Kalkınmada Temiz Enerji

TÜRKİYE

LPG ENDÜSTRİ RAPORU

Ocak 2007


 

Tarih: Ocak 2007

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Dünya LPG Birliği (WLPGA) tarafından 2002 yılından itibaren 6 ülkede uygulanan ‘Likit Petrol Gazı’nın Kırsal Alanda Yaygınlaştırılması’ projesinin 2006 yılında başlayan Türkiye ayağı ‘Kalkınmada Temiz Enerji’ adıyla hayata geçirilmektedir. Bu kapsamda 15-17 Ocak 2007 tarihleri arasında gerçekleştirilecek çalıştayda potansiyel projeler geliştirilmesi hedeflenmektedir.

Hazırlayan : Kaan ESİN


 

2

İÇİNDEKİLER

 

1. KALKINMADA TEMİZ ENERJİ ..........................................................................4

2. TÜRKİYE ENERJİ GELİŞİMİ ..............................................................................5

2.1. Genel Bakış ....................................................................................................5

2.2. Enerji Gelişimine Genel Bakış ......................................................................5

3. TÜRKİYE LPG PAZARI ....................................................................................10

3.1 Pazar Hacmi/Talep .......................................................................................10

3.2 LPG Tedariği ................................................................................................13

3.3 Dağıtım Şirketleri / Pazar Payları ................................................................14

4 TEDARİK ve DAĞITIM / TÜPLER ....................................................................16

4.1 Yerel Tedarik ve Dağıtım Sistemi ...............................................................16

4.2 Tüpler ............................................................................................................16

5 YAPI /POLİTİKA/GÜVENLİK/STANDARTLAR ................................................18

5.1 Endüstri Yapısı .............................................................................................18

5.2 Yapısal Düzenleme ......................................................................................18

5.3 Devlet Politikası ...........................................................................................19

5.4 Güvenlik ........................................................................................................20

5.5 Standartlar ....................................................................................................21

6 LPG FİYATLANDIRMA/ DİĞER YAKITLAR/ EKİPMANLAR ..........................23

6.1 LPG Fiyatlandırması ....................................................................................23

6.2 Diğer Yakıtlar ................................................................................................23

6.3 LPG Alet ve Ekipmanları .............................................................................24

7 ELEŞTİRİLEN KONULAR/ENGELLER/STRATEJİLER ..................................26

7.1 LPG Fiyatlandırma .......................................................................................26

7.2 Rakip Yakıtlar ...............................................................................................26

7.3 Devlet Enerji Politikası ................................................................................26

7.4 LPG Tüpleri ..................................................................................................27

7.5 LPG Aletleri ..................................................................................................27

7.6 Kırsal Bölgelerde LPG’ye Ulaşım İmkanı ...................................................27

7.7 Güvenlik ........................................................................................................28

7.8 Güvenlik Standartlarının Uygulaması ........................................................28

8 TABLO LİSTESİ ...............................................................................................29

9 ŞEKİL LİSTESİ .................................................................................................30


 

3

1. KALKINMADA TEMİZ ENERJİ

 

WLPGA ve UNDP’nın işbirliği ile kırsal bölgelerde yaşamakta olan insanların daha çağdaş enerji ve yaşam koşullarına kavuşması amacıyla LPG kullanımının arttırılması öngörülmüştür. Daha önce 6 pilot ülkede (Gana, Honduras, Çin, Güney Afrika, Vietnam, Fas ) uygulanmış olan projenin 7. ‘sine Türkiye’de başlanmıştır.

Türkiye’de nüfusun çoğunluğu tarafından 1960 yılından beri kullanımı günden güne artarak çoğalan LPG günümüzde 13.5 milyon hanede yaklaşık 1.5 milyon araçta kullanılmaktadır. Dünya’nın en sağlıklı ve temiz yakıtlarından olan LPG geçmişteki hızlı yükselişinin yerini durağan bir sürece bırakmıştır. Bu sürecin durağan oluşu Dünyada büyüyen enerji piyasası ve artan enerji talebi gözönüne alındığında pazar kaybı anlamına geleceğinden sorunların hızla tesbiti ve çözümünü gerekli hale getirmiştir.

WLPGA VE UNDP işbirliğinin ürünü olan ”LP Gas Rural Energy Challenge Programme“ çatısı altında günümüzde LPG nin kırsal bölgelerde desteklenmesini sağlamak ve önündeki engellerin kaldırılarak kırsal bölgelerde yaşayan insanlarla buluşturmak amaçlanmıştır.

Raporda yer alacak olan bilgiler aşağıda belirtilen kaynaklardan elde edilmiş güncel bilgilerdir.

Kaynaklar : Türkiye LPG Derneği (TLPGD), PETDER (Shell, BP, Total ) Aygaz, İpragaz, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Türk Standartları Enstitüsü Kurumu (TSE), Elektrik işleri Etüt İdaresi (EİE), Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)


 

4

2. TÜRKİYE ENERJİ GELİŞİMİ

2.1. Genel Bakış

 

Türkiye, Asya ve Avrupa kıtalarının birleştiren bir köprü konumundadır.Birbirinden farklı kültür ve medeniyetleri biraraya getiren Türkiye Cumhuriyeti gerek jeostratejik gerekse jeopolitik konumu nedeniyle bölgenin ekonomik ve stratejik değeri olan önemli bir ülkesidir. Doğusunda Gürcistan, Ermenistan,Azerbeycan/Nahcivan ,İran güneyinde Irak ve Suriye batısında ise Yunanistan ve Bulgaristan ile komşudur. Türkiye’nin karasal yüzölçümü 780.000km2 olup 2005 yılında yapılan istatistiklere göre nüfusu 73.5 milyon kişidir. Toplam nüfusun %49.8’i erkek, % 50.2’si kadınlardan oluşmaktadır. Nüfusun %53.4’ü 30 yaşın altında bir nüfus yoğunluğuna sahip olup Avrupa’nın en genç nüfuslarından birine sahiptir. Yıldan yıla hızla büyüyen ekonomisi ile Türkiye de 2006 yılı enflasyon oranı T.C. Merkez Bankası beklentilerine göre sene sonuna kadar %9.63 olacağı tahmin edilmektedir. En son istatistik ve değerlendirmelere göre kişi başına düşen milli gelir 2006 yılı için yıllık 5.202$ öngörülmektedir.

2.2. Enerji Gelişimine Genel Bakış

 

1935 yılında maden kaynaklarının araştırılması için kurulan Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü, elektrik ve enerji kaynaklarının araştırılması için EİE, bu üretim işletmelerin finansmanı içinde Etibank kurulmuştur. Türkiye’de birincil ve ikincil enerji kaynakları olarak ele alınan kaynaklardan birincil enerji kaynaklarına içinde petrol, doğalgaz ve kömürü sayabiliriz, bunlar yenilenmeyen enerji kaynaklarıdır. Hidrolojik enerji, rüzgar enerjisi ve güneş enerjisi vs. ise yenilenebilir enerji kaynaklarıdır. Türkiye’de enerji üretiminde üretim payındaki sırasıyla doğalgaz, linyit, akaryakıt,hidrolik ve taş kömürü kullanılmaktadır. Enerji üretimi büyük oranda kamu kuruluşları tarafından gerçekleştirilmektedir. Üretimin talebi karşılayamadığı yerdede ithalat yapılmakta olup bunlar içinde en büyük payı Petrol ve Doğalgaz almaktadır.

Mevcut Enerji Rezervleri-Üretim ve Tüketim Düzeyleri aşağıda belirtildiği gibidir.

Enerji Kaynakları

Toplam Rezerv

Taş kömürü (Milyon ton)

1.126

Linyit (Milyon ton)

8.075

Hidrolik (GWh)

125.000

Ham Petrol (Milyon ton)

41,8

Doğalgaz (Milyar m3)

8,7

 

Tablo 1. Türkiye Enerji Rezervleri 2002 1

Elektrik enerjisi üretiminde enerji kaynak girdileri ve üretilen elektrik 2006 yılı Kasım ayı rakamlarına göre yukarıdaki tabloda belirtildiği gibidir. Üretim 145.132.632 MWh iken tüketim 143.836.186 MWh olarak gerçekleşmiştir. Elektrik enerjisinin % 42,79'u sanayide, %25,34'ü meskenlerde, % 14,26’sı ticarethanelerde, % 4,34’ü resmi dairelerde, % 2,07’si sokak aydınlatmasında, % 1,69’u şantiyelerde % 1,66’sı tarımsal sulamada ve % 7,85’i ise diğer ve doğrudan satışlar olarak tüketilmiştir.

