Rekabet Kurulu Kararları - 2

REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/H.G.K. 00/1 (Ortak Girisim)
Karar Sayısı : 00-2/14-7
Karar Tarihi : 13.01.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Baskan : Dr. Kemal EROL (Ikinci Baskan)
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Ismet CANTÜRK, Mustafa
PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: H.Göksin KEKEVI, I.Yücel ARDIÇ
C- BILDIRIMDE BULUNAN: Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi A.S.
Temsilcileri: Av. Nazan Candaner ELVER, Av. Aslıhan BOYAR, Av. Esra IREN
(Büyükdere Caddesi Yapı Kredi Plaza, B Blok, Kat 6 80620 Levent/ISTANBUL) Av.
Demet USLU (Atatürk Bulvarı 191/A 15 Kavaklıdere/ANKARA)
D- TARAFLAR: - Tüp-Gaz Tic. ve San. A.S.
Ayazaga Ticaret Merkezi, Eski Büyükdere Caddesi,
Tahiraga Çesme Sokak, No: 1/12, 80670
Ayazaga-Maslak/ISTANBUL
- Compagnie des Gaz de Pétrole - Primagaz S.A.
64. Avenue Hoche, B.P. 335 75365 Paris Cedex 08/FRANSA
E- DOSYA KONUSU: Tüp-Gaz Tic. ve San. A.S.'nin, Bütangaz A.S.'de sahip
oldugu hisselerin %50'sini Primagaz S.A.'ya devretmesi yoluyla olusturulacak
Bütangaz A.S. Ortak Girisimi islemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERI: Kurum kayıtlarına 19.11.1999 tarih, 3810 sayı, 07.12.1999
tarih, 4049 sayı ve 17.12.1999 tarih, 4317 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan Izin Alınması Gereken Birlesme ve Devralmalar Hakkında Teblig'in ilgili
hükümleri uyarınca düzenlenen 05.01.2000 tarih, D1/1/H.G.K.-00/1 sayılı Devralma Ön
Inceleme Raporu, 07.01.2000 tarih, REK.0.05.00.00/1 sayılı Baskanlık önergesi ile 00/2
sayılı Kurul toplantısında görüsülerek karara baglanmıstır.
G- RAPORTÖRLERIN GÖRÜSÜ: Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi A.S’nin, Bütangaz
A.S’deki hisselerinin %50’sini Primagaz S.A.’ya devretmesi yoluyla olusturulacak
Bütangaz A.S. Ortak Girisimi’nin, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan Izin Alınması
Gereken Birlesme ve Devralmalar Hakkında Teblig kapsamında bir islem olmakla
birlikte, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7 nci maddesi anlamında
hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu daha da güçlendiren ve bunun
sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doguran bir islem olmadıgı, bu nedenle,
2 REKABET KURUMU
bildirime konu olan Tüp-Gaz A.S.’nin Bütangaz A.S.’de sahip oldugu hisselerin %50’sini
Primagaz S.A.’ya devretmesi islemine izin verilmesi gerektigi düsünülmektedir.
H- INCELEME VE DEGERLENDIRME
1. Ilgili Pazar
a) Ürün Pazarı: Likit Petrol Gazı (LPG) sanayide, karayolları ulasım araçlarında, hane
içinde özellikle mutfak ve banyo ısıtma ekipmalarında çok amaçlı olarak kullanılan bir
üründür. Karayolları araçlarında henüz kullanılmaya baslayan LPG’nin sanayide kullanımı,
ısıtma ve aydınlatma gibi islevleri itibariyle diger bazı ürünlerce ikame edilebilmekteyken,
fırın ve ocaklarda kullanımına iliskin iki ikame malından birisi olan dogalgaz henüz
ülkemizde yaygın degildir. Diger ikame malı olan elektrik enerjisi ise ekonomik
olmaması nedeniyle yakın bir ikame malı olarak degerlendirilememektedir. Randımanın,
petrol türevleri ve kömürden daha yüksek olması; fiyatının daha ucuz olması; ayrıca
çevreyi olumsuz olarak etkilememesi gibi özellikleri sebebiyle de LPG diger ürünlerden
ayrılmaktadır.
