Rekabet Kurumu Baskanlıgından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-1-66 (Muafiyet)

Karar Sayısı : 07-61/730-260

Karar Tarihi : 25.7.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Baskan : Tuncay SONGÖR (Ikinci Baskan) 10

Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN

Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSIN

B. RAPORTÖRLER: Cengiz SOYSAL, Çigdem ÜNAL

C. BASVURUDA

BULUNAN : - BP Petrolleri A.S.

Temsilcisi Av. Eda UZEL

Sarı Kanarya Sok. No:14 Kozyatagı/Istanbul

- Shell & Turcas Petrol A.S. 20

Temsilcisi Av. Ebru TUKUR

Salih Tozan Cad. Gülbahar Mah. No:18 B Blok Esentepe/Istanbul

D. TARAFLAR : - BP Petrolleri A.S.

Sarı Kanarya Sok. No:14 Kozyatagı/Istanbul

- Shell & Turcas Petrol A.S.

Salih Tozan Cad. Gülbahar Mah. No:18 B Blok Esentepe/Istanbul

- Total Oil Türkiye A.S.

Oycan Plaza Ayazaga Mah. Eski Büyükdere Cad.

No:15 K:7 Maslak/Istanbul

E. DOSYA KONUSU: Shell&Turcas Petrol A.S., BP Petrolleri A.S. ve Total Oil 30

Türkiye A.S. arasında, BP Petrolcülük A.S.’ye ait depolama tesisinin isletilmesi

amacıyla ortak girisim seklinde kurulmus olan Ambarlı Depolama Hizmetleri

Ltd. Sti.’ye menfi tespit belgesi verilmesi/muafiyet tanınması talebi.

F. DOSYA EVRELERI: Kurum kayıtlarına 7.6.2007 tarih ve 3886 sayı ile giren

basvuru üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve 8.

maddeleri uyarınca yapılan ön inceleme sonucunda düzenlenen 20.7.2007 tarih ve

2007-1-66/MM-07-CS sayılı Muafiyet Raporu, 20.7.2007 tarih ve REK.0.05.00.00-

130/140 sayılı Baskanlık önergesi ile 07-61 sayılı Kurul toplantısında görüsülerek

karara baglanmıstır.

G. RAPORTÖRLERIN GÖRÜSÜ: Ilgili raporda; BP Petrolleri A.S., Shell & Turcas 40

Petrol A.S. ve Total Oil Türkiye A.S.'nin taraf oldugu "Ambarlı Depolama Tesisleri

Hissedarlar Anlasması" çatısı altında olusturulan ortak girisimin, kurucu

tesebbüslerinin Türkiye akaryakıt dagıtımı pazarında birbirleriyle rakip olmaları

nedeniyle rekabetin kısıtlanması sonucunu dogurabilecek bir isbirligi dogurdugu için

4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamına girecegi ve dolayısıyla söz konusu

olusuma menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadıgı, bununla birlikte bu

isbirligine Kanun'un 5. maddesi kapsamında muafiyet verilmesinin uygun olacagı

ifade edilmektedir.

05-01/3-3

2

H. INCELEME VE DEGERLENDIRME

H.1. Taraflar 50

H.1.1. BP Petrolleri A.S. (BP)

BP Plc Grup sirketlerine baglı bir akaryakıt dagıtım sirketi olan BP’nin sermaye

dagılımı su sekildedir:

BP Turkey Refining Limited %51.0887

Castrol Limited %29.5603

BP Plc %19.3211

BP International Limited %0.0150

Kenilworth Oil Company Ltd. %0.0150

BP ayrıca Ambarlı deposunun hemen bitisiginde yer alan Çekisan Depolama

Hizmetleri A.S.’nin %50 ortagı olan Mobil Oil T.A.S.’ye ait ürün geçis hakkını 60

devralmıstır.