1  www.enerji.gov.tr


 

5

 

Enerji Kaynakları

Birim

Üretim

Tüketim

Fuel Oil

(MWh)

4.306.279

Motorin

(MWh)

12.268

Taş kömürü

(MWh)

2.377.462

Kömür(ithal)

(MWh)

8.997.271

Linyit

(MWh)

26.053.771

Doğalgaz

(MWh)

63.836.111

Jeotermal

(MWh)

85.125

LPG

(MWh)

376.776

Nafta

(MWh)

1.728.919

Biogaz

(MWh)

31.342

Hidrolik

(MWh)

37.161.493

Rüzgar

(MWh)

101.509

Diğer

(MWh)

64.306

Toplam

(MWh)

145.132.632

143.836.186

           

 

Tablo 2.Türkiye’deki Enerji Üretim ve Tüketimi 2006 2

Yukarıdaki tabloda yeralan ana enerji kaynakları incelendiğinde doğalgaz ın en büyük enerji kaynağı olduğu görülmektedir. Bunun geçmişine baktığımızda, Türkiye 70 ‘li yıllardaki petrol krizlerinden sonra enerji sektörü bağlantılarını gaz sektörü ile kademeli olarak genişletmeye başlamıştır. Bu gelişim doğalgazın önemini hızla arttırmıştır. Çevre politikalarında önem kazanmaya başlayan enerji kullanımının neden olduğu kirliliğin azaltılması veya ortadan kaldırılma düşüncesi, diğer fosil yakıtlara göre daha az kirlilik emisyonuna sahip olan doğalgazın tercih edilmesine neden olmuştur.

Türkiye 18 Eylül 1984 yılında SSCB ile bir sevkiyat anlaşması imzalamış ve yapılan Türkiye doğalgaz kullanım etüdü ile tüketim potansiyeli açısından Kuzeybatı Anadolu bölgesi uygun görülmüştür. 26 Ekim 1986 da başlayan ana iletim hattı bağlantısı ile 1988 yılında Ankara’da kullanılmaya başlanmıştır.

Türkiye’nin yıllık ihtiyacı olan doğalgaz 26.5 milyar m3‘tür. Bunun büyük kısmı ithalat ile karşılanmaktadır. Ayrıca 2006 yılı Eylül ayında TPAO tarafından yapılan sondajlar sonucunda Trakya bölgesi Lüleburgaz ili civarında 12 kuyu açılmış 9’unda doğalgaz bulunmuştur. Bununla birlikte yurtiçi toplam üretiminin 416 milyon metreküpe çıkması hedeflenmiştir.

Hidrojen Enerjisi; ile ilgili çalışmalar sürdürülmekte çevreci ve sürdürülebilir en ileri teknoloji ürünü olan Hidrojen yenilenebilir enerji kaynağı olarak Türkiye’nin gündemindedir. Hidrojen içten yanmalı motorlarda doğrudan kullanımının yanısıra katalitik yüzeylerde alevsiz yanmaya da uygun bir yakıttır. Dünya’daki gelişim hidrojenin yakıt olarak kullanıldığı yakıt pili teknolojisi doğrultusundadır. Yakıt pilleri, taşınabilir bilgisayarlar, cep telofonları gibi mobil uygulamalar için kullanılabildiği gibi elektrik santralları için de uygun güç sağlayıcılardır. Yüksek verimlilikleri ve düşük emisyonları nedeniyle, ulaşım sektöründe de geniş kullanım alanı bulmuşlardır

Nükleer Enerji; üretimi 31 ülkede 439 Nükleer Reaktörde sürdürülürken dünya elektrik ihtiyacının %16’sını karşılamaktadır. 56 ülkede 284 araştırma reaktörü mevcuttur. Bu reaktörlerden 4 adedi Türkiye’de bulunmakta olup bunlardan 2 tanesi aktif, 1 tanesi çalışmaz halde, 1 tanesi ise proje lisanslanması aşamasındadır.

2  Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı,TÜİK


 

6

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Rüzgar Enerjisi; ile ilgili etütler elverişli bölgelerde Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müd.lüğü tarafından yapılmaktadır. Kurulmuş olan Rüzgar Enerjisi Gözlem İstasyonları toplanan verileri periyodik aralıklarla veri toplama sistemleri yardımıyla değerlendirilmekte ve buna göre optimum bölgeler belirlenmektedir. 1970-80 yılları arasında alınan kayıtlar değerlendirilmiş ve ülke genelindeki doğal rüzgar enerjisi dağılımı genel hatları ile belirlenmiştir. Halen 2006 yılının bu günlerine kadar yap-işlet devret ve Serbest Üretim Şirketleri tarafından 101.509 MWh elektrik üretimi sağlanmıştır.

Güneş Enerjisi; potansiyeli açısındanda zengin imkanlara sahip Türkiye’nin yıllık ortalama toplam güneşlenme süresi 2640 saat (günde 7.2 saat) olup ortalama ışınım şiddeti ise 1311 kWh/m2-yıl (günlük toplam 3,6kWh/m2) dır. Türkiye'nin en fazla güneş enerjisi alan bölgesi Güney Doğu Anadolu Bölgesi olup, bunu Akdeniz Bölgesi izlemektedir. Ancak, bu değerlerin, Türkiye’nin gerçek potansiyelinden daha az olduğu, daha sonra yapılan çalışmalar ile anlaşılmıştır. 1992 yılından bu yana EİE ve Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü (DMİ), güneş enerjisi değerlerinin daha sağlıklı olarak ölçülmesi amacıyla enerji amaçlı güneş enerjisi ölçümleri almaktadırlar. Devam etmekte olan ölçüm çalışmalarının sonucunda, Türkiye güneş enerjisi potansiyelinin eski değerlerden %20-25 daha fazla çıkması beklenmektedir.

Türkiye’de güneş enerjisinin en yaygın kullanımı sıcak su ısıtma sistemleridir.Halen ülkemizde kurulu olan güneş kollektörü miktarı 2001 yılı için 7,5 milyon m2 civarındadır. Çoğu Akdeniz ve Ege Bölgelerinde kullanılmakta olan bu sistemlerden yılda yaklaşık 290 bin TEP ısı enerjisi üretilmektedir. Sektörde 100'den fazla üretici firmanın bulunduğu ve 2000 kişinin istihdam edildiği tahmin edilmektedir. Yıllık üretim hacmi 750 bin m² olup bu üretimin bir miktarı da ihraç edilmektedir. Bu haliyle ülkemiz dünyada kayda değer bir güneş kollektörü üreticisi ve kullanıcısı durumundadır.

Güneş enerjisi araştırma ve geliştirme konularında EİE'nin yanında Tübitak Marmara Araştırma Merkezi ve üniversiteler (Ege Üniversitesi Güneş Enerjisi Araştırma Enstitüsü, Muğla Üniversitesi, ODTÜ, Kocaeli Üniversitesi, Fırat Üniversitesi) çalışmalar yapmaktadır. Güneş enerjisi verilerinin ölçülmesi konusunda Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü faaliyet göstermektedir. EİE de 1991 yılından bu yana kendi güneş enerjisi gözlem istasyonları kurmaktadır.

Güneş enerjisi ile ilgili standartlar hazırlanması konusunda Türk Standartları Enstitüsü;

- TS 3680-Güneş Enerjisi Toplayıcıları-Düz

- TS 3817-Güneş Enerjisi-Su Isıtma Sistemlerinin Yapım, Tesis ve İşletme Kuralları konulu standartları hazırlamıştır. EİE bu standartların hazırlanmasında görev aldığı gibi, ısıl performans testlerini de gerçekleştirmektedir.

Biogaz Enerjisi; hayvansal ve bitkisel atıkları çoğunlukta doğrudan yakılmakta veya toprağa gübre olarak verilmektedir. Biogaz teknolojisi ise organik kökenli atık/artık maddelerden hem enerji elde edilmesine hem de atıkların toprağa kazandırılmasına imkan vermektedir.

Fayda ve avantajları gözönününe alındığında oldukça verimli bir yakıt cinsi olan biogaz için Türkiye’de yapılan araştırma ve geliştirme çalışmalarına göre mevcut


 

7

potansiyel aşağıdaki tabloda yeralmıştır. Halihazırda biogaz enerjisi ile 31.342 MWh elektrik enerjisi sağlanmıştır (Kemerburgaz çöp sahaları ,İzmit).

 

Hayvan Cinsi

Hayvan Sayısı

(Adet)

Yaş Gübre Miktarı(Ton/Yıl)

Biyogaz Miktarı (M3/Yıl)

Taş Kömürü Eşdeğeri (Ton/Yıl)

Sığır

11.054.000

40.347.100

994.860.000

710.613

Koyun-Keçi

38.030.000

26.621.000

1.901.500.000

1.358.215

Tavuk-Hindi

243.510.453

5.357.207

487.020.906

347.871

Toplam

292.594.453

72.325.307

1.672.030.906

2.416.699

 

Tablo 3.Türkiye’nin Hayvansal Atık Potansiyeline Karşılık Gelen Üretilebilecek Biyogaz Miktarı ve Taşkömürü Eşdeğeri3

Toplam Biogaz Miktarı; 1,67 milyar m3/yıl Fermatör içi sıcaklığın 18 C olması halinde ve optimum fermantör sıcaklığında çalışılması durumunda bu potansiyelin 2,2 – 3,3 milyar m3/yıl arasında olması mümkün görünmektedir.

