Rekabet Kurulu Kararları - 3

Rekabet Kurumu Baskanlıgından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-85 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-66/948-226
Karar Tarihi : 19.10.2004
10
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Baskan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖR : Harun ULU
C. BASVURUDA 20
BULUNAN : - Bizimgaz Tic. San. A.S.
19 Mayıs Cad. No: 4, Nova Baran Plaza
K:20 Sisli / Istanbul
D. TARAFLAR : - Bizimgaz Tic. San. A.S. ile bayileri
E. DOSYA KONUSU: Bizimgaz Tic. San. A.S.’nin sıvılastırılmıs petrol gazı
(LPG) dagıtım pazarındaki “Bayilik Anlasmaları” için muafiyet talebi.
F. DOSYA EVRELERI: Kurum kayıtlarına 9.8.2004 tarih, 4411 sayı ile giren 30
basvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. ve
5. maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlasmalara Iliskin Grup Muafiyeti
Tebligi’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
12.10.2004 tarih, 2004-1-85/MM-04-HU sayılı Muafiyet Raporu, 14.10.2004
tarih, REK.0.05.00.00/194 sayılı Baskanlık önergesi ile 04-66 sayılı Kurul
toplantısında görüsülerek karara baglanmıstır.
G. RAPORTÖRÜN GÖRÜSÜ: Ilgili raporda; Bizimgaz Tic. San. A.S.
(Bizimgaz)’nin Tüpgaz Bayilik Sözlesmesi, LPG Ile Çalısan Karayolu Tasıtları
Için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi ve Dökme LPG Sözlesmeleri’nin 40
2003/3 sayılı Teblig ile Degisik 2002/2 sayılı Dikey Anlasmalara Iliskin Grup
Muafiyeti Tebligi kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilecegi ifade
edilmektedir.
H- INCELEME VE DEGERLENDIRME
Bizimgaz, Tüpras Rafinerisi'nden satın aldıgı veya ithal ettigi LPG’yi bayileri
vasıtasıyla çesitli tüketici gruplarına ulastırmaktadır. Bu çerçevede sirket, LPG
dagıtımına yönelik olarak üç çesit sözlesme imzalamaktadır:
04-66/948-226
2
1. Tüpgaz Sözlesmeleri: LPG’nin 2, 12, 24, 45 kg.’lık tüpler içinde ev ve
isyerlerine sunulmasına yönelik olarak imzalanan bayilik sözlesmeleri. 50
2. Otogaz Sözlesmeleri: Otomobillerde yakıt olarak kullanılmak üzere LPG
satısı yapan otogaz istasyonları ile yapılan bayilik sözlesmeleri.
3. Dökmegaz Sözlesmeleri: Büyük miktarda LPG kullanan isletmelerle
imzalanan sözlesmeler.
Bizimgaz’ın basvusunda yer alan bu üç sözlesme türü ile ilgili
degerlendirmelere asagıda yer verilmistir.
60
H.1. Tüpgaz Sözlesmesi
Bizimgaz, tüpgaz bayileriyle “Sıvılastırılmıs Petrol Gazları (LPG) Tüplü Bayiligi
Anlasması ve Genel Sartnamesi” (Tüpgaz Sözlesmesi) baslıklı bir sözlesme
yapmıstır.
29 maddeden olusan Tüpgaz Sözlesmesi’nin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2
sayılı Teblig çerçevesindeki degerlendirmesine asagıda yer verilmistir.
- Bölge - Müsteri Kısıtlaması 70
Tüpgaz Sözlesmesi’nin 1. maddesinde, anlasmanın konusu Bizimgaz’ın
marka, isaret ve rengini tasıyan kaplarda satısa sunulan LPG’nin tüketiciye
satılması ve bununla ilgili hizmetlerinin yapılması olarak belirlenmistir.
Sözlesmenin 4. maddesinde, baska bayi ve bayiliklerin açılmasının
Bizimgaz’ın yetkisinde oldugu, bayinin buna muhalefet edemeyecegi,
Bizimgaz’ın diledigi müsteriyi re'sen abone kaydedebilecegi ve bu aboneye
LPG ve emtia satısı yapabilecegi, Bizimgaz’ın bayiden bu aboneye LPG
ikmalinde bulunmasını talep ettiginde, bayinin bu hizmeti vermekle mükellef 80
oldugu hususlarına yer verilmistir.