H.1.2. Shell & Turcas Grubu

Daha önce faaliyetlerine Turcas Petrol A.S. ve The Shell Company of Turkey Ltd.

olarak devam eden tesebbüsler, Rekabet Kurulu’nun 06-08/103-29 sayı ve 2.2.2006

tarihli kararı ile izin verdigi süreçte kurdukları Shell&Turcas Petrol A.S. unvanlı ortak

girisim sirketi çatısı altında faaliyetlerini birlestirmistir. Turcas Petrol A.S. Ambarlı’daki

hisselerini söz konusu ortak girisime devretmistir. Shell&Turcas’ın sermaye dagılımı

su sekildedir:

The Shell Company of Turkey Limited %66.999

Turcas Petrol A.S. %30 70

The Mexican Eagle Oil Company Limited 0

Anglo-Saxon Petroleum Company 0

Shell International Holdings Limited 0

H.1.3. Total

Türkiye’de 1992 yılından beri ayrı olarak faaliyet gösteren Total ve Elf sirketleri,

dünya genelinde gerçeklestirilen birlesmelerini takiben 8.7.2002 tarihinde Total Oil

Türkiye A.S. adı altında hukuken birlesmis ve 5.8.2003 tarihinde Totalgaz’ı da

bünyesine alarak tek bir akaryakıt, madeni yag ve LPG sirketi olarak faaliyet

göstermeye baslamıstır.

Sirketin ana faaliyet alanı akaryakıt, madeni yag ve LPG ürünlerinin satısı, 80

pazarlanması, depolanması ve tasınmasıdır. Ödenmis sermayesi 44.399.650,93 YTL

olup; mevcut hissedarları su sekildedir:

Total S.A. %49,14

Total Outre-Mer S.A. %30,79

Total Union Oceane %20,07

H.2. Anlasmanın Içerigi

Bildirime konu olan anlasmanın ve ortak girisimin kurulus asamasındaki tarafları:

- Turcas Petrolcülük A.S.

- Tabas Petrolcülük A.S.

- BP Petrolcülük A.S. 90

- Selyak Petrol Ürünleri Üretim ve Pazarlama A.S.

seklindedir.

05-01/3-3

3

Bununla birlikte, petrol sektöründe yasanan yapısal degisiklikler sonucu Turcas

Petrolcülük A.S. ve Tabas Petrolcülük A.S. birlesmis ve Turcas Petrol A.S. (Turcas)

unvanını almıstır. Kurul’un 2.2.2006 tarih ve 06-08/103-29 sayı ile onay verdigi

birlesme islemi ile Turcas’ın The Shell Company Turkey Limited (Shell) ile akaryakıt

dagıtımı pazarındaki faaliyetlerini Shell Turcas Petrol A.S. (Shell-Turcas) unvanlı

ortak girisim çatısı altında birlestirdigi ve Ambarlı’daki hisselerini Shell-Turcas’a

devrettigi görülmektedir.

Yine benzer sekilde, Selyak Petrol Ürünleri Üretim ve Pazarlama A.S. birlesmeler 100

sonucu Total çatısı altına girmistir.

Bu gelismelerin ardından, Anlasmanın tarafları olarak üç tesebbüsün sayılması

gerekmektedir: BP, Shell-Turcas ve Total. Ortak girisimde tarafların payları su

sekildedir:

BP %25

Total %25

Shell&Turcas %50

Ambarlı elektrik santrallerinin de yer aldıgı Ambarlı bölgesi, 1/25000 ölçekli Istanbul

Büyük Nazım planında akaryakıt depolama tesisleri sahası olarak belirlenmistir. Bu

bölgede kurulu depolama tesisleri, Istanbul'un Avrupa yakası ile Trakya Bölgesi'nin 110

akaryakıt ihtiyacını saglayan bir ikmal merkezidir. Söz konusu bölgede 30 yıl önce

POAS, Mobil, Shell ve BP satın aldıkları araziler üzerinde kendilerine ait depolama

tesislerini insa etmislerdir. Anlasmaya konu olan Ambarlı tesisi, kurucu ortaklardan

BP tarafından tesis edilmis olmakla birlikte, kurulu oldugu arazi ihtilaflıdır. Hâlihazırda

arazinin %80’ini satın almıs olan BP, bulunamayan hissedarlar aleyhine açılan

davanın sonuçlanmasıyla birlikte kalan %20 hisseyi de devralacaktır. Araziye iliskin

ihtilafın bulundugu dönemde, bölgede uygun ikmal imkanı saglamak amacında olan

Turcas ve Total, BP’ye tesisin ortak kullanılmasını önermislerdir. Varılan anlasma ile

tarafların kurdugu Depolama Sirketi bu tesisi ortak isletecek, ileride arazi üzerindeki

ihtilafın olumsuz sonuçlanması halinde de ortaklardan Turcas'ın arazisi üzerinde yeni 120

bir tesis kurularak yine aynı Depolama Sirketi tarafından isletilmesi saglanacaktır.