Hidroelektrik Enerji; elektrik enerjisi tüketiminin o ülke kalkınmışlığının göstergesi olduğu düşüncesi dünyaca kabul görmüş bir gerçektir. 2005 yılında Türkiye’de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 2.150 kWh (kilovatsaat) iken ,dünya ortalaması 2.500 kWh, gelişmiş ülkelerde 8.900 kWh, Çin’de 827 kWh, ABD’de ise 12.322 kWh civarındadır. Kalkınma hedefinin anahtarının endüstri olduğunu düşünecek olursak enerjinin Türkiye için ne kadar önemli olduğunu görebiliriz.

Türkiye’de 1950’lerde yılda 800 GWh (gigavatsaat) enerji üretimi yapılırken, bugün bu oran 200 misli artarak yılda 161.000 GWh’e ulaşmıştır. 36.679 MW (megavat)’a ulaşan kurulu güç ile yılda ortalama olarak 237.000 GWh enerji üretimi mümkün iken; arızalar, bakım-onarım, işletme program politikası ekonomik durgunluk, tüketimde talebin azlığı, kuraklık, randıman gibi sebeplerle ancak 161.000 GWh enerji üretilebilmiştir. Buna göre kapasite kullanımı %68 olmuştur.

Özellikle son yıllarda Türkiye’de doğal gaz kullanımının yaygınlaşması ile, gerek evlerde kullanımı artmış gerekse sanayinin enerji ihtiyacını karşılımak üzere “Doğal Gaz Çevirim Santralları“ kurulmuştur. Bu nedenle son yıllarda hidroelektrikten üretilen enerjinin payı azalmış termik enerji üretiminin payı artmıştır. Avrupa Birliği (AB) üyeliği yolunda olan Türkiye AB Topluluğu enerji politikası olan Yeşil enerjiyi (hidroelektrik, rüzgar, güneş, biyokütle) destekleme tezini benimsemiştir. Bu nedenle enerji politikaları tekrar değerlendirmeye alınmış ve hidroelektrik enerji payının arttırılmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Hidroelektrik enerji üretim çalışmalarında Devlet Su İşleri (DSİ) planlama ve projelerin hayata geçirilmesi, EİE ise Etüd ve planlama aşamalarını gerçekleştirmektedir.

Türkiye’de teorik hidroelektrik potansiyel 433 milyar kWh, teknik olarak değerlendirilebilir potansiyel 216 milyar kWh, teknik ve ekonomik olarak değerlendirilebilir potansiyel ise 130 milyar kWh olarak hesaplanmıştır. Avrupa Birliği’nin yeşil enerji için uyguladığı vergi indirimleri ve destekleme politikaları ekonomik olarak değerlendirilebilir potansiyelin artmasını sağlayacaktır.

Günümüz itibariyle Türkiye’de 138 adet hidroelektrik santral işletmede bulunmaktadır. Bu santrallar 12. 878 MW’lık bir kurulu güce ve toplam potansiyelin % 36’sına karşılık gelen 46.277 GWh’lık yıllık ortalama üretim kapasitesine sahiptir. 3.962 MW’lık bir kurulu güç ve toplam potansiyelin % 8’i olan 9.779 GWh’lık yıllık üretim kapasitesine

3  EİE Gn. Md.


 

8

sahip 38 hidroelektrik santral halen inşa halinde bulunmaktadır. Geriye kalan 73.877 GWh/yıl’lık potansiyeli kullanabilmek için ileride Türkiye’de 540 hidroelektrik santral yapılacak ve toplam 36 697 MW’lık kurulu güçle hidroelektrik santrallerin toplam sayısı 716 ’ya varacaktır.

Ekonomik durgunluklar dikkate alınmazsa, Türkiye’de elektrik tüketimi her yıl % 8-10 oranında artmaktadır. Bu talebi karşılamak için yeni enerji projeleri için her yıl 3-4 milyar ABD Doları bütçe ayırmak zorundadır. Bütün dünyada olduğu gibi Türkiye’de de enerji yaşamsal bir konudur. Bu nedenlede kendine yeterli, sürekli, güvenilir ve ekonomik elektrik enerjisine sahip olmak için başta hidroelektrik enerji ve diğer dışa bağımlı olmayan alternatifler değerlendirilmektedir.


 

9

3. TÜRKİYE LPG PAZARI

3.1 Pazar Hacmi/Talep

 

LPG’nin Türkiye’deki ilk kullanımı 1960 yılından itibaren başlamış olup ilk LPG dolum tesisi 1961 yılında kurulmuştur. 2000 yılında İtalya’dan sonra Avrupa’nın en büyük 2. pazarı iken büyüme hızına göre Avrupa’nın en hızlı büyüyen pazarı haline gelmiştir. LPG kullanımı 2000 yılında yaklaşık 4.5 milyon tona erişmiş ve ülkedeki tüketimin birincil enerji tüketimi içindeki payıda % 6’ya ulaşmıştır. Ancak 2001 yılındaki ekonomik kriz ve sonrasında LPG’ye uygulanan yüksek vergi politikaları nedeniyle bu seviye 2005 yılında yaklaşık 3.7 milyon tona kadar gerilemiştir.

Bugün uygulanmakta olan politikalar nedeniyle tüplü gaz %3.9, dökmegaz %19.7 oranında pazar daralması göstermekte buna karşılık yükselen akaryakıt fiyatları nedeniyle Otogaz pazarı %8.3 oranında büyümüştür. Kümülatifte bakıldığında ise 2004 yılına göre %1.8 lik bir pazar daralması görülmektedir.

Tüplü ve dökmegaz pazarındaki daralmanın bir diğer sebebi de, uygulanan verginin yüksek oluşu ve bu nedenle doğalgazın girdiği bölgelerde çok avantajlı hale gelmesi dolayısıyla insanların doğalgaz kullanımına yönelmesidir. Doğalgazın ulaşmadığı yerlerde ise tüketiciler diğer yakıt çeşitlerini daha ucuz hatta bedava olması nedeniyle tercih etmektedirler. Yüksek fiyat uygulaması LPG’nin yerine katı yakıt veya kaçak elektriği kullanır hale getirmiştir. Bu nedenledir ki kırsal bölgelerdeki ticari amaçlı LPG kullanan tavuk çiftlikleri ve seralar katı yakıt ve kaçak elektrik kullanımına yönelmiştir. Bütün bunların sonucu olarak da halen Türkiye’de kaçak elektrik kullanımının yıllık 1.5 Milyar $ civarında olduğu bilinmektedir.

Son 3 yılda elektrik fiyatları devlet tarafından sabit tutulmuş, oysa dünya LPG fiyatları arttığı için fiyatları hemen hemen eşit olan bu 2 enerji türünde durum elektrik lehine %30 avantaj haline gelmiştir. Bu durum klima ve elektrikle ısınma pazarında hızla büyümeye yol açmıştır.

LPG halihazırda doğalgazın ulaşamadığı kırsal bölge ve taşrada yaşayan düşük gelir seviyesindeki insanların pişirme, ısınma ve sıcak su edinme amaçlı kullandıkları yakıt türüdür. Evlerde 2kg. - 12kg.lık ve küçük işletmelerde ise 24kg.-45kg. tüpler halinde tüketilmektedir .

Şekil 1.Türkiye LPG Talebi 2005 4

Otogaz

1.751.838

48%

Dökme

383.148

10%

Tüplü

1.557.212

42%

4  Turkiye LPG Derneği


 

10

LPG’nin tüketim segmenti gözönüne alındığında, 2005 yılı rakamlarına göre 1.557 milyon ton tüplü gaz tüketilmiştir. Toplam tüketim içindeki payı %42 dolayındadır. Yaklaşık 383 bin ton olan dökme LPG ise küçük sanayi, esnaf ve evlerde kullanılmakta, toplam tüketimin içinde %10’luk paya sahiptir. Otogaz ise 1.751 milyon ton tüketilmiş , toplam tüketim içinde %48 oranında paya sahiptir.

Türkiye’nin Yıllık LPG Talebi (1999 – 2005)

Pazarın 1999 yılından 2005 yılına kadar olan seyri aşağıdaki tabloda ürün çeşitlerine göre yeralmaktadır.

 

Ürün

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

TÜPLÜ

2.114.255

2.133.831

1.810.341

1.724.805

1.801.825

1.665.167

1.557.212

DÖKME

893.004

1.067.348

794.052

713.354

646.552

454.066

383.148

OTOGAZ

355.373

1.280.331

1.230.330

1.136.025

1.147.374

1.640.766

1.751.838

TOPLAM(Ton)

3.362.632

4.481.510

3.834.723

3.574.183

3.595.751

3.759.999

3.692,198

 

Tablo 4.Yıllık LPG Talebi5

Devlet tarafından Otogaza uygulanmakta olan ÖTV oranının tüplü ve dökmegazdan daha yüksek olması sebebiyle ürünler arasında geçişler meydana gelmektedir. Bu ürün geçişlerinin tahmini olarak 2004 ve 2005 yılına tekabül eden satış rakamlarında yukarıdaki tabloda olduğu gibi değişiklik yaratacağı düşünülmektedir. Buna göre son iki yıl için tablodaki düzeltme yapılmıştır.Gerçekte tüketilen tüplü ve dökmegazın son iki yılda görüldüğü miktarlarda olduğu kabul edilmektedir.Nisan 2006 tarihinden önce Otogaza uygulanan ÖTV Tüplü ve Dökmegazdan 186$ fazla iken sonrasında bu miktar 88$ seviyesine ve en son uygulamalarla 46$ seviyesine çekilmiştir. Yukarıdaki ürün geçişmelerinin oluşmaması ve kaçakçılığı önlenmesi için bu farkın minimum seviyede tutulması öngörülmektedir. Gerçekleşen satışların bölgesel dağılımına bakıldığında aşağıdaki tablo tüplü gazın şehir merkezi ve kırsal bölgelerdeki satış oranlarını göstermektedir. Buna göre;

Şekil 2.Şehir Merkezi ve Kırsal Bölgelerdeki LPG Talebi

Toplam tüplü LPG tüketiminin %78’i şehirler ve merkez ilçelerde gerçekleşirken kırsal bölgelerin sadece toplam tüketimin %22’sini kullandıkları görülmektedir.