Bu çerçevede, ilgili ürün Likit Petrol Gazı (LPG) olmaktadır. Ancak, LPG’nin
tedarik edilmesinden tüketiciye ulasıncaya kadarki süreçte sektör esas itibariyle ikiye
ayrılmıstır. Birincisi, LPG’nin üretim ve ithalat yoluyla temin edildigi ve toptan dagıtımının
yapıldıgı tedarik pazarı; ikincisi ise toptan dagıtımı yapılan LPG’nin, tevziat sirketlerinin
bayileri kanalıyla perakende satısının gerçeklestirildigi dagıtım pazarıdır. Bir kamu
kurulusu olan TÜPRAS, tedarik pazarında çok büyük bir pazar payına (%90'dan daha
fazla) sahip olup, bunun büyük bir kısmını ithalat yoluyla gerçeklestirmektedir. LPG’ye
iliskin mevzuatta ithalat serbestligine karsın, devletin sübvansiyonu nedeniyle, tevziat
sirketlerinin geçmis yıllar itibariyle tedarik pazarındaki payları önemsenmeyecek
derecede düsük kalmıstır. Esasen dosya konusu ortak girisimin faaliyet alanı tedarik
pazarı ile sınırlıdır.
Bu bilgiler ısıgında, ilgili ürün pazarı LPG üretiminin, ithalatının ve toptan dagıtımın
gerçeklestigi LPG tedarik pazarı olarak belirlenmistir.
b) Cografi Pazar: LPG’nin saglanmasında, Trakya’nın, rekabet kosulları bakımından,
Anadolu’dan hissedilir derecede farklı oldugu görülmektedir. En büyük LPG üreticisi ve
ithalatçısı Tüpras’ın tesisinin bulunmadıgı bu bölgede, LPG dagıtım pazarındaki
gelismelerden hareketle bu sonuca ulasılabilir. Bölgede kullanılan dökme ve tüplü
LPG’nin çogunlugu, özel kurallara tabi olarak bölgeye tasınmaktadır:
Dökme LPG’nin, Bogaz köprülerinden geçirilmesi uluslararası kurallarla
yasaklandıgından, ancak deniz yoluyla tasınabilmektedir. Her LPG firmasının deniz
tankeri olmadıgından, dökme LPG’yi yalnızca tankeri olan firmalar tasıyabilmektedir.
Dökme LPG’yi tasıyacak olanaklardan yoksun LPG firmaları ise bu pazara
girememektedir.
Tüplü LPG’de ise, Aygaz ve Demirören grupları dısındaki tesebbüsler tüplerini
Asya yakasında doldurmakta ve gece yarısından sonra Bogaz köprülerinden Trakya’ya
nakletmektedir. Dolayısıyla, Bogaz köprülerinde meydana gelebilecek en küçük kazanın
dahi bu tasımacılıgı sekteye ugratma riski bulunmaktadır.
Bu yapının sonuçları, pazar paylarında açıkça görülmektedir. Aygaz, Türkiye
genelinde % 38,4 LPG pazar payına sahip iken, Ambarlı’da sahip oldugu denizden
3 REKABET KURUMU
ikmal edilebilen ve ithalat yapılabilen depo terminali ve deniz tankerleri sayesinde
Trakya’da % 48,5 pazar payına ulasmıstır. Dökme LPG’de ise bu oran % 51’e
çıkmaktadır.
Tüm bu açıklamalar ısıgında, cografi pazar “Trakya bölgesi” olarak kabul
edilmistir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Degerlendirme
Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi A.S. (Tüp-Gaz) hisselerinin %99’u Total-Fina Grubu
elindedir. LPG dagıtım pazarında faaliyet gösteren Tüp-Gaz, 1998 yılında
14.886.987.152.000 TL ciro elde etmistir. Sirketin aynı yıl pazar payı % 4,8 olmustur.
Hisse devir islemine konu olan Bütangaz A.S sermayesinin %99,99’u Tüp-Gaz'a
aittir. Bütangaz A.S.'nin, Marmara Ereglisi’ndeki arazisi dısında hiç bir aktifi
bulunmamaktadır. Sirketin 1.1.1996’dan beri arazi alım islemi dısında hiç bir faaliyeti
olmamıstır.