Yukarıdaki olusumu gerçeklestirmek adına taraflar, aralarında yaptıkları "Ambarlı

Depolama Tesisleri: Hissedarlar Anlasması" ve “Ambarlı Depolama Hizmetleri

Limited Sirketi Ana Sözlesmesi” ile bir ortak girisim kurmuslardır. Bu ortak girisim

anlasması ile Ambarlı Depolama Tesisinin yine taraflarca kurulacak bir Limited Sirket

vasıtasıyla yürütülmesi kararlastırılmıstır. Nitekim, bu amaçla "Ambarlı Depolama

Hizmetleri Limited Sirketi" kurulmus ve bu sirketin operasyonları ile ilgili detaylar

ayrıca "Ambarlı Depolama Hizmetleri Ltd. Sti. Ortak Isletme Anlasması" ile hüküm

altına alınmıstır.

Yapılan bildirimde ortak girisimin kapasitesi sınırları içinde ve objektif ihtiyaç 130

kriterlerine uygun olarak üçüncü kisilere de depolama hizmeti sunabilecegi ifade

edilmekle birlikte, mevcut durumda tank kapasitesi açısından sadece anlasmaya

taraf olan tesebbüslere hizmet verdigi belirtilmistir.

H.3. Ilgili Pazar

H.3.1. Ilgili Ürün Pazarı

Akaryakıtın ana dagıtım sirketleri tarafından dagıtımı; bayilik teskilatı ile yapılan

satıslar ve dogrudan tüketiciye yapılan satıslar seklinde iki yolla

gerçeklestirilmektedir. Akaryakıt dagıtım pazarında faaliyet gösteren tesebbüsler,

yerli rafinerilerde üretilen ya da ithal edilerek Türkiye’ye getirilen petrol ürünlerinin

dagıtımını yapmaktadırlar. Dolayısıyla, dagıtımı yapılacak olan akaryakıt ürünlerinin, 140

05-01/3-3

4

yurt dısından ithal edilmek suretiyle Türkiye’ye getirilmesi veya yerli rafinerilerden

alınması, söz konusu ürünlerin depolanması zorunlulugu açısından herhangi bir fark

yaratmamaktadır.

Bildirime konu ortak girisimin faaliyet alanının akaryakıt ürünlerinin depolanmasına

iliskin oldugu ve ortak girisimin ‘Lisanslı Depoculuk’ faaliyeti gösterecegi, lisanslı

depoculugun 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nda ayrı bir piyasa faaliyeti olarak

belirlendigi görülmektedir. Böylelikle, her ne kadar akaryakıt dagıtımı faaliyetinin

tamamlayıcı bir unsuru olsa da depolama faaliyetleri ayrı bir pazar olarak ortaya

çıkmaktadır. Bu nedenle bu dosya çerçevesinde ilgili ürün pazarı “akaryakıt

depolama faaliyetleri” olarak belirlenmistir. 150

H.3.2. Ilgili Cografi Pazar

Ilgili cografi pazarın her depolama tesisinin bulundugu cografi konumun ve bu

tesislerin sahip oldugu nakliye maliyetlerine göre tespit edilen “ikmal yapabilme

mesafesi”nin dikkate alınarak belirlenmesi, uygun bir yöntem olarak görülmektedir.

Hiç süphesiz belirli bölgelerdeki depoların olusumuna iliskin degerlendirmelerde bu

bölgelerin özel durumlarını dikkate almak gerekebilir. Daha önceki çesitli Kurul

kararlarında akaryakıt dagıtımı hizmetine iliskin cografi pazar tüm Türkiye olarak

belirlenmis olsa da, depoculuk faaliyetlerinde özellikle dosyanın niteligine göre daha

dar cografi pazar çizilmesi gerekebilecektir. Nitekim bildirime konu ortaklık

çerçevesinde isletilmekte olan depo Trakya bölgesine yapılan ürün arzında 160

kullanılmaktadır. Bu bölgeye yapılacak satıslarda deniz yoluyla gelen ürünün

öncelikle deniz kıyısındaki depolara aktarılması gerektigi dikkate alındıgında

etkilenen pazarın Trakya Bölgesi, ilgili cografi pazarın da “Trakya Bölgesi/Avrupa

yakası” olarak kabul edilmesi gerekmektedir.