Aşağıdaki tabloda ise, kırsal bölgeler ile şehir ve merkez ilçelerinin nüfus oranlarına göre mukayesesi yeralmaktadır. LPG pazarındaki tüketimin nüfus ile aynı oranda olmadığı görülmekte olup kırsal bölgelerde yaşayan nufus toplam nüfusun %35 iken

78%

Merkezi

Şehir

22%

Kırsal Bölge

5  Türkiye LPG Derneği verileri baz alınarak belirtilmiş rakamlardır(2004-2005 yılı rakamları OTV miktarındaki farklılık nedeniyle ürün geçişleri gözönüne alınarak düzeltilmiştir).


 

11

toplam satış bu bölgelere sadece %22 oranında gerçekleşmiştir. Satın alma gücünün zayıf olması toplam bölgedeki nufusun LPG kullanmasına engel teşkil etmektedir.

 

Şekil 3.Türkiye'deki Şehir Merkezleri ve Kırsal Bölgelerin Nufus Oranı

Batı ve Orta Avrupa’daki LPG Talebi

Bölgedeki diğer ülkeler ve yıllık tüketim gözönüne alındığında ise Türkiye pazarı ve tüketim miktarları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.

Türkiye LPG pazarı 1995 yılında Batı ve Orta Avrupa bölgesinin 6. büyük pazarı iken 1999 yılında 4. , 2000 yılında 2. ve pazarı en hızlı büyüyen ülke oldu. 2005 yılında ise İngiltere’den ve Rusya’dan sonra 3. büyük LPG pazarı olmuştur.

 

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

Avusturya

154

166

172

166

163

150

123

168

176

176

172

Azerbeycan

1

4

40

46

79

80

94

103

143

167

168

Beyaz Rusya

343

316

315

293

268

282

254

225

223

226

230

Belgi&Lux

587

599

687

682

645

594

612

523

432

343

330

Bulgaristan

71

68

85

74

103

217

287

328

354

331

339

Hırvatistan

206

179

213

196

184

179

171

172

173

185

205

Çek Cumhuriyeti

182

191

237

210

245

264

274

261

246

285

262

Danimarka

85

90

80

85

80

75

71

68

67

69

68

Finlandiya

203

317

321

427

458

431

377

421

457

467

455

Fransa

3646

3704

3558

3634

3773

3757

3702

3541

3349

3505

3566

Almanya

3447

3368

3199

3043

2682

2761

2860

2992

2615

2651

2758

Yunanistan

376

416

433

451

409

398

381

378

385

373

357

Macaristan

315

346

334

328

305

265

258

266

282

280

307

İrlanda

124

141

136

138

142

146

139

135

131

130

133

İtalya

3552

3509

3563

3763

3952

3872

3806

3713

3706

3560

3620

Kazakistan

270

195

193

85

334

558

537

557

501

427

450

Litvanya

90

73

94

108

139

189

192

202

229

255

263

Hollanda

2130

1883

1803

2102

1481

1586

1686

1713

1870

1345

1623

Norveç

1004

1103

1105

1118

1118

1112

1142

1141

1167

1180

1157

Polonya

557

695

845

880

1009

1175

1390

1550

1927

2032

2430

Portekiz

1033

1134

1155

1079

1060

1031

997

948

937

944

884

Romanya

274

279

275

280

282

287

292

329

407

381

390

Rusya

4204

3814

3686

3535

3582

4780

5389

6080

6000

6230

6600

Sırbistan&Karadağ

25

59

60

62

43

36

43

69

76

157

160

Slovenya

58

59

63

75

82

85

82

84

88

88

90

İspanya

2294

2401

2316

2530

2570

2496

2431

2427

2418

2321

2259

İsveç

890

860

890

847

724

810

907

887

850

900

918

İsviçre

157

169

169

220

203

203

192

215

194

211

202

Türkiye

2356

2422

2883

3224

3363

4483

3835

3547

3503

3759

3691

Ukrayna

585

498

357

361

279

186

289

443

507

481

488

Birleşik Krallık

3413

3253

3292

3220

3140

3377

3872

4154

4169

4062

3833

Diğer

272

340

377

462

491

514

651

619

643

611

599

TOPLAM(Ton)

32896

32652

32936

33724

33388

36379

37356

37848

38223

38112

39007

                                   

 

Tablo 5. Batı ve Orta Avrupa LPG Talep Karşılaştırma Tablosu 1995 – 2005 6

6  WLPGA( Dünya LPG Derneği ) Statistical review raporu 2005, .000(binTon)


 

12

3.2 LPG Tedariği

 

Türkiye’de toplam LPG tüketimin %20’si üretilmekte iken %80’i ithal edilmektedir. Üretim yapan rafineriler Mersin Ataş ve Tüpraş’ dır. Ancak Mersin Ataş rafinerisi 2004 yılı Temmuz ayı sonunda rafinaj faaliyetine son vermiştir. Bu tarihten itibaren üretim faaliyetleri sadece Tüpraş Rafinerisi tarafından yapılmaktadır.

Tedarik, Üretim ve İthalat

Türkiye’de halen Tüpraş haricinde ithalat müsadesi olan ve ithalat yapan 7 adet LPG dağıtım şirketi mevcuttur. Bunlar Aygaz, Ipragaz, Totalgaz, Bpgaz, Habaş, Demirören(Milangaz) ve Güneygaz’dır.

Toplam ithalat için 6 liman ve 11 adet deniz terminali mevcuttur. Bu limanlar; Aliağa, Yarımca (izmit), Samsun, Dörtyol (İskenderun), Ambarlı, Marmara Ereğlisi’ dir. Tüpraş bütün dağıtım şirketlerine boru hattı bağlantısına sahip olup direkt mal sevkiyatını bu yolla yapabilmektedir.

Tüpraş Rafinerilerinin LPG üretimleri ve diğer şirketlerin 2005 yılı ithalatları aşağıdaki tabloda yeralmaktadır.

Şekil 4. LPG Üretim ve İthalatı 2005

Şekil 5. LPG İthal Edilen Bölgeler 7

Demirören

893

İpragaz

390

Ayga

z 1.100

Tüpraş İthalat

700

Tüpraş Üretim

800

Habaş; 62

Güneygaz

5

Bpgaz

265

Totalgaz

190

( Bin Ton)

(Bin Ton)

290

Libya

1.610

Cezayir

370

Karadeniz

450

Arap Körfezi

590

Kuzeybatı Avrupa

265

Diğer

7 Toplam İthalat : 3.575.000 Ton


 

13

2005 yılında Tüpraş tarafından 800.000 ton üretim toplamda da yaklaşık 3.600.000 ton ithalat yapılmış 4.4 milyon ton LPG pazara ürün olarak girmiş, bunun 800.000 tonu Irak’a ihraç edilmiş, 3.600.000 tonu ise iç pazarda tüketilmiştir.

2006 yılında ise ithalat müsadesi olan 7 adet dağıtım şirketinin sene sonuna kadar toplam 2.520.000 ton ithalat yapacağı tahmin edilmektedir.

2005 yılında aşadaki grafikte yeralan ülke ve bölgelerden toplam 3.575.000 ton ithalat yapılmıştır.

3.3 Dağıtım Şirketleri / Pazar Payları

 

Yıllık yaklaşık 4 Milyon ton büyüklüğü olan pazarda 53 adet dağıtım şirketi bulunmaktadır. Bu şirketler yasal sorumlulukları gereği Enerji Piyasası Denetleme Kurulu ‘na başvuruda bulunmuş ve 13.06.2006 tarihine kadar dağıtıcı lisanslarını almışlardır.

