gümrük vergi, resim ve
harçları ile Özel Tüketim Vergisi toplamı net satışlar toplamından tenzil
edilir.
Katılma payı ödemekle
yükümlü lisans sahipleri, herhangi bir bildirim beklemeksizin her yıl Mayıs ayı
sonuna kadar bir önceki yıla ait bilanço ve gelir tablolarını Kuruma göndermek
ve katılma payının yarısını Haziran, ikinci yarısını Kasım ayı sonuna kadar
ödemek zorundadır.
Süresinde beyan edilmeyen
veya hatalı beyan edilen katılma paylarına ilişkin cezaî ve idarî işlemler
Kurumca tamamlanarak ilgili organlar nezdinde adlî ve idarî işlemler başlatılır.
Süresinde ödenmeyen malî yükümlülükler ve gecikme zamları hakkında 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanarak ilgili
vergi daireleri aracılığı ile tahsili sağlanır.
MADDE 28. - 4628 sayılı
Elektrik Piyasası Kanununun geçici 2 nci maddesinin ikinci fıkrasının sonuna
aşağıdaki hükümler eklenmiştir.
Petrol Piyasası Kanununun
yürürlüğe girmesini müteakip en geç bir ay içinde atanacak iki üyenin görev
süreleri altı yıldır. Bu üyeler kuraya tâbi tutulmaz ve bu iki üyeliğe görev
süresinin bitiminde yeniden atama yapılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Geçici ve Son Hükümler
GEÇİCİ MADDE 1. - Bu
Kanunun yürürlüğe girmesinden önce; 6326 sayılı Petrol Kanununa göre belge
sahibi olan kişiler ile Bakanlıkça yapılan düzenlemelere istinaden
faaliyetlerine izin verilen akaryakıt dağıtım ve pazarlama kuruluşlarının ilgili
mevzuat kapsamında tanınan hak ve menfaatleri ile yükümlülüklerine ilişkin
hükümler, bu Kanunda belirlenen süre ve esaslar dahilinde faaliyeti ile ilgili
lisans verilinceye kadar saklıdır.
Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihte fiilen, bu Kanunla yapılması için lisans alınması gereken faaliyetleri
yürüten kişiler, bu Kanunun yayımı tarihinden sonra bir yıl içinde durumlarını
bu Kanuna uygun hale getirerek, Kurum tarafından istenecek bilgi ve belgelerle
Kuruma başvurmak zorundadır. Başvurusunu yapmış ancak işlemleri tamamlayamayan
kişilerin faaliyetlerinin devamı için, üç ayı aşmamak üzere ek süre verilmesinde
Kurum yetkilidir.
Süresinde başvurmayan veya
süresinde başvurduğu halde süresinde durumunu bu Kanuna uygun hale
getirmeyenlerin faaliyetleri, sürenin bitim tarihi itibarıyla durdurulur. Daha
önce verilen hak, izin ve yetki doğurucu her türlü karar, işlem ve evrak başkaca
bir işleme gerek kalmaksızın hükümsüz hale gelir.
Bu Kanunun yayımı
tarihinde, yürürlükte olan petrol ürünleri ile ilgili kararname yönetmelik ve
tebliğlerde yer alan hükümler, Kurumca düzenleme yapılıncaya kadar saklıdır.
Kurum tarafından oluşturulacak yönetmelik ve diğer mevzuat yürürlüğe girene
kadar Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı ve/veya Petrol İşleri Genel
Müdürlüğünce yürütülmekte olan işlemlere ilişkin görevler sürdürülür. Ancak, bu
süre içerisinde anılan mevzuata istinaden akaryakıt dağıtım ve pazarlama
şirketlerinin kurulması ile ilgili olarak yeni ön müsaade ve statü verilmez.
Lisans yönetmeliği
yürürlüğe girinceye kadar, faaliyete ilişkin lisans isteminde bulunulamaz.
Lisans yönetmeliğinin yürürlüğe girişi, Kanunun yayımı tarihini takip eden
yüzsekseninci günü aşamaz.
10.9.1960 tarihli ve 79
sayılı Milli Korunma Suçlarının Affına, Milli Korunma Teşkilat, Sermaye ve Fon
Hesaplarının Tasfiyesine ve Bazı Hükümler İhdasına Dair Kanunun 5 inci
maddesinin ve petrol ürünleri ile ilgili 98/10745 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararının uygulanmasına 1 Ocak 2005 tarihine kadar devam edilir. Gerektiğinde bu
süre Bakanlar Kurulu kararı ile altı aya kadar uzatılabilir. 98/10745 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararının yürürlükten kalkması ile birlikte dağıtıcıların
serbest ithalat faaliyetleri başlar.
Bu Kanunun yürürlüğe
girmesinden sonra Kurul tarafından ikincil mevzuatın oluşturulması ve gerekli
düzenlemeler tamamlanıncaya kadar Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından
belgelerin verilmesine devam edilir. Bu süreç sonunda 6326 sayılı Petrol
Kanununun belge ile ilgili hükümleri yürürlükten kalkar.
6326 sayılı Petrol Kanunu
hükümlerine göre belge sahiplerine tanınan gümrük ve diğer ithal vergi ve
resimleri muafiyetinden yararlanarak ithal edilen malzemeye ilişkin takyitler
başkaca hiçbir işleme ihtiyaç bulunmaksızın kaldırılır. Bu konuda doğmuş her
türlü mükellefiyet ve kayıt terkin edilir.
GEÇİCİ MADDE 2. - Petrol
piyasasını ilgilendiren özelleştirme işlemlerinde Kuruma bilgi verilir.
Yürürlükteki mevzuat çerçevesinde yapılan özelleştirme uygulamaları sonucu yeni
lisans verilmesi veya lisansın tadil edilmesi işlemi herhangi bir işleme gerek
kalmaksızın Kurumca yapılır.
Bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihte lisansa tâbi konularda faaliyet gösteren özelleştirme
kapsamındaki kuruluşlar, özelleştirilinceye kadar üretim ve ticari faaliyetleri
yönünden, 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tâbi değildir. Bu
kuruluşlarda çalışan kapsam dışı personelin ücret ve diğer malî haklarının net
aylık toplamını, Başbakanlık Müsteşarının ortalama net aylığının iki katını
geçmemek üzere belirlemeye kuruluş yönetim kurulu yetkilidir. Ancak, ücret ve
malî hakları bu fıkraya göre belirlenen kapsam dışı personelin, 24.11.1994
tarihli ve 4046 sayılı Kanunun 22 nci maddesi uyarınca başka kamu kurum ve
kuruluşlarına nakledilmeleri halinde, aynı maddenin beşinci fıkrası uygulanırken
bu personelin eski pozisyonlarına ilişkin ücret ve diğer malî haklarının
belirlenmesinde; bunların pozisyonlarına göre 15.11.2003 tarihinde uygulanmakta
olan ücret ve diğer malî haklarına bu tarihten aynı maddenin ikinci fıkrası
uyarınca atandıkları tarihe kadar geçen süre içinde kamu personeline yapılacak
maaş artış oran ve/veya miktarları uygulanmak suretiyle bulunacak tutar esas
alınır.
GEÇİCİ MADDE 3. - Ticari
deniz vasıtalarına yapılacak Özel Tüketim Vergisiz akaryakıt satışları 7 nci
maddenin ikinci fıkrasındaki sınırlamalar dışında dağıtıcılar tarafından
doğrudan yapılır.
Yürürlük
MADDE 29. - Bu Kanun yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 30. - Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
likpetder.com, likpetder.org