H.4. Degerlendirme

4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Teblig’in

“Birlesme ve Devralmalar Sayılan Haller” baslıklı 2. maddesinin (c) bendi asagıdaki

sekilde düzenlenmistir:

"Amaçlarını gerçeklestirmek üzere isgücü ve malvarlıgına sahip olacak sekilde

bagımsız iktisadi bir varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya 170

taraflarla ortak girisim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi

olmayan ortak girisimler,"

Söz konusu hükümdeki tanıma uyan ortak girisimler, 4054 sayılı Kanun’un 7.

maddesi çerçevesinde tesebbüsler arasındaki özel bir birlesme veya devralma hali

kabul edilerek, anılan Teblig kapsamında izne tabi tutulmustur. Bu tip ortak girisimler

yogunlasma dogurucu kabul edilmekle birlikte, bazı ortak girisimlerin yapısal bir

birliktelik yerine, rakip tesebbüslerin belli alanlarda isbirligine gitmelerini saglamaya

yönelik kuruldugu görülmektedir. Bu tip isbirligi dogurucu ortak girisimlerin, isbirligi

doguran anlasmalar olarak Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir degerlendirmeye

tabi tutulmaları gerekmektedir. 180

Üretim ve alımı konu edinen isbirligi anlasmalarının toplam maliyetlerde bir derece

benzerliklere yol açabildigi gözlemlenmektedir. Bu durumun belirgin oldugu ve

tarafların isbirligi alanında faaliyetlerini önemli ölçüde birlestirdikleri durumlarda,

fiyatlar ve arz miktarları konusunda kolayca koordinasyon içine girebilecekleri ve bu

durumun da rekabeti kısıtlayabilecek nitelikte oldugu söylenebilir.

Yatay isbirligi anlasmaları, fiyat tespiti, arz miktarının belirlenmesi, pazar veya

müsteri paylasımı gibi rekabeti kısıtlayıcı nitelikte unsurlar içerebileceginden, rekabet

hukukunu ilgilendirmektedir. Bu tür sakıncalarının yanı sıra, yatay isbirligi

05-01/3-3

5

anlasmalarının riskin paylasılması, maliyetlerin azalması, know-how paylasımı,

teknolojik gelisimin hızlanması gibi bazı ekonomik faydalar sagladıgı da söylenebilir. 190

4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında yapılacak analizin baslangıç noktası,

isbirliginin etkili oldugu pazarda tarafların konumlarını belirlemektir. Anlasma

taraflarının toplam pazar paylarının düsük oldugu durumlarda isbirliginin rekabeti

kısıtlama olasılıgının oldukça düsük oldugu belirtilmektedir. Bu tespit yapılırken

kuskusuz pazarın analiz edilmesi, diger aktörlerin pazar paylarının ve pazardaki

yogunlasma oranının da dikkate alınması gerekecektir.

H.4.1. Menfi Tespit Degerlendirmesi

“Ambarlı Depolama Tesisleri Hissedarlar Anlasması”nın; “Ambarlı Tesisatının

Ortaklarca Müstereken Isletilmesine Iliskin Hükümler” baslıklı bölümünün 9. maddesi

ve bu maddenin devamındaki (a), (b), (c) fıkraları, “Depolama Tesisinden 200

Yararlanma” baslıklı 10. maddesi ve “Depolama Tesisine Yapılacak Ilave Yatırımlar”

baslıklı 11. maddesi ile getirilen yetki, sorumluluk ve yükümlülüklerin ortak kontrolün

varlıgının kabulü için yeterli oldugu görülmektedir.

Söz konusu ortak girisimin taraflarına bakıldıgında (BP, Shell-Turcas ve Total), her

bir ortagın Türkiye akaryakıt dagıtımı pazarında faaliyet göstermeye devam ettigi,

sadece belli bir bölgeye hizmet vermek amacıyla kurulması gereken depolama tesisi

konusunda isbirligi içine girmek için böyle bir ortak girisime taraf oldugu

görülmektedir. Baska bir ifadeyle, kurulan ortak girisim, piyasada bir akaryakıt

dagıtım firmasının bütün fonksiyonlarını yerine getirmek amacıyla kurulmus tam

islevsel bir tesebbüs olmayıp, bütün islevi kurucu firmalarına depolama hizmeti 210

vermekten ibaret olan bir yapıya sahiptir. Dolayısıyla, bu ortak girisimin rekabeti

kısıtlama amacı tasımadıgı söylenebilir. Bununla birlikte, belirli bir bölgede de olsa

birbirine rakip olan firmaların, mallarının depolanacagı tesisin isletimini birlikte

yapmalarının, bu firmalar arasında rekabetin kısıtlanmasına yol açabilecek

koordinasyon riskleri tasıdıgı sonucuna ulasılmaktadır. Kanun’un 4. maddesi,

dogrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını

tasıyan veya bu etkiyi doguran yahut dogurabilecek nitelikte olan tesebbüsler arası

anlasmaları hukuka aykırı ve yasak ilan etmektedir. Asagıdaki tablodan da görülecegi