 

Akçagaz Bizimgaz Güvenalgaz Karadeniz Tüpgaz Nargaz

Akgaz, BP Gaz Habaş Kongaz Netgaz

Altıngaz Erciyesgaz Hasgaz Likitgaz Niğgaz

Anadolugaz Ergaz Hilal Tüp Margaz Oralgaz

Antgaz Erol Gaz Hitit Gaz Mavigöl Gaz Pegagaz

Argaz Gap Gaz Hizmetgaz Meram Gaz Petrol Ofisi A.Ş

Asgaz Gesan Hürgaz Milangaz Selçuk Gaz

Aygaz Güneşgaz İpragaz Mogaz Selgaz

Aytemiz Gaz Güneygaz Kalegaz Totalgaz Shell Gaz

Sorgun As-Gaz Şarkgaz Şiringaz Trabzongaz Yamangaz

Yeni Yücel Gaz Yurtgaz Yücel Gaz

 

Tablo 6 Dağıtıcı Lisanslı Dağıtım Şirketleri

Yukarıda adı geçen dağıtım şirketlerine ait 15.000 adet Tüplü gaz ana bayi - 30.000 adet tali bayi ile yaklaşık 45.000 adet tüplü gaz satış noktası mevcuttur. Ayrıca Enerji Piyasası Denetleme Kurulundan lisanslı 5.657 adet LPG otogaz İstasyonu hizmet vermektedir. Sektörde halihazırda toplam 115.000 kişinin istihdam edildiği ve aileleri ile birlikte 450.000 kişinin geçimini buradan sağladığı varsayılmaktadır. Toplam iş hacmi ise yaklaşık 5.2 Milyar €’dur. Devlete toplam 2.2 Milyar € vergi geliri sağlamaktadır.

Şekil 6.LPG Pazar Payları 2005 8

36,50%

Diğer

2,10%

Bizimgaz

5,50%

Totalgaz

5,10%

Shellgaz

1%

Aytemiz

5,50%

Mogaz

5,70%

Bpgaz

13,60

Ipragaz

25%

Aygaz

8  Turkiye LPG Derneği


 

14

Satışlarından doğan 2005 yılı pazar paylarına göre ilk 8 büyük LPG dağıtım şirketi yukarıdaki grafikte belirtilmiştir.

2005 yılı satışları olan toplam 3.692 milyon ton LPG tüketiminin %63.5’i 6 büyük grup (8 farklı şirket) tarafından yapılan satışlar ile gerçekleşirken geri kalan %36.5 i diğer dağıtım şirketleri tarafından yapılmıştır. Sektörde yeralan büyük dağıtım şirketlerinden Demirören grubunun (Milangaz, Likidgaz, Mutfakgaz, Güneşgaz) satış bilgileri olmamasından dolayı pazar payı rakamları belirtilememiştir. Demirören satışları ve Pazar payı grafik ve tablolarda diğer dağıtım şirketlerinin içinde yeralmıştır.

Şekil 7. Ağustos 2006 LPG Pazar Payları 9

2006 yılının Agustos ayı sonuna kadar olan satışlarına göre pazar payları yukarıdaki tabloda belirtilmiştir. Buna göre ilk 8 ay sonunda toplam Türkiye satışlarının % 65,5’i 6 büyük grup (8 farklı şirket) tarafından yapılan satışlar ile sağlanırken 34,5 ise geri kalan dağıtım şirketleri tarafından gerçekleştirilmiştir.

Shellgaz

8,80%

Aytemiz

1%

Totalgaz

5,50%

Bpgaz

5,30%

Bizimgaz

2,10%

İpragaz

12,90%

Mogaz

5,40%

Aygaz

24,50%

Diğer

34,50%

9  Turkiye LPG Derneği


 

15

4 TEDARİK ve DAĞITIM / TÜPLER

4.1 Yerel Tedarik ve Dağıtım Sistemi

 

Yerel Tedarik; Türkiye’deki dağıtım şirketleri yıl içindeki LPG tedariklerini yıllık ortalama 800.000 ton üretim ve 900.000 ton ithalat yapmakta olan Tüpraş tan gerçekleştirmektedir. Tüpraş a ait olan İzmit Yarımca, İzmir Aliağa, Kırıkkale, Batman rafinerilerinden LPG teslimatı yapılabilmektedir.

Türkiye deki toplam LPG depolama kapasitesi 285.000 ton olup 138 adet dolum tesisi hizmet vermektedir. Bu dolum tesislerinde günde 16.200 ton yılda ise 4.2milyon ton dolum yapma kapasitesi mevcuttur. Toplam 1.600 adet LPG tankeri servis yapmaktadır.

Dağıtım Sistemi; depolama tesislerinde bulunan küre ve tanklardaki LPG nin dolum üniteleri yardımıyla bakım, temizleme ve boyama işleminden geçmiş olan tüplere modern ve güvenli koşullar altında dolumu yapılır. Dağıtım şirketine ait olan CIF kamyonu veya bayiye ait olan kamyonlar tarafından dolum tesisinden ilgili toptancı veya bayilere sevkiyatları yapılır. Eğer toptancı depo ise önce bayilere daha sonra nihai kullanıcıya son ürün teslimatı servis araçları ile yapılır. Veya doğrudan bayi tarafından tesisten alınan tüpler önce bayinin mağazasına sonrasında son kullanıcıya teslim edilir.Endüstriyel kullanımda ise dağıtım şirketinin depolama tesisinde bulunan LPG tankerler yardımıyla ilgili fabrika veya üretim tesisine teslim edilir.

Otogazda ise yine dağıtım şirketine ait CIF tankerleri veya otogaz bayisine ait olan tankerler yardımıyla istasyonların depolarına boşaltılır . Nihai otogaz kullanıcısı LPG dispenserleri yardımıyla ürünü edinirler.

4.2 Tüpler

 

Türkiye’deki 13.5 milyon adet hanede tüplü LPG kullanılmaktadır. Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından tüp üretim sertifikası verilen 14 adet üretim şirketi mevcut olup standartlar gereği 4 çeşit tüp üretilmektedir. Bunlar 2 kg. kamp tipi, 12 kg vv tipi, 24 kg. ticari tip, 45 kg. sanayi tipi tüplerdir. 12 kg. ev tüpü 300 mm ve 360 mm çaplı olarak iki ayrı tipte üretilmektedir. Ayrıca tüp ithalatı yapılmamaktadır.

 

Tüp İmalatçıları

Şehir

Gasaş Gaz Aletleri San. A.Ş

Adıyaman

Erciyesgaz San. Ve Tic. A.Ş.

Kayseri

Artüp Tüp ve Ev Aletleri Tic. Ve San.A.Ş.

Mardin

Akgaz Tic. Ve San.A.Ş.

Merzifon /Amasya

Demirören Tüp. San.A.Ş.

Kartal / İstanbul

Ergaz San. Ve Tic. A.Ş.

Kadıköy/ İstanbul

Aktüp Tüp ve Basınçlı Kap . İm.Tic.A.Ş

Kahramanmaraş

Karadeniz Tüpgaz

İstanbul

Şarkgaz ve Madeni Yağlar A.Ş.

Elazığ

Habaş Endüstri Tesisler A.Ş.

Kartal / İstanbul

Mesa Madeni Eşya San.Tic. A.Ş.

Mersin

BP Gaz A.Ş.

Dörtyol / Hatay

Aygaz A.Ş

İstanbul

Evas Ev Aletleri Ltd.Şti

Kartal / İstanbul

 

Tablo 7.Tüp İmalatçıları

Tüpler tüketiciye deposito alınmak suretiyle verilmekte olup satılmamaktadır. Ödenen deposito bedelleri tüplerin maliyetinin % 20 – 25 civarındadır. Tüpler dağıtım şirketleri tarafından ürün satışının kolaylaştırmak için subvanse edilmektedir.


 

 

Tüp Çeşitleri

Depozito Fiyatı

Minimum

Maksimum

2 kg. Piknik

3,00 YTL

6,50 YTL

12 kg. Ev ( Uzun Tüp )

4,00 YTL

12,50 YTL

12 kg. Ev ( Şişman Tüp )

4,00 YTL

12,0 YTL

24 kg. Küçük Sanayi Tüpü

20,00 YTL

30,00 YTL

45 kg. Büyük Sanayi Tüpü

25,00 YTL

40,00 YTL

 

Tablo 8.Mevcut Tüp Çeşitleri ve Depozito Fiyatları

Dağıtım şirketleri tarafından sübvanse edilen tüpün giriş maliyetinin yüksek olması sektörün gelişimindeki en önemli engellerden birini oluşturmaktadır. Bunun yanında tüplerin bazılarınında kimi rakip şirketler tarafından imha edildikleri veya yurt dışına çıkarıldıkları da bilinmektedir.


 

17

5 YAPI /POLİTİKA/GÜVENLİK/STANDARTLAR

5.1 Endüstri Yapısı

 

Türkiye LPG sektöründe EPDK tarafından Lisansları verilmiş olan 53 adet dağıtım şirketinin büyük bir kısmı Türkiye Likit Petrol Gazcıları Derneği, Petrol Sanayi Derneği (Petder ), Anadolu LPG Sanayicileri ve İş Adamları Derneği olmak üzere 3 ayrı dernek çatısı altında bir araya gelmişlerdir. Mevcut dernekler sektörde söz sahibi olmaya yetecek ağırlıkta bir grubu oluşturmaktadır. Derneklere bağlı olan dağıtım şirketleri aşağıdaki gibidir.