Fransa’da yerlesik Primagaz S.A.'nın, hisselerinin %97’si SHV Holding
tarafından idare edilmektedir. Primagaz S.A.’nın Türkiye’de “Primagaz” ünvanı altında
faaliyeti bulunmamaktadır. Primagaz S.A'nın Türkiye’de LPG dagıtım pazarında faaliyet
gösteren iki yavru sirketi vardır: Ipragaz A.S. ve Bizimgaz Ticaret ve Sanayi A.S.
Ipragaz A.S.’nin 1998 yılı cirosu 53.288.678.839.937 TL'dir. Sirketin LPG dagıtım
pazarındaki toplam pazar payı ise % 20'dir.
Bizimgaz Ticaret ve Sanayi A.S.’nin ise 1998 yılı cirosu 6.995.051.593.719 TL.;
LPG dagıtım pazarındaki toplam pazar payı ise % 2’dir.
Bildirim Formunda, LPG tüketiminin artması, ithalat kaynaklarının sınırlı olması,
Trakya’daki depolama kapasitesinin yetersiz kalması ve gerek dökme, gerekse tüplü
LPG’nin Trakya’ya tasınmasının riskli ve maliyetli olması nedenleriyle, bu bölgede deniz
destekli bir depolama terminaline ihtiyaç duyuldugu ifade edilmistir. Bu çerçevede Tüp-
Gaz A.S., Bütangaz A.S. aracılıgıyla, Marmara Ereglisi’nde arazi satın almıs ancak
projede asgari bir verime ulasabilmek için Bütangaz A.S.’deki hisselerinin % 50’sini
Primagaz S.A.’ya devretmeye karar vermistir. Bu islem sonucunda, Bütangaz A.S.
hisselerinin %50’si Tüp-Gaz’a ve diger %50’si de Primagaz S.A.’ya ait olacaktır.
Taraflar, ortaklasa kontrol edecekleri Bütangaz A.S. Ortak Girisimi ile, etkileri Trakya ile
sınırlı kalacak, LPG ithalatına da imkan veren deniz destekli bir depolama terminali
kurmayı ve isletmeyi planlamaktadır.
Ortak girisimlerin rekabet üzerindeki etkilerinin saglıklı bir biçimde
degerlendirilmesi bakımından, önce ortak girisimin yogunlasma dogurucu bir islem mi;
yoksa, ana tesebbüslerin rekabetçi davranıslarını koordine eden isbirligi dogurucu bir
anlasma mı oldugunun tespit edilmesi gerekmektedir. Bu ayrım, özellikle ortak girisime
uygulanacak kurallar ve izlenecek hukuki prosedür bakımından önemlidir. 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan Izin Alınması Gereken Birlesme ve Devralmalar Hakkında
Teblig’in 2’nci maddesinin (c) bendindeki, “Amaçlarını gerçeklestirmek üzere isgücü ve
malvarlıgına sahip olacak sekilde bagımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve
taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girisim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya
etkisi olmayan ortak girisimler (joint-venture)” ifadesinden hareketle, yogunlasma
dogurucu ortak girisimlerin unsurlarını ortaya koyabiliriz:
4 REKABET KURUMU
· Ilgili hükümde açıkça ifade edilmese de, “ortak kontrolün varlıgı”,
· Bagımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkma,
· Taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girisim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı
veya etkisi olmaması.
Bu unsurlardan herhangi birinin bulunmaması halinde, söz konusu ortak girisimin
isbirligi dogurucu bir anlasma olarak kabul edilmesi ve 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü
maddesi çerçevesinde ele alınması gerekmektedir.
Bu açıklamalar ısıgında, asagıda bildirim konusu islem degerlendirilecektir:
Ortak Kontrolün Varlıgı
Bir ortak girisimin bagımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkabilmesi için,
öncelikle, kendisini olusturan tesebbüslerden bagımsız bir iradeye sahip olması gerekir.
