LPG’nin Özellikleri
LPG, petrolden elde edilen, basınç altında sıvılaştırılan ve bütan ile propanın karışımından oluşan yanıcı bir gazdır. LPG, likit (sıvılaştırılmış) petrol fazının kısaltılmış şeklidir.
Likit Petrol Gazı çevreyi kirletmez, kokusuzdur ve zehirli değildir. Kaçak halinde hissedilebilmesi için, üretim aşamasında özel katkı maddeleri ile kokulandırılmıştır. LPG, doğalgaz ve havagazının bütün özelliklerine sahiptir.

LPG’nin basınç altında depolanmasına, taşınmasına ve tüketimi sırasında depo olarak kullanılmasına yarayan, gövdesi iki veya üç parça çelik saçın birbirine kaynak edilmesi ile meydana getirilen silindir biçimli kaplara tüp denir.

Tüpler kullanım tarzına ve yerine göre kolaylık sağlamak amacıyla; 2 kg’lık kamp tüpü, iki farklı boyutta 12 kg’lık ev tüpleri; 25 kg’lık ticari ve 45 kg’lık sanayi olmak üzere iki farklı ağırlıkta sanayi tüpleri olarak geliştirilmiş ve TS 55’e uygun olarak imal edilmişlerdir.
TS 55 standardına uygun olarak imal edilen tüplerde patlama basıncı en az 80 kg/cm2’dir. Dolu bir tüpün kullanma sırasındaki basıncı ise 4 - 5 kg/cm2’yi geçmez. Patlama basıncının 80 kg/cm2’ye çıkması için tüpün açık bir ateş kaynağı ile uzun süreli doğrudan temasta olması ve ısısının çok yüksek değerlere çıkması gereklidir (yaklaşık 556 C derece). Görüldüğü gibi, tüpün patlama basıncının kullanma basıncına oranla yaklaşık 20 - 30 kat fazla olması, standarda uygun tüplerin ne kadar emniyetli olduğunun açık bir kanıtıdır.

Halk arasında tüp patlaması şeklinde ifade edilen olay; bu doğrultuda tüpün patlaması değil, çeşitli nedenlerle tüpten sızarak kapalı bir mahalde biriken gazın çıplak bir alev veya kıvılcımla teması neticesinde patlamasıdır.

Halk arasında tüpten zehirlendi şeklinde ifade edilen olay ise, LPG ile kullanılan cihazın, havalandırması yetersiz ve son derece küçük, tamamen kapalı bir ortamda kullanılması sonucu ortaya çıkan gazlar ve havada bulunan oksijenin azalmasıdır.

Bütün dünyada tehlikesiz diye nitelenen LPG, ülkemizde bilgisizlik, dikkatsizlik ve korsan dolumlar yüzünden “tehlikeli” olarak kabul edilmiştir. Ülkemizde çeşitli tip ve boyutlarda yaklaşık 50 milyon LPG tüpü bulunuyor olması, gerek kullanıcılarını ne kadar çok olduğunu gerekse de kullanıcı ve ilgililere düşen sorumluluğun büyüklüğünü gözler önüne sermektedir.

Ülkemizde LPG kaynaklı olaylar incelendiğinde, sebepler iki ana başlık altında toplanmaktadır:
1- Korsan Dolumlar:
Bir firmanın aralarında hiçbir dolum anlaşması olmadan başak bir firmanın tüpüne LPG doldurması olayına “korsan dolum” adı verilir. Korsan dolumun kullanıcılara hem emniyet ve can güvenliği yönünden hem de maddi açıdan zararı dokunmaktadır.

Korsan dolum yapan firma, elindeki tüp bakıma ihtiyaç gösterse bile bu tüpü doldurarak piyasaya sürebilmektedir, çünkü tüp kendisine ait olmadığından herhangi bir olay halinde sorumluluk almayacaktır. Yine aynı sebeple bu firma tüpleri eksik doldurarak haksız kazancını arttırabilmektedir.

Bilgi Eksikliği ve Dikkatsizlik:
Olayların ikinci sebebi kullanıcının bilgisizliği ve dikkatsizliğinden kaynaklanmaktadır. Tüp ve LPG ile çalışan cihazların kullanımı ile ilgili bilinmesi ve dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır.