1 -Türkiye LPG Derneği ;

1- Aygaz

2- İpragaz

3- Mogaz

4- Bizimgaz A.Ş

5- Karadeniz Tüpgaz A.Ş

6- Margaz A.Ş

7- Güneygaz A.Ş

 

1- Shellgaz

2- Bpgaz

3- Totalgaz

 

3 - Anadolu LPG Sanayicileri ve İş Adamları Derneği ;

Erciyesgaz

Trabzongaz

Hürgaz

Ergaz

Karadeniz Tüpgaz

Altıngaz

Kongaz

Nargaz

Metgaz

Gesan

Sorgun As Tüpgaz

Nigaz

Akgaz

Oralgaz

Selgaz

Anadolugaz

Şarkgaz

Erolgaz

Hizmetgaz

Yücelgaz

Güvenalgaz

Yurtgaz

Yeni Yücelgaz

Şiringaz

Gapgaz

Margaz

Yamangaz

Akçagaz

Hilalgaz

Meramgaz

 

Tablo 9. ALPGD Üyeleri

Anadolu LPG Derneğinde 30 adet üye şirket bulunmaktadır. Bunlardan Margaz ve Karadeniz Tüpgaz hem Türkiye LPG Derneği hem de Anadolu LPG Derneği üyesi olup dernekler arası koordinasyonu sağlamak ve görüş alışverişinde bulunmak amaçlı her iki grupta yeralmışlardır. Ayrıca dağıtım şirketleri arasında herhangi bir derneğe üye olmayan şirketlerde mevcuttur. Mevcut kuruluşlar, Dernekler Kanunu gereği uygunlukları kabul edilmiş, yasal ve resmiyet kazanmışlar ve faaliyetlerini bu kanun çerçevesinde sürdürmektedirler.

5.2 Yapısal Düzenleme

 

Bu Kanunların amacı; elektriğin ,doğalgazın, petrolün ve LPG’nin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına


 

188

sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir enerji piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdır.

Teknik standartlar; TSE tarafından hazırlanmış olup, EPDK tarafından denetlemektedir. Buna göre; LPG piyasasında yapılacak Denetim ve Ön araştırma soruşturmalarda izlenecek usul ve esaslar hakkındaki yönetmelik 26164 sayı ve 10 Mayıs 2006 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Düzenlemede ,

• Denetlenen şirketler ve şahısların yükümlülükleri ,

• Denetimi yapan kurum personelinin yetkileri,

• Denetimi yapan kurum personelinin yükümlülükleri,

• Denetimde uyulacak ilkeler,

• Yazışma usulü , raporların sunulması ,yaptırımlar,

• Şikayetler ve ürünlerin analiz ve test edilmesi gibi sonu nihai cezalandırmaya kadar giden tüm prosedürler belirlenmiş ve denetim organı işler hale getirilmiştir.

 

5.3 Devlet Politikası

 

Devlet enerji politikası gereği doğalgazı desteklemektedir. 1984 yılında ilk sözleşmesi imzalanan ve 1986 yılından itibaren ilk olarak Ankara’da hizmete alınan doğalgaz gelişimini hızla sürdürmektedir. Devlet doğalgaza kullanımını yaygınlaştırmak amacıyla çok düşük ÖTV uygularken LPG ye uygulamış olduğu ÖTV doğalgaza oranla 26 kat daha yüksektir. Bu nedenle mevcut uygulama toplumdaki sosyal adaletsizliğide beraberinde getirmektedir. Kırsal bölgeler ve satınalma gücü zayıf olan kesimlerde LPG kullanımı %70 ler civarında iken uygulanan fiyat politikası ve vergilerdeki yükseklik nedeniyle düşüş göstermektedir. Bu nedenlede tüketiciler riskli şekilde LPG edinimlerine ya da diğer yakıt alternatiflerine yönelmektedirler.

Dünya Sağlık Örgütü raporuna göre Türkiye’deki nufusun %11 (7 milyon kişi)’i halihazırda katı yakıt kullanmakta ve ölümlerin büyük kısmıda bu yakıt atıklarının insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinden kaynaklanmaktadır. Buna rağmen dünyanın en medeni ve güvenli çevre dostu LPG diğer yakıt cinslerine göre alternatif ürün olarak fiyatından dolayı erişilmesi güç hale gelmiştir. Durum böyle iken düşük gelir seviyesinde olan ve kırsal kesimde yaşayan tüketici 12kg. tüp kullanabilirken artan fiyatlar nedeniyle 2 kg. lık tüpe yönelmiş durumdadır. Sahip oldukları 12 kg. lik tüplere otogaz istasyonlarından ek aparatlar yardımıyla illegal ve riskli yoldan 6-8 litre civarında LPG almak zorunda kalmışlardır.Bu durumda kaçak ve riskli dolumu gündeme getirmiştir.


 

19

Halen uygulanmakta olan yüksek ÖTV’ nin kaçakçıların iştahını kabarttığı görülmekte , bu durumda ihraç edilen ürünün kaçak yollarla tekrar ülkeye girmesine ve kaçakçılığın artmasına neden olmaktadır. Yüksek verginin kaçak elektrik kullanımınıda arttırmış olduğu görülmektedir. Bazı illerde kaçak oranı %50’leri aşmış durumdadır.

5.4 Güvenlik

 

Yanıcı ve parlayıcı özelliği olan LPG temininden başlayarak satışa hazır hale gelişine ve oradan sevkiyatına kadar bir çok hassas prosedürden geçmektedir. Sektörün standartlarını düzenleyen TSE tarafından belirlenen standartlar bu süreçlerde dağıtım şirketleri ve ilgili birimler tarafından uygulanmaktadır.

Kullanılan techizatın standartlara uygunluğu ve personelin korunmasına yönelik bütün standartlar aşağıda belirtilmiştir.

Mevzuat Adı

GürültüYönetmeliği

Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik

Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik

İş Güvenliği ile Görevli Mühendis veya Teknik Elemanların Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği

Kişisel Koruyucu Donanımların Kategorizasyon Rehberine Dair Tebliğ

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

İş Sağlığı ve Güvenliğine ilişkin risk grupları listesi tebliği

İşyerlerinde İşin Durdurulmasına veya İşyerlerinin Kapatılmasına Dair Yönetmelik

 

Geçici ve Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik

Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği

İlkyardım Yönetmeliği

TS 18001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri – Şartlar

 

Tablo 10.LPG Tesislerindeki Güvenlik Standartları ve Düzenlemeleri

Yukarıda belirtilen mevzuat ve standartlara uygun çalışma ilgili resmi kurumlar tarafındanda kontrol edilmektedir. Aynı zamanda şirketlerin iç prosedürleri kapsamındada bu uygulama denetlenmektedir.


 

20

5.5 Standartlar

 

Piyasa faaliyetlerinin gerçekleştirildiği tüm tesislerin tasarım, yapım ve montajı, test ve kontrolü, işletmeye alma ve işletilmesi, bakımı, onarımı ve tesislerde asgarî emniyetin sağlanması ile ilgili olarak; öncelikle TS, EN standartlarına bu standartların mevcut olmaması hâlinde ise TSE tarafından kabul gören uluslararası standartlara uyulması zorunludur.LPG dolum tesislerinde uygulanan bazı temel standartlar aşağıda belirtilmektedir. Standartlar dolum sürecindeki temel emniyet gereklerini de tanımlamaktadır.

Standart No

Standart Adı

TS 55 EN 1442

Tüpler-Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (LPG) İçin-Tekrar Doldurulabilir-Çelikten, Kaynaklı-Tasarım ve İmalat

TS EN 589

Otomotiv Yakıtları-LPG-Özellikler ve Deney Metodları

TS 1445

Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG)-Taşıma Kuralları

TS 1446

Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG)-Depolama Kuralları

TS 1449 **

Sıvılaştırılmış Petrol Gazlarında (LPG)-Doldurma ve Boşaltma Kuralları

TS 1846

Hortumlar (Sıvılaştırılmış Petrol Gazları ve Havagazı için)

TS 1862 *

Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG)-Tüp Donanımları-Valflar, Basınç Düzenleyiciler ve Emniyet Valfleri

TS 2178 ISO 9162

Petrol Ürünleri-Yakıtlar (F sınıfı)-Sıvılaştırılmış Petrol Gazları-Özellikler

TS 2179

Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG)-Kullanma Talimatları

TS 5306

Kullanımdaki LPG Tüplerinin Muayene, Deney, Bakım ve Tamiri

 

Tablo 11. Standartlar

Bununla birlikte Bakanlıklar tarafından yayınlanan temel mevzuata da sektör geneli için uymak mecburidir. Örneğin, Taşınabilir Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği ve Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği AB mevzuatı uyum sürecinde yürürlüğe giren mevzuattır.

No

Mevzuat Adı

1

Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Dağıtım Şirketleri ile Yetkili Bayilerin ve Tüketicilerin Uymaları Gereken Usul ve Esaslara İlişkin Tebliğ (TRKGM-2000/5)

2

Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Dağıtım Şirketleri ile Yetkili Bayilerin ve Tüketicilerin Uymaları gereken Usul ve Esaslara İlişkin Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliği (TRKGM-2001/4)

3

Taşınabilir Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği

4

Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği

5

Karayolu Taşıma Yönetmeliği

6

Parlayıcı Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük

7

Tehlikeli Maddelerin Karayollarında Taşınması Hakkında Yönetmelik

8

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik

 

Tablo 12.