üzere; kurucu firmaların Türkiye pazarındaki pazar payları toplamının (beyaz

ürünlerde) %(…) civarında oldugu, her ne kadar depo kurulabilecek alanlarda bazı 220

kısıtlar olsa da tesebbüslerin kendilerine ait depoları tek baslarına da kurmalarının

mümkün oldugu (baska bir ifadeyle depo tesisinin tek tesebbüsün üstlenemeyecegi

büyüklükte bir yatırım gerektirmedigi), depolama konusundaki lojistige yönelik

isbirliklerinin sektörde baska ortaklıklar ile de yer almasının (Çekisan ve ATAS

depolarının kullanımı gibi) ag etkisi yönüyle koordinasyon riskini daha

belirginlestirdigi gibi hususlar da dikkate alındıgında; BP, Shell-Turcas ortaklıgında

faaliyetlerini sürdürmekte olan Ambarlı’nın Kanun'un 4. maddesinde belirtilen rekabeti

engelleme, bozma ya da kısıtlama etkisini dogurabilecek nitelikte olan tesebbüsler

arası anlasmalar tanımına uydugu görülmektedir. Bu nedenle de söz konusu

olusuma Kanun'un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilmesi mümkün 230

degildir.

05-01/3-3

6

Tablo1: 2006 yılı pazar payları

Benzin Motorin

Beyaz

Ürün

Siyah

Ürün

BP (…)% (…)% (…)% (…)%

DELTA (…)% (…)% (…)% (…)%

POAS (…)% (…)% (…)% (…)%

SHELL & TURCAS (…)% (…)% (…)% (…)%

TOTAL (…)% (…)% (…)% (…)%

OPET (…)% (…)% (…)% (…)%

PETLINE (…)% (…)% (…)% (…)%

M OIL (…)% (…)% (…)% (…)%

AKPET (…)% (…)% (…)% (…)%

ALPET (…)% (…)% (…)% (…)%

Diger (…)% (…)% (…)% (…)%

GENEL TOPLAM 100% 100% 100% 100%

H.4.2. Bireysel Muafiyet Degerlendirmesi 240

Basvuru konusu ortak girisim anlasmasına iliskin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi

uyarınca yapılan bireysel muafiyet degerlendirmesine asagıda yer verilmistir:

a) Malların üretim veya dagıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelisme

ve iyilesmelerin ya da ekonomik veya teknik gelismenin saglanması

4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında olan bir anlasma rekabet hukuku

çerçevesinde ele alınırken, ürünün üretim veya dagıtımında gelismeye ya da

ekonomik veya teknolojik gelismeye katkı saglanıyorsa, rekabeti kısıtlayıcı etkiler göz

ardı edilebilmektedir. Muafiyet incelemesinin daha sonraki asamalarında ise

tarafların, bu tür olumlu sonuçların isbirligi sayesinde gerçeklestigini ve rekabeti daha

az kısıtlayan araçlarla bu sonuçlara ulasılmasının mümkün olmayacagını gösterip 250

göstermedikleri degerlendirilmektedir.

Kanun'un 5. maddesinin (a) bendinde yer alan muafiyet sartlarından ilkinin tasıdıgı

unsurları su sekilde sıralamak mümkündür:

- bir malın ya da hizmetin dagıtımında iyilesme ve gelisme,

- bir malın ya da hizmetin üretiminde iyilesme ve gelisme,

- teknolojik gelismenin saglanması,

- ekonomik gelismenin saglanması

Bununla birlikte, Avrupa Komisyonu uygulamalarında, muafiyete konu olan

anlasmaların çevreye ve sosyal hayata etkileri de dikkate alınmakta ve bu etkiler