Tüpgaz Sözlesmesi’nin geneline bakıldıgında, bayinin faaliyet gösterecegi
herhangi bir münhasır bölge tanımı yapılmadıgı görülmektedir. Sözlesme’nin
4. maddesi uyarınca baska bayilikler verilebilecegi de dikkate alındıgında
Tüpgaz Sözlesmesi’nin münhasırlık tasımayan bir sözlesme niteliginde oldugu
görülmektedir.
2002/2 sayılı Teblig’in 4. maddesinde; “…saglayıcı tarafından kendisine veya
bir alıcıya tahsis edilmis münhasır bir bölgeye ya da münhasır müsteri 90
grubuna yapılacak aktif satısların kısıtlanması”na yönelik hükümlerin ilgili
sözlesmeyi Teblig kapsamı dısına çıkarmayacagına yer verilmistir. Bildirilen
Tüpgaz Sözlesmesi’nin münhasırlık tasımadıgı dikkate alındıgında bayilere
yönelik bölge ve müsteri sınırlaması getirilemeyecegi açıktır.
Tüpgaz Sözlesmesi’nde bayilere yönelik bölge sınırlaması getirilmemekle
birlikte, Sözlesme’nin 4. maddesinde bayinin diger LPG dagıtım firmalarının
bayilerine hiçbir surette LPG satısı yapamayacagı, ayrıca, Bizimgaz’ın yazılı
04-66/948-226
3
izni olmadan diger Bizimgaz bayilerine de LPG satısı yapamayacagı
belirtilmektedir. Bu hüküm, münhasır olmayan bir sözlesmede bayiye getirilen 100
bir müsteri kısıtlaması olup, bu bakımdan ilgili sözlesme 2002/2 sayılı Teblig’e
aykırılık tasımaktadır.
Ancak, Petrol Isleri Genel Müdürlügü’nün (PIGM) çıkardıgı “Akaryakıt ve
Sıvılastırılmıs Petrol Gazı Dagıtım ve Pazarlama Sirketlerinin Kurulmasına
Iliskin Usul ve Esaslar Hakkında Kararların Uygulanmasına Dair 2003/1 sayılı
Teblig”in;
- 2. maddesinde, LPG dagıtım ve pazarlama sirketlerinin diger LPG dagıtım
ve pazarlama sirketlerinin bayilerine ve anlasmalı müsterilerine dogrudan 110
veya dolaylı olarak LPG satısı yapamayacagı,
- 3. maddesinde bayilerin baglı bulundukları dagıtım ve pazarlama sirketlerinin
bayilerine ve diger dagıtım ve pazarlama sirketi bayilerine LPG satısı
yapamayacagı
belirtilmistir.
Bu bakımdan, Tüpgaz Sözlesmesi’ndeki müsteri kısıtlamasının PIGM’in
2003/1 sayılı Tebligi’nin 3. maddesi dogrultusunda yapılmıs bir düzenleme 120
oldugu ve ilgili tesebbüslerin bu konuda bagımsız karar alabilme
özgürlügünün olmadıgı anlasılmaktadır. Bu nedenle, Tüpgaz Sözlesmesi’nin
4. maddesinde yer verilen kısıtlamanın yürürlükteki mevzuat dogrultusunda
oldugu, bu konunun 4054 sayılı Kanun ve ilgili Teblig kapsamı dısında kaldıgı
sonucuna varılmıstır.
- Fiyata Iliskin Madde
Tüpgaz Sözlesmesi’nin 1. maddesinde bayinin, Bizimgaz’ın Valiliklere
bildirdigi azami perakende satıs fiyatlarının üstünde satıs yapmamakla 130
yükümlü oldugu, bu fiyatın altında bir fiyatla satıs yapmasının kendi yetki ve
sorumlulugunda oldugu belirtilmistir.
Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda LPG satısında uygulanacak tavan fiyatların
belirlenmesine yönelik düzenlemelere yer verilmistir. Söz konusu Karar’ın 10.
maddesinde, tavan fiyata göre tespit edilen petrol ürünlerinin mahalli
perakende azami satıs fiyatlarının aynı gün PIGM'ye, Valiliklere ve en az üç
büyük ilin fiyatlarının görsel ve yazılı basına bildirilecegi, bayilerin de azami
satıs fiyatlarının altında bir fiyatla satıs yapabilecegi belirtilmistir. 140
Tüpgaz Sözlesmesi’nin 1. maddesindeki bu hüküm, ilgili mevzuat
dogrultusunda düzenlenmis olup, tavan fiyatların altında satıs yapılmasının
önünde bir engel olmadıgı için 4054 sayılı Kanun ve ilgili Teblig hükümleri
çerçevesinde olumsuz bir durum yaratmamaktadır.