2- LPG’nin Doğru Kullanımı
Tüp kullanırken dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Dolu LPG tüpü alırken, tüpün üzerinde abonesi olunan, tüpü imal ettiren ve sahibi olan dağıtım şirketinin adı, tüpün Türk Standartlarına uygun olarak imal edildiğini belirten “TS 55” işareti aranmalıdır. 1981 yılı sonrası imal edilen tüm tüplerde TSE markası aranmalıdır.
- LPG tüpleri abonesi olunan dağıtım şirketinin yetkili bayisinden alınmalı ve yetki belgesi görülmelidir. A - gaz firmasının tüpünün B - gaz firmasının bir bayisinde ya da yetkisiz kişilerce satılması “korsan dolum”un söz konusu olduğunu gösterir.
- Bayiden alınan tüp üzerinde abone olunan dağıtım şirketinin adını taşıyan mühür kapak ya da bandrol olduğu görülmeli ve tüpün dağıtım şirketinin alışılmış renginde olmasına dikkat edilmelidir.
- LPG tüpünün konulduğu yer doğrudan doğruya güneş ışınlarına hedef olmamalı, tüpler radyatör ve LPG’den başka maddeler yakan soba gibi cihazların yakınına konulmamalıdır.
- Kullanılan ve yedekte tutulan LPG tüplerinin dolap içerisinde saklandıkları durumlarda,dolap kapaklarında taban düzeyinin % 10’u kadar havalandırma deliği açılmalıdır.
- Evlerde kullanılan LPG tüpleri, her yönü zemin düzeyinin altında kalan tam bodrumlara, doğal hava akımı sağlanamayan yerlere konulmamalıdır.
- LPG soba, şofben, ocak gibi LPG ile çalışan cihazlar ve LPG tüpü doğal olarak az havalanan bir yerde bulunuyorsa, bu kısım sık sık havalandırılmalıdır.
- LPG tüpleri dik konumda kullanılmalı ve depolanmalı, kesin olarak yatırılmış durumda kullanılmamalıdır.
- Kullanma sırasında LPG tüpü, özel bir düzenek kurulmamış ise, cihazdan (ocak, şofben vs.) daha aşağı bir düzeyde tutulmalı, böylece tüm içerisinde oluşan buharlaşmanın cihaza doğal yönden ve kolayca ulaşması sağlanmalıdır.
- LPG tüpü ile cihazı bağlayan hortumun dedantör (regülatör) ve cihaza bağlantıları kesinlikle kelepçe ile yapılmalıdır. Hortumun eksik ve en çok 125 cm boyunda olmasına dikkat edilmelidir. Bağlantı hortumu sık sık kontrol edilmeli, eskiyen, yumuşayan, sertleşen ve yapım yılından üç yıl sonra kullanılan hortumlar değiştirilmelidir.
- Cihazın yanında kolay tutuşabilir maddeler (plastik perde ve örtü gibi) bulundurulmamalıdır.
- LPG tüplerinde gaz kaçağı kontrolü sabunlu su yada gaz kaçak dedektörü ile yapılmalı, kaçak kontrolünde kibrit, çakmak gibi açık ateş kaynakları kesinlikle kullanılmamalıdır.

Herhangi bir gaz kaçağı tespit edildiğinde ya da ortamda LPG kokusu hissedildiğinde;
· Kapı ve pencereler açılarak havalandırma yapılmalı,
· Elektrik anahtarlarına dokunulmamalı,
· Kıvılcım çıkartabilecek hareketlerden kaçınılmalı,
· Tüpün üzerinde (eğer varsa) musluk veya vana kapatılmalı,
· Dedantör derhal tüpten ayrılmalı,
· Çukur veya kuytu yerler süpürge ile süpürülerek yere çöken LPG’nin havalandırılması sağlanmalı,
· Abonesi olunan yetkili bayi haberdar edilmelidir.

Sahip olduğu avantajlarla; evlerde pişirme, ısıtma, aydınlatma, soğutma; sanayide ısı gerektiren her işlemde, tarımda kurutma işlemlerinde, otomobillerde ve daha sayılamayacak kadar çok yerde yakıt olarak kullanılan LPG, birlikte kullanıldığı cihazlarda da emniyet ve dikkat faktörünü ön plana çıkarmaktadır.

Aygaz’ın katkılarıyla
www.aygaz.com.tr