“teknolojik gelisme” baslıgı altında mütalâa edilmektedir. 260

Basvuru konusu anlasma ile imar planlarında çevre saglıgı, çevre temizligi, trafik

yogunlugu ve en önemlisi insan güvenligi dikkate alınarak akaryakıt depolama

tesislerinin kurulması için uygun olduguna karar verilen Ambarlı bölgesinde bir

depolama tesisi kurulması planlanmaktadır. Üç ayrı firmanın aynı bölgeye üç ayrı

depo kurması yerine, ortak tek bir depo kurarak bu depoyu ortak isletmelerinin,

maliyet avantajları yanında çevreye etkileri bakımından da olumlu olacagı

düsünülmektedir. Söz konusu tesislerin yukarıda belirtilen özellikleri bünyesinde

barındıran bir bölgede kurulması dolayısıyla, bireysel muafiyet kosullarından ilki olan

teknolojik gelismeye katkıda bulundugu söylenebilir.

05-01/3-3

7

Bütün bu özelliklerin yanı sıra, basvuru konusu anlasma ile Ambarlı Bölgesi’nde 270

kurulmus olan akaryakıt depolama tesislerinin; Istanbul’un Avrupa Yakası’nda ve

Trakya Bölgesi’nde faaliyet gösteren akaryakıt istasyonlarına kesintisiz ve düzenli

akaryakıt nakliyesinin yapılmasına imkan verecegi ve söz konusu akaryakıt nakliye

maliyetlerini de düsürmek suretiyle markalar arası rekabeti olumlu biçimde

etkileyecegi, bu etkilesim sonucu artan rekabetin ise teknolojik ve ekonomik

gelismeye katkıda bulunacagı görülmektedir.

b) Tüketicinin bundan yarar saglaması

Rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlasmanın muafiyet alabilmesi için aranan ikinci

kosul, yukarıda sıralanan ekonomik yararlardan tüketicilerin de faydalandırılmasıdır.

Ambarlı Bölgesi’nde kurulacak/isletilecek akaryakıt depolama tesisinin nakliye 280

maliyetlerinde saglayacagı avantajın, akaryakıt istasyonu sahiplerine düzenli

akaryakıt temini, tüketicilere ise akaryakıt istasyonlarında saglanacak daha üst düzey

hizmet ve kalite olarak geri dönecegi dikkate alındıgında; basvuru konusu

anlasmanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde sayılan kosula uygun

oldugu anlasılmaktadır.

c) Ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması

Esas itibarıyla bu kosulun, hakim durum ve pazar gücü kavramları ile daha yakından

iliskili oldugu görülmektedir. Hakim durumun ya da yüksek pazar gücünün söz

konusu oldugu durumlarda anti-rekabetçi etkiler yaratan bir yatay anlasmaya

muafiyet verilmesi zorlasmaktadır. Bu nedenledir ki, bu kosulun degerlendirmesi 290

yapılırken ön plana çıkan nokta, pazarın yapısal özellikleri olmalıdır. Çünkü

anlasmaya taraf olan tesebbüslerin piyasa payı ile piyasadaki rekabetin etkilenmesi

arasında, dogrudan bir iliski bulunmaktadır. Tesebbüslerin piyasa payı ne kadar

yüksekse, ilgili piyasanın anlasmadan etkilenme olasılıgı da o nispette artmaktadır.

Türkiye akaryakıt dagıtımı pazarı ele alındıgında, anlasmanın tarafı olmayan

POAS'ın lider konumda oldugu ve anlasmanın taraflarının toplam pazar payının ise

%(…) civarında oldugu görülmektedir. Bu noktada, kurucu tesebbüslerin dagıtım

pazarında ciddi bir pazar payı olmakla birlikte, sektörün geri kalanında %(…)ik pay ile

POAS’ın ve %(…)’lik pay ile Opet’in (Opet’de ortak kontrol hakkına sahip olan Koç

Grubu aynı zamanda TÜPRAS’ı da özellestirme yoluyla devralmıstır) bulundugu 300

görülmektedir.

Tablo 2: Akaryakıt dagıtım sirketleri Lisanslı depolama kapasiteleri

Firma Payı (%)

Shell&Turcas (...)