 

211

Mevzuat Adı

Çevre Kanunu

Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği

Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği

Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği

Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği

Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği

Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği

Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği

Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği

Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği

Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği

Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği

Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği

Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği

Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği

Güvenlik Bilgi Formlarının Düzenlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Tebliği

Kontrole Tabi Kimyasal Maddeler Hakkında Yönetmelik

 

Tablo 13.


 

22

6 LPG FİYATLANDIRMA/ DİĞER YAKITLAR/ EKİPMANLAR

6.1 LPG Fiyatlandırması

 

Ocak 2005 yılına kadar devlet tarafından belirlenen fiyatlar yeni kanun gereği dünya piyasa koşullarına endekslenmiştir.

LPG alım satımında fiyatlar, erişilebilir dünya serbest piyasa koşullarına göre oluşur. Rafineriler ve dağıtıcılar, lisansları kapsamında yaptıkları piyasa faaliyetlerine ilişkin

fiyatları, erişilebilir dünya serbest piyasalarındaki fiyat oluşumunu dikkate alarak,

tavan fiyatlar olarak kuruma bildirirler.

6.2 Diğer Yakıtlar

 

LPG dışında halen Türkiye’de kullanılmakta olan yakıt türleri ve bunların pazardaki konumlarının gerek verimlilik gerekse vergi yönünden mukayesesi; LPG ile diğer enerji ürünlerine uygulanmakta olan vergi miktarı ülkelerin vergi gelirlerinde önemli bir pay teşkil etmektedir. Bu durumda çoğu kez ülkelerin enerji politikalarını belirlemede önemli bir ekonomik araç olarak kullanılmaktadır.Türkiye’deki enerji ürünlerinin üzerindeki vergi yükünü birim kalorifik değerleri üzerinden karşılaştırmalarını yapar ve bunuda dünya ülkeleri ile karşılaştıracak olursak sonucu daha net görebiliriz. Enerji ürünlerindeki yanma verimliliği ve alt ısıl değeri kullanıcı için en önemli kriterleri olup aşağıdaki tabloda her bir enerji ürünündeki ÖTV miktarı net 1000kcal bazında (yanma verimi ve alt ısıl değerleri dikkate alınarak) karşılaştırmalı olarak verilmektedir.

Buna göre ;

 

Tablo 14. 10

10  Enerji ürünlerinde verim, kalorifik değer, ÖTV ve yanma verimliliği değeri kullanılarak hesaplanan 1000 kcal için ÖTV miktarı . (3 Ağustos 2006) 18 Ocak 2006 tarihinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı talimatıyla oluşturulan teknik komite tarafından hazırlanan tablolar şubat 2006 tarihli bilgilerden oluşmaktadır.


 

23

Yukarıdaki tabloda net 1000kcal enerji için motorinde 6 €cent, benzinde 10,13 €cent, LPG de 3,87 € cent, doğalgaz’da 0,15 €cent, konut elektriğinde ise 0,40 €cent ÖTV olduğunu göstermektedir. LPG’ ye uygulanan ÖTV Doğalgaz’a uygulandan 26 kat fazladır.

Tablo 15.Dünyada ve Türkiye’de 1000 kcal’de uygulanan ÖTV mukayesesi

Yukarıdaki tabloda Türkiye’de ve diğer ülkelerde her bir enerji ürünü için net 1000 kcal enerji karşılığı KDV hariç diğer vergilerin toplamı karşılaştırılmaktadır. Bu tablo raporun birinci bölümünde vurgulanan akaryakıt ve LPG için Türkiye’deki vergilerin diğer ürünlerdeki vergilere kıyasla yüksek olduğu gerçeğini ülke karşılaştırmaları olarak da teyid etmektedir. Örneğin, Türkiye, benzinde net 1000 kcal enerji için 12.01 €c vergi ile dünyanın en yüksek vergisini alan ülke konumundadır. Benzer şekilde Tüplü / Dökme LPG’de de Türkiye 3.8 €c / 1000 kcal değeri ile dünyanın en yüksek vergi uygulayan ülkesi konumundadır. Buna karşılık sanayi amaçlı doğalgazda 0.17 €c / 1000 kcal ile Türkiye dünyanın en az vergi alan ülkelerden birisidir.

Tabloda belirtildiği gibi doğalgaz ,elektrik ve kömür dünya ortalamalarının çok altında vergiye tabidir. Vergi gelirlerinin dağılımı gözönüne alındığında ise, Türkiye nin enerji ihtiyacının %25’ ini akaryakıt ve LPG sağlarken bunlardan tahsil edilen vergi toplam enerji ürünlerinden alınan vergilerin %94’ünü oluşturmaktadır. Enerji ürünlerinden alınan verginin çok önemli miktarı akaryakıt ve LPG den tahsil edilmektedir. Uygulanmakta olan yüksek vergi aynı zamanda kaçak akaryakıt ve LPG’yi cazip kılmakta olup devlet yıllık 2-3 Milyar$ civarında vergi kaybına uğramaktadır.

6.3 LPG Alet ve Ekipmanları

Sağlıklı ve medeni bir yakıt olan LPG nin kullanımının yaygın hale getirilmesi ve farklı sektörlerdeki kullanımını sürekli kılmak amacıyla çeşitli LPG cihazları satışa sunulmaktadır.

 

Isıtıcılar

168YTL - 242 YTL

Palmiye Açıkhava Isıtıcılar

240YTL - 520YTL

Barbekü

103YTL - 569YTL

Kamp Aletleri

15YTL - 27YTL

LPG Tüp Aletleri

5.8 YTL - 23YTL

Regulatorler

10YTL - 18YTL

Regulator ve Hortum Setleri

4YTL - 45YTL

Sera Isıtıcıları

300YTL

Yedek Parçalar

0.9YTL - 6 YTL

 

Yukarıda belirtilen sobalarda genellikle 12 kg. lık ev tüpleri kullanılmakta bunlar ısınmada yaygın biçimde tercih edilmektedir. Palmiyeler yine 12 kg. lık tüplerle ısıtıcı


 

24

olarak açık hava kafe, restaurant ve kimi villaların vazgeçilmez cihazıdır. Kamp cihazları ve barbeküler yine 12 kg. lık tüplerle kullanılabilmektedir. Yukarıda belirtilmiş olan cihazların fiyatlarına bakıldığında ise aylık geliri net 750YTL olan bir memur için bile oldukça yüksek fiyatlar olup bunların kırsal bölgelerde yaygın olması için ödeme kolaylığı ile sunulmasını gerekli kılmaktadır.


 

255

7 ELEŞTİRİLEN KONULAR/ENGELLER/STRATEJİLER

 

WLPGA ve UNDP iş birliği ile yürütülmekte olan “ Turkey LP Gas Rural Energy Challenge “ projesi için ülke Çalıştayında sunulacak bu rapor hazırlanırken Türkiye LPG pazarı ile ilgili mevcut durum değerlendirilmesi yapılmış ve özet bir rapor haline getirilmiştir.

Raporun ana fikrinde mevcut pazar oyuncularının fikir birliğinde oldukları ve sektörün önünde varolan kritik konular, pazarındaki engeller ve bunların aşılması için geliştirilmesi gereken stratejiler değerlendirilmiş ve aşagıdaki çözüm önerileri sunulmuştur .

7.1 LPG Fiyatlandırma

 

Engeller

• Fiyatlandırmada uygulanan ÖTV oranı çok yüksek olduğu için yoksul ve kırsal kesim satın alamaz durumdadır.

• Fiyatlandırma yapılırken ÖTV’ninde KDV’si hesaplanıp satış fiyatına ilave edilmektedir. Yani alınacak vergiye tekrar vergi uygulanmaktadır.

• LPG’ye uygulanan ÖTV miktarı doğalgazdan 26 kat fazladır.

• Otogaz’a uygulanan ÖTV ise tüplü ve dökmegaza uygulanandan 46$ fazladır. Farkın daha yüksek olması sektörde kaçak uygulamaları destekleyebilir.

 

Uygulanabilir Stratejiler

• LPG’ye uygulanan ÖTV miktarı ile doğalgazın ÖTV’si arasındaki fark düşürülmeli ve toplumun her kesimine adil yaklaşım gerekliliği öngörülmektedir.

• LPG ürünlerinin kendi içlerindeki ÖTV farklılığı düşük seviyelerde olmalı mevcut durum korunmalıdır.

• Kırsal kesimde yaşayanlar gözönüne alınarak ek sübvanse imkanlarının gözden geçirilmesi gereklidir.

 

7.2 Rakip Yakıtlar

 

Engeller

• Kırsal bölgelerde tüketici yüksek fiyat ve kış dönemindeki ulaşım zorlukları nedeniyle LPG’ye erişemediğinden alternatif yakıtlara yönelmiştir.

