1. BÖLÜM 1.1. LPG ve GENEL ÖZELLİKLERİ İlk olarak ABD tarafından denenen LPG, Liquefied Petroleum Gases (Sıvılaştırılmış Petrol Gazları) sözcüklerinin baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır. ABD’den başka birçok ülkede de denemeler yapılmış olup LPG ile çalışan ilk araç 1975 yılında RUSYA tarafından piyasaya sürülmüştür. LPG, ham petrolün rafinerilerde benzin, mazot, gibi türevlere ayrıştırılmasıyla açığa çıkan veya bazı bölgelerde tabiattan serbest olarak çıkarılan petroldeki en hafif hidrokarbonlardan olan Propan ve Bütan gazlarının karışımıdır. Türkiyede bu karışım oranı %30 Propan (C3H8) ve %70 Bütandır (C4H10). Normal hava koşullarında gaz olan bu karışım basınç altında sıkıştırılarak sıvılaştırılır, çünkü bu gazlara basınç uygulandığında hacimleri 230–267 kat küçülür. Böylece daha az yer işgal eder, kolayca depolanır ve nakledilir. Sudan hafiftir ve kullanırken tekrar gazlaştırılarak yakılır. Kalorifik değeri benzinden ve diğer muhtelif gazlardan yüksektir. Ülkemizde LPG kullanımının en önemli sebeplerinden birisi olarak LPG’ nin diğer yakıtlara nazaran daha ekonomik olmasıdır. Petrol türevi olan yakıt olarak kullanılan hidrokarbonların özellikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Gaz adı (Doğal hali) Formül Kaynama Noktası Özgül Ağırlık Tutuşma sınırlar Metan (Gaz) CH4 -162°C 0,554 %5-14 Etan (Gaz) C2H6 -89°C 1,038 %3,2-12,5 Propan (SPG) C3H8 -42°C 1,52 %2,4-9,5 Bütan (SPG) C4H10 -0,5°C 2,006 %1,8-8,4 Pentan(Sıvı) C5H12 +36°C 2,491 %1,2-6 Hegzan (sıvı) C6H14 468,9°C (SPG= Sıvılaştırılmış petrol gazı) Tablo–1 1.

2. PROPAN VE BÜTANIN FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLERİ Şekil–1 Özellikler Birimler Bütan Propan Fiziksel durum Atmosferik basınçta ve kaynama noktasının üzerinde gaz. Basınç altında sıvı haldedirler. Renk Renksiz Koku Kokusuz Gösterge buhar basıncı Bar 2 (25oC’de) 8,6 (20oC’de) Buhar yoğunluğu (havaya kıyasla) 2 (15oC’de) 1,5 (15oC’de) Sıvı yoğunluğu 0,575 0,508 Tutuşma sınırları (havada) % 1,9... 8,5 2,3... 9,5 Alevlenme noktası (PMC) oC -60.00 -104.00 Kaynama noktası oC -2.00 -42.00 Kendi kendine tutuşma oC 410... 550 460... 550 Suda çözünürlük Çözünmez Tablo–2 1.

3. PROPAN VE BÜTANIN BUHAR BASINÇ GRAFİKLERİ1.

4. LPG’NİN FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLERİ LPG hidrokarbon grubundan olup sıvı veya gaz fazında bulunabilir. Basınç ve ısı etkisiyle sıvıdan gaza ve gazdan sıvıya dönüştürülebilir. LPGNİN fiziksel özellikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Özgül ağırlık (sıvı halde) 0,560 kg/dm3 Özgül Ağırlık (Gaz Halde) 1,860 kg/dm3 Kaynama Noktası 13°C Gaz Hacmin Sıvı Hacme Oranı 250 En Düşük Tutuşma Limiti % 2 En Büyük Tutuşma Limiti % 8,70 Yanma İçin Gerekli Hava Miktarı 28,80 m3/m3 Yanma İçin Gerekli Hava Miktarı 15,7 kg/kg Buharlaşma Isısı (15°C de ) 0,085 Kcal/kg Buharlaşma Basıncı (15°C de ) 2.5 Bar Isıl Değeri 10900 Kcal/kg Tablo–5 LPG Propan ve bütanın karışımı olduğu için bunların fiziksel özelliklerini taşır. Renksiz ve kokusuzdur fakat tesisat kaçaklarının önceden belirlenmesi amacıyla düşük miktarda etil merkaptan (etantiol (C2H5SH)) veya benzeri kükürtlü bileşikler ile rafinerilerde sonradan kokulandırılır. Basınç altında sıvılaştırılan LPG’ nin en önemli özelliği, normal sıcaklıkta hemen buharlaşmasıdır. Kaynama noktası 0 derecenin altındadır. Basınçla kolay sıvılaştırılabildiğinden, çelik tüplerde rahatça depolanıp taşınabilir. Normal sıcaklıkta kolayca buharlaşabilmesi, onu diğer yakıtlara göre üstün kılan bir özelliktir. Bu nedenle büyük şehirlerden köylere kadar, ülkemizin her bölgesinde yaygın olarak kullanılır. LPG, doğal gaz kuyuları ve ham petrol rafineleri olmak üzere iki ana kaynaktan elde edilir. Ham petrolün distilasyonu ile ortaya çıkan LPG, önce sudan arıtılır. Ardından içerdiği kükürt miktarı standartlara uygun sınıra indirilir. LPG, tüplü olarak konutlarda ve endüstriyel işletmelerde kullanılır. Konutlarda, özellikle ocak, şofben, kombi ve katalitik sobalar için; Endüstriyel işletmelerde, pişirme ve çeşitli prosesler için gerekli enerjiyi sağlar. LPG, dökme olarak da gerek endüstride, gerekse konut ve turistik tesislerde yaygın bir kullanım alanına sahip. Endüstride sıcak su ve buhar üretiminde, ısıl işlemlerde, kurutma, lehimleme, kesme gibi işlemlerde kullanılır. Cam endüstrisinde şekil verme, tavlamda; seramikçilikte, pişirme işleminde; tekstil sanayinde, kurutma