The Shell (…)

Opet (…)

POAS (…)

Ambarlı Depolama (…)

Çekisan (…)

Total (…)

ATAS (…)

Diger (…)

Toplam 100

Yukarıdaki tablodan da görüldügü üzere, kurucu firmaların (BP, Shell&Turcas, Total)

toplam kapasiteleri, lisanslı depolama alanında toplam Türkiye kapasitesinin

%(…)ünü olusturmaktadır. Anlasma uyarınca Ambarlı'da yer alan depolama tesisinin

Avrupa yakasına hizmet ettigi dikkate alınarak sadece Istanbul Avrupa yakasında yer

05-01/3-3

8

alan depolama tesisleri ele alındıgında (ki ilgili cografi pazar da bu sekilde

tanımlanmıstır); bu bölgedeki sirketlerin lisanslı depolama kapasiteleri su sekildedir:

Tablo 3: Akaryakıt dagıtım sirketleri Trakya bölgesi lisanslı deplama kapasiteleri

Sirket Adı Ili Kapasite(m³) Payı (%)

The Shell Istanbul (….) (….)

Opet Tekirdag (….) (….)

Çanakkale (….) (….)

POAS Istanbul (….) (….)

Ambarlı Depolama Istanbul (….) (….)

Çekisan Istanbul (….) (….)

Anadolu A.S. Istanbul (….) (….)

Total Istanbul (….) (….)

TOPLAM (….) 100,00

Tablodan da görüldügü üzere ortaklıga konu olan Ambarlı deposu, bu bölgedeki 310

lisanslı depoların %(….)’sını teskil etmektedir. Bununla birlikte, kurucuların toplam

kapasiteleri ise, bölgenin %(….)’i kadardır. Ancak belirtmek gerekir ki, bu tablo sadece

lisanslı depoları kapsamakta olup, lisansa tabi olmayan depolama kapasitelerini

içermemektedir. Örnek olarak Opet’in Tekirdag’daki deposu (…...) m³ lisanslı

depolama kapasitesine sahip olmakla birlikte, Opet’in buradaki depolama kapasitesi

esas itibarıyla (…...) m³’tür ve lisanslı depoculuk dısında kalan bölüm uluslararası

ticarette kullanılmaktadır. Bu haliyle toplam (…...) m³ depolama kapasitesine ulasan

Opet, Tüpras’tan sonra Türkiye’deki en büyük depolama kapasitesine ulasan

tesebbüs konumuna gelmektedir. Ayrıca sektörün genel yapısına bakıldıgında,

depoculuk faaliyetlerinin genellikle tesebbüslerin depolarını karsılıklı kullanmaları 320

yoluyla gerçeklestigi görülmektedir. Bu kapsamda, Opet’in Tekirdag’da bulunan

deposunun Damla, Erk, Total, Bölünmez, Yuropet, Akpet ve Solar firmaları tarafından

kullanıldıgı, POAS Derince tesislerinden Bölünmez ve Yuropet’in, Haramidere

tesislerinden de Bölünmez, Yuropet ve Total’in ürün alımı yaptıgı görülmektedir. Söz

konusu karsılıklı depo kullanımı faaliyetleri ülke genelinde de yaygın bir sekilde

uygulanmaktadır. Dolayısıyla, mevcut yapıda Ambarlı’da gerçeklestirilen ortaklıgın bu

bölgede ya da ülkenin bütününde rekabeti ortadan kaldıran bir etkisinin olustugunu

ileri sürmenin söz konusu olmadıgı görülmektedir. Nitekim ortaklıgın Kanun’un 4.

maddesi kapsamında oldugu düsüncesinin gerekçesi, ortaklıgın rekabeti kısıtlayıcı

bir etkisi olması degil, rekabeti kısıtlayacak bir koordinasyona yol açma riskidir. 330

Baska bir ifadeyle, mevcut durumda söz konusu ortaklıgın muafiyet kapsamında

degerlendirilmesinin, ileride gerek Ambarlı ve gerekse diger ortaklıkların rekabeti

kısıtlayıcı bir etkisinin tespiti halinde, bu etkinin bir ihlal olarak kabul edilecegi ve

(muafiyet kararının alınmasına esas teskil eden unsurların degisiklige ugraması

tespitinden hareketle) muafiyetin geri alınmasına yeterli olacagı da açıktır.

Sonuç itibarıyla, söz konusu ortak girisimle olusacak yapının gerek depolamaya,

gerekse akaryakıt dagıtımına iliskin ülkenin bütününde ya da bir bölümünde

rekabetin ortadan kalkmasına yol açacak bir durum olusturmayacagı anlasılmaktadır.