• Ormanlık kesimden yakacak odun ile büyükbaş hayvanların dışkısından elde edilen tezek hiç bir ücret ödenmeksiniz temin edilebilmektedir.

• Kırsal bölgelerden geçmekte olan yüksek gerilimli elektrik hatlarından kaçak elektrik kullanılmaktadır.

 

Uygulanabilir Stratejiler

• Güvenli, katı atık ve koku ihtiva etmeyen sağlıklı LPG’nin avantajlarının bölgedeki tüketiciye iyi anlatılması gereklidir.

• Ulaşım koşullarının iyileştirilmesi gereklidir.

 

7.3 Devlet Enerji Politikası

 

Engeller

• Devletin Enerji Politikasını ağırlıklı olarak doğalgaz üzerinde yoğunlaştırdığı görülmektedir.


 

26

• Devletin vergi toplamakta yaşadığı güçlük nedeniyle ÖTV miktarını yüksek tutarak vergi açığını buradan kapatmaya çalışması LPG fiyatınada olumsuz etki etmektedir.

• Kırsal bölgelerdeki insanların koşullardan dolayı katı yakıta yönelmeleri nedeniyle ölümlerin büyük kısmının katı yakıt zehirlenmelerinden gerçekleştiği bilinmektedir.

 

Uygulanabilir Stratejiler

• Doğalgaz tek başına enerji politikasının merkezinde olmamalı ,bunu destekler ürün olan LPG’nin desteklenerek modern ve termal bir enerji kaynağı olarak bu projede yerini alması sağlanmalıdır.

• Kırsal bölgelerde doğalgazın erişemediği yerlerde orman alanları yok edilmektedir. Bu durumda LPG gibi bir ürünün önemini tekrar ifade etmektedir.

• Devletin katı yakıt kullanımı konusunda bölge halkını bilgilendirecek eğitim ve denetlemelere ağırlık vermesi gerekmektedir.

 

7.4 LPG Tüpleri

 

Engeller

• Tüplerin kimi şirketler tarafından imha edilmesi yada yurt dışına çıkarılması gerçekleşmektedir.

• Bazı distribütörlerin başkasına ait olan tüplere dolum yaptıkları bilinmektedir.

• Tüp üretim maliyetleri çok yüksektir. Bu durum sektörün gelişimi ve yaygınlaşmasının önünde engel teşkil etmektedir.

 

Uygulanabilir Stratejiler

• İmha edilen veya yurtdışına kaçırılan tüplerin ilgili birimlerce çok yakından takip edilmesi ve denetlenmesi gerekmektedir.

• Tüp fiyatlarının oluşumunun ve girdi fiyatlarının denetlenmesi gerekir.

 

 

Engeller

• Türkiye’de tüplü LPG ile kullanılabilecek çeşitli cihazlar pazarda mevcut iken bazılarının standartlara uygun olmadığı bilinmektedir.

• Belirli eğitim ve gelir seviyesinin altındaki tüketicilerin bir kısmı ucuz ürünlere yönelmektedir.

• Kaliteli ve standartlara uygun olanların fiyatları ise yüksektir.

 

Uygulanabilir Stratejiler

• Denetimlerin yapılması gereklidir .

• Halkın bu konuda bilinçlenmesini sağlamak gerekir.

• LPG bayilerinin standart dışı ürün satmamaları için uyarılması yada bağımsız bir kurum tarafından daha yoğun denetlenmesi gerekir.

• Kaliteli ve standartlara uygun cihazların tüketiciler tarafından cazip hale gelmesi için sübvanse edilmeli ve ödeme kolaylıkları sağlanmalıdır.

• Kredi finansman kuruluşları ile işbirliği yapılmak suretiyle tüketiciye mikro finansman sağlanabilir.

 

7.6 Kırsal Bölgelerde LPG’ye Ulaşım İmkanı

 

Engeller

• Kırsal bölgelerde LPG kullanımının sağlanması artan ÖTV ile birlikte çok daha güç hale gelmiştir. Bu bölgelerdeki alım gücü çok zayıftır .


 

27

• Sert iklim koşulları nedeniyle ürün sevkiyatının yapılması çok güçtür .

• Ulaşım için yolu dahi bulunmayan kırsal bölgeler mevcuttur.

• LPG parlayıcı ve yanıcı özelliğe sahip olup kırsal bölgelerdeki tüketiciler ürünü yeterince tanımamaktadır.

• Sağlıksız kaçak elektrik,odun ve tezek bedava olarak sağlanabilmektedir.

 

Uygulanabilir Stratejiler

• LPG fiyatının erişilebilir olması için ÖTV’nin düzenlenmesi gerekir.

• Dağıtım şirketleri bayilerinin bu bölgelerde daha yaygın olması gereklidir.

• Karayolları açılmış olan kırsal bölgelerde dağıtım şirketlerinin LPG sevkiyat programlarını yapmaları gereklidir.

• Yöredeki insanların sosyal sorumluluk ve süreklilik programları ile desteklenerek bilinçlendirilmesi gerekir.

 

7.7 Güvenlik

 

Engeller

• Önceki yıllarda otogaz istasyonlarında kaçak dolumlar nedeniyle yangın ve patlamalar azda olsa gerçekleşmiştir. Ancak dolum yapılan tankerlerin ilgili dağıtım şirketine ait olmadığı ve gerekli güvenlik önlemlerinin alınmadığı rapor edilmiştir. Mevcut standartlara uygun önlemler alınmamıştır.

• LPG ye uygulanan yüksek ÖTV bu gibi kaçak girişimleri cazip hale getirmektedir.

• Hasarlı ve eski tüplerin bölgede varolabileceği buda kırsal bölgede eğitim seviyesinin düşük olması nedeniyle kullanımının riskler yaratabileceği düşünülebilir.

 

Uygulanabilir Stratejiler

• Kaçak LPG tankerlerinin tesbiti ve bunlarla ilgili denetlemenin ilgili kurum tarafından yapılması , mevcut taşıma standartlarının eksiksiz uygulanasının sağlanması gerekir.

• Bölge yaşayanlarına gerekli ürün ve güvenlik bilgilendirmelerinin yapılması gerekir.

 

7.8 Güvenlik Standartlarının Uygulaması

 

Engeller

• Kırsal bölgelerdeki güvenlik standartlarının denetlenememesi risk yaratabilir.

• Kırsal bölge yaşayanlarının sosyokültürel seviyelerindeki zayıflık güvenli ve bilinçli kullanımı engelleyebilir.

 

Uygulanabilir Stratejiler

• Güvenlik standartlarının kırsal bölge koşulları gözönüne alınmak suretiyle yeniden gözden geçirilmesi gerekir.

• Bu bölgedeki resmi kolluk güçlerinin denetime destek vermeleri sağlanmalıdır.

• Bölgede yaşayan tüketicilerin bilinçli kullanımı, dağıtım şirketlerinin veya ilgili devlet kurumlarının vereceği eğitim programları ile desteklenmelidir.


 

28

8 TABLO LİSTESİ

 

 

Tablo 1. Türkiye Enerji Rezervleri 2002  ....................................................................5

Tablo 2. Türkiye’deki Enerji Üretim ve Tüketimi 2006  ...............................................6

Tablo 3. Türkiye’nin Hayvansal Atık Potansiyeline Karşılık Gelen Üretilebilecek Biyogaz Miktarı ve Taşkömürü Eşdeğeri ....................................................................8

Tablo 4.Yıllık LPG Talebi ..........................................................................................11

Tablo 5. Batı ve Orta Avrupa LPG Talep Karşılaştırma Tablosu 1995 – 2005  ........12

Tablo 6. Dağıtıcı Lisanslı Dağıtım Şirketleri .............................................................14

Tablo 7. Tüp İmalatçıları ..........................................................................................16

Tablo 8. Mevcut Tüp Çeşitleri ve Depozito Fiyatları ................................................17

Tablo 10..LPG Tesislerindeki Güvenlik Standartları ve Düzenlemeleri ......................20

Tablo 11. Standartlar ................................................................................................21

Tablo 12. ...................................................................................................................21

Tablo 13. ...................................................................................................................22

Tablo 14.  ..................................................................................................................23

Tablo 15.Dünyada ve Türkiye’de 1000 kcal’de uygulanan ÖTV mukayesesi ...........24

Tablo 16.LPG Aletleri ve Fiyatları .............................................................................24


 

29

9 ŞEKİL LİSTESİ

 

 

Şekil 1. Türkiye LPG Talebi 2005  ............................................................................10

Şekil 2. Şehir Merkezi ve Kırsal Bölgelerdeki LPG Talebi ........................................11

Şekil 3. Türkiye'deki Şehir Merkezleri ve Kırsal Bölgelerin Nufus Oranı ...................12

Şekil 4. LPG Üretim ve İthalatı 2005 .........................................................................13

Şekil 5. LPG İthal Edilen Bölgeler  ............................................................................13

Şekil 6. LPG Pazar Payları 2005  .............................................................................14

Şekil 7. Ağustos 2006 LPG Pazar Payları  ...............................................................15


 

30

 Kaynak:www.undp.org.tr