Bu da ancak, ortak girisim üzerinde ana sirketlerin ortak kontrolünün varlıgı ile
mümkündür; çünkü bu yolla, kurucu tarafların iradesinden bagımsız yeni bir irade ortaya
çıkacaktır. Ortak kontrolü, ana tesebbüslerden hiç birinin, ortak girisimin ticari
politikalarını ve rekabet stratejilerini tek basına belirleyememesi biçiminde tanımlamak
mümkündür. Dolayısıyla, ana sirketlerden bir tanesi bile ortak girisimin ticari faaliyetlerini
tek basına belirleyebiliyorsa ortak kontrolden söz edilemez.
Ortak kontrol en açık biçimde diger olasılıklar saklı kalmak kaydıyla, iki ana
sirketin ortak girisimde esit hisseye sahip oldugu veya ortak girisimin karar
mekanizmasına esit sayıda üye atama haklarının bulundugu hallerde ortaya çıkmaktadır.
Bu çerçevede, Bütangaz A.S Ortak Girisimi’nin de, kurucu tarafların ortak
kontrolünde olacagı söylenebilir. Çünkü, ilgili Sirkette, taraflar Tüp-Gaz A.S. ve Primagaz
S.A., %50-%50 seklinde esit hisselere sahip olacaktır. Ayrıca “Hisse Senedi Alım Satım
Sözlesmesi’nin” 6.2.(a) maddesinin üçüncü bendinde, yönetim kurulunun 6 üyeden
olusacagı ve 3 üyenin devralma isleminden sonra Primagaz S.A. tarafından tayin
edilecegi hükme baglanmıstır.
Bagımsız Bir Iktisadi Varlık Olarak Ortaya Çıkma
Bir ortak girisimin, “bagımsız bir iktisadi varlık” olarak degerlendirilebilmesi için,
öncelikle kurulus amaçlarını yerine getirebilecek kaynaklara (sermaye, isgücü vb.) sahip
olması gerekmektedir.
Bütangaz’ın, insa edecegi LPG ithal ve depo terminalinin temel ögeleri su
sekildedir:
· 85 000 m3 sogutmalı tankerlerinde tahliyesine cevap verebilecek bir samandıra
sistemli deniz yapısı,
· 16 ve 12 inch’lik iki adet deniz boru hattı,
· 25 000 m3 kapasiteli bir depolama tesisi,
· Tanker dolum, hizmet ünitesi, idari bina ve yangın koruma üniteleri.
Projenin global maliyet analizi asagıdadır:
· Arazi ve mühendislik hizmetleri 3 milyon $
· Deniz boru hattı ve deniz yapısı 3 milyon $
· Tesisler (küreler hariç) 5 milyon $
5 REKABET KURUMU
· 5000 m3’lük 5 adet küre 9 milyon $
TOPLAM: 20 milyon Amerikan Doları’dır.
Bütangaz’ın, tamamı ödenmis sermayesi 556.460.000.000 Türk Lirası’dır.
Sirketin isçisi henüz yoktur. Ancak bildirim formunda, Bütangaz’ın kendi idari ve teknik
personeli ile bu projeyi gerçeklestirecegi ifade edilmistir. Gerçekten de, tarafların ilgili
projeyi gerçeklestirme hususundaki anlasmaları ve planları dikkate alındıgında,
Bütangaz’ın bu projeyi gerçeklestirmek için gerekli kaynaklarla donatılacagı
anlasılmaktadır.
Bir ortak girisimin bagımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkıp çıkmadıgını
degerlendirirken, ortak girisim tarafından kurulacak tesislerin kapasitesine ve bu
kapasiteden kurucu ortakların ne ölçüde yararlanacagına da bakılması gerekmektedir.