05-01/3-3

9

d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi Için Zorunlu

Olandan Fazla Sınırlanmaması 340

Basvuru konusu “Ambarlı Depolama Tesisleri Hissedarlar Anlasması” ile “Ambarlı

Depolama Hizmetleri Ltd. Sti. Ana Sözlesmesi”ne bakıldıgında; kurulan ortak

girisimin tamamen tarafların depolama ihtiyaçlarına çözüm getirmeye yönelik bir

isbirligi amacıyla kuruldugu görülmektedir. Nitekim, bildirime konu olan Ambarlı’nın,

Ambarlı Depolama Ltd. Sti.’nin bagımsız depoculuk isi yapmak amacıyla degil;

dagıtım isinin bir parçası olan depolama ihtiyaçlarının hissedarlar tarafından global

olarak taahhüt edilen uluslararası standartlara ve etik kurallara uygun olarak

yürütülebilmesi amacıyla kuruldugu görülmektedir. Operasyon masrafları da,

hissedarların kullanım kapasiteleri oranında yine hissedarlarca ödenmektedir.

Dolayısıyla, kurulus asaması ele alındıgında Ambarlı’nın, öncelikli olarak kuruculara 350

hizmet verme amacı tasıyan ve bagımsız bir iktisadi varlık özelligi tasımayan bir

yapıya sahip oldugu anlasılmaktadır.

Öte yandan, taraflarla yapılan görüsmelerde; her ne kadar bagımsız depoculuk

yapması amacıyla kurulmasa da, kuruculardan ayrı bir tüzel kisilik olarak ortaya

çıktıgı için Ambarlı’nın depoculuk faaliyetlerini ancak lisans almak yoluyla

gerçeklestirebileceginin EPDK tarafından belirtildigi ve bunun üzerine de Ambarlı

Depolama Ltd. Sti. için EPDK’dan depolama lisansı alındıgı ifade edilmistir.

Ambarlı’ya iliskin degerlendirmede degisken olarak ortaya çıkan bir baska husus da,

yine lisanslı depoculuk faaliyetleriyle baglantılı olarak piyasa yapısıdır. Daha önce de

belirtildigi üzere, Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren bir durumun 5. maddesi 360

kapsamında muafiyet alabilmesi için, anlasma ile beklenen faydalara ulasırken

rekabetin gereginden fazla kısıtlanmaması gerekmektedir. Baska bir ifadeyle,

birbirine rakip olan tesebbüslerce yapılan isbirliginin ulasılmak istenen amaç için

gerekli oldugunun ortaya konması önemlidir. Ambarlı’nın kurulus amacına

bakıldıgında, akaryakıt dagıtımı faaliyetleri için belirli alanlarda depolama

kapasitesine ihtiyaç duyan tesebbüslerin hem maliyet avantajı saglamak, hem de

kısıtlı depolama alanlarını en etkin sekilde kullanmak amacı tasıdıkları söylenebilir.

Bunun yanında, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 16. maddesi dagıtım

firmalarına zorunlu stok tutma yükümlülügü getirmektedir ki, bu da söz konusu

firmalar için -en azından mevcut durumda- belirli bir depolama kapasitesine sahip 370

olma gerekliligini ortaya çıkarmaktadır.

Ambarlı’nın faaliyetlerinin tam islevselligi soru isareti olsa da, bu durumun verilecek

muafiyet için bir engel teskil etmedigi, esas itibarıyla buradaki önemli noktanın söz

konusu anlasma ile birtakım ekonomik etkinlikler yaratılmıs oldugu ve mevcut piyasa

kosulları içinde Ambarlı’nın gerek günümüze kadar süre gelen isleyisi ve gerekse

mevcut piyasa kosullarında tarafların ulasmak istedikleri ekonomik etkinlik amacına

yönelik olarak uygun bir yapıda oldugunun kabul edilmesi yerinde olacaktır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

1. Shell & Turcas Petrol A.S., BP Petrolleri A.S. ve Total Oil Türk A.S.'nin taraf 380

oldugu "Ambarlı Depolama Tesisleri Hissedarlar Anlasması" ile olusturulan

ortak girisimin, adı geçen kurucu tesebbüslerinin Türkiye akaryakıt dagıtımı

pazarında birbirleriyle rakip olmaları nedeniyle rekabetin kısıtlanması

sonucunu dogurabilecegine, bu nedenle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine

aykırılık teskil eden Anlasma’ya menfi tespit belgesi verilemeyecegine,

05-01/3-3

10

2. Bununla birlikte 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde basvuru

konusu isleme bireysel muafiyet tanınmasına

OYBIRLIGI ile karar verilmistir.