Nitekim, sadece ya da büyük ölçüde ana sirketlere mal veya hizmet saglamak amacıyla
kurulan ortak girisimlerin, “bagımsız bir iktisadi varlık” olarak ortaya çıkma sartını
gerçeklestiremeyecegi açıktır. Bütangaz A.S. Ortak Girisimi tarafından kurulacak tesis,
25 m3’lük kapasiteye sahip olmasına karsın tarafların tahmini ihtiyacı 15 m3’dür.
Dolayısıyla, 10 m3 gibi önemli bir bölüm diger LPG sirketlerine satılabilecektir.
Kurulacak ortak girisimin, ana tesebbüsler yanında diger LPG dagıtım tesebbüslerine de
hizmet verebilecek olması, ortak girisimin bagımsız bir iktisadi varlık oldugunu
göstermektedir.
Taraflar Arasındaki veya Taraflarla Ortak Girisim Arasındaki Rekabeti Sınırlayıcı
Amacı veya Etkisi Olmaması
Bütangaz A.S. Ortak Girisimi’nin LPG tedarik pazarında, ana tesebbüslerin ise
LPG dagıtım pazarında faaliyet gösterdikleri gözönünde bulunduruldugunda, gerek
taraflar arasında, gerekse de taraflarla ortak girisim arasında rekabetin sınırlanmayacagı
anlasılmaktadır.
Tüp-Gaz A.S.’nin, Bütangaz A.S.’de sahip oldugu hisselerin %50’sini Primagaz
S.A.’ya devretmesi yoluyla kurulacak ortak girisimin, 1997/1 sayılı Teblig’in “Birlesme
veya Devralma Sayılan Haller” baslıklı 2 nci maddesinin (c) bendinde öngörülen tüm
unsurlara sahip oldugu görülmektedir. Tarafların toplam cirolarının 75.170.717.433.656
TL olmasından dolayı, ilgili islem, 1997/1 sayılı Teblig’in 4 üncü maddesi çerçevesinde
Rekabet Kurulu'nun iznine tabidir.
Asagıda, kurulacak ortak girisimin LPG tedarik pazarına etkilerini
degerlendirebilmek bakımından, Trakya LPG dagıtım pazarında faaliyet gösteren
firmaların 1998 yılı tahmini pazar payları verilmistir:
Trakya LPG
Dagıtım Pazarı
(1998 Tahmini k
ton)
Aygaz
Grubu
Primagaz
Grubu
Demirören
Grubu
Tüp-
Gaz
BPGaz
Diger
15
sirket
Trakya
Bölgesi
6 REKABET KURUMU
ton)
Tüplü 195 70 48 21 7 69 410
Otogaz 1 7 6 9 1 23 47
Dökme 55 2 4 0 0 0 61
Toplam Satıslar 251 79 58 30 8 92 518
Pazar Payı % %48,5 %15,3 %11,2 %5,8 %1,5 %17,7
Tüm bu bilgi ve degerlendirmeler ısıgında, Tüp-Gaz A.S.’nin, Bütangaz A.S.’de
sahip oldugu hisselerin % 50’sini Primagaz S.A.’ya devretmesi yoluyla olusturulacak
Bütangaz A.S. Ortak Girisimi’nin ilgili pazarda hakim durum yaratmayacagı; söz konusu
ortak girisimin, ana sirketlerle birlikte diger LPG sirketlerine de hizmet vererek, Aygaz
Grubu’nun Ambarlı’da sahip oldugu, denizden ikmal edilebilen ve ithalat yapılabilen tek
sahil terminali sayesinde Trakya’da elde ettigi konumu etkileyip rekabeti artıracagı
öngörülmektedir.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen degerlendirmeler ısıgında; Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi
A.S’nin, Bütangaz A.S’deki hisselerinin %50’sini Primagaz S.A.’ya devretmesi yoluyla
olusturulacak Bütangaz A.S. Ortak Girisimi’nin 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan Izin
Alınması Gereken Birlesme ve Devralmalar Hakkında Teblig kapsamında bir islem
olmakla birlikte, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7 nci maddesi
anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu daha da güçlendiren ve
bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doguran bir islem olmadıgı, bu nedenle bildirime konu devralma islemine izin
verilmesine OYBIRLIGI ile karar verilmistir.