- Rekabet Etme Yasagına ve Sözlesmenin Süresine Iliskin Hükümler
04-66/948-226
4
Tüpgaz Sözlesmesi’nin 2. maddesinde, bayinin Sözlesme’nin devamı
süresince rekabet yasagına tabi oldugu, bu nedenle Sözlesme’nin devamı 150
süresince baska LPG dagıtım sirketinin bayiligini, tali bayiligini veya yetkili
satıcılıgını baska adreste olsa dahi yapamayacagı, kurulmus veya kurulacak
bu nitelikteki sirketlere ortak olamayacagı yönünde düzenleme getirilmistir.
Aynı maddede, bayi eger bir sirket ise sirketi temsil hakkı olan veya sirkette
kararlara katılan ortakların da rekabet yasagına tabi oldugu belirtilmektedir.
2003/3 sayılı Teblig ile degisik 2002/2 sayılı Teblig’in 5. maddesinde, bayiye
belirsiz süreli veya süresi bes yılı asan rekabet etmeme yükümlülügü
getirilemeyecegine yer verilmistir. Rekabet yasagının süresini tespit edebilmek
için sözlesmenin geçerlilik süresinin incelenmesi gerekmektedir. 160
9.7.2004 tarihinde imzalanan Tüpgaz Sözlesmesi’nin süre ile ilgili 25.
maddesinde Sözlesme’nin tanzim tarihinden itibaren 5 yıl geçerli olacagı
belirtilmistir. Bu dogrultuda, bayiye getirilen ve sözlesme süresine baglanan
rekabet yasagının 5 yılı asmadıgı görülmektedir.
Bu dogrultuda, 4054 sayılı Kanun bakımından önem tasıyan maddelerine
yukarıda yer verilen Bizimgaz’ın Tüpgaz Sözlesmesi’nin 2003/3 sayılı Teblig
ile degisik 2002/2 Teblig kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilecegi
kanaatine varılmıstır. 170
H.2. Otogaz Sözlesmesi
Bizimgaz’ın basvurusuna konu olan diger bir sözlesme örnegi de “LPG Ile
Çalısan Karayolu Tasıtları Için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi” (Otogaz
Sözlesmesi)’dir. Bu sözlesme hükümlerinin degerlendirmesine asagıda yer
verilmistir.
- Müsteri kısıtlaması
180
Otogaz Sözlesmesi’nin 1. maddesine göre, sözlesmenin konusu Bizimgaz
tarafından tankerlerle sevk edilen LPG’nin teslimi, stoklanması, muhafaza
edilmesi, TSE standartlarına göre LPG ile çalısabilir hale dönüstürülmüs veya
bu sekilde imal edilmis motorlu kara tasıtlarına LPG doldurulması isini görecek
otogaz ikmal istasyonu kurulması ve isletilmesi ile ilgili esaslardır.
Sözlesme’nin 4. maddesinde, bayinin tüplere dolum yapmayacagı, Bizimgaz
tarafından teslim edilecek LPG’yi hiç bir sekilde toptan veya baska amaçlar
için satamayacagı ve naklettiremeyecegi, baska firmalardan LPG
alamayacagı hükmü yer almaktadır. Bu hüküm bayiye müsteri kısıtlaması 190
getiriyor ve sözlesmeyi 2002/2 sayılı Teblig kapsamına çıkarıyor olsa da
Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile PIGM’in 2002/1 sayılı Tebligi’nin 6. maddesi
dogrultusunda yapılmıs olması nedeniyle bu husus 2002/2 sayılı Teblig
kapsamı dısında kalmaktadır.
- Satıs Fiyatına Iliskin Hüküm
04-66/948-226
5
Otogaz Sözlesmesi’nin 26. maddesinde, bayinin Bizimgaz veya yetkili
makamlarca saptanan azami satıs fiyatlarının üzerinde fiyatlarla LPG satısı 200
yapamayacagı belirtilmektedir.
Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745
Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca petrol ürünleri ve LPG fiyatlarının
azami satıs fiyatları Italya limanlarında olusan fiyatlar dikkate alınarak
belirlenmektedir. Bu Kararname ile ilgili ürünlerin rafineri ve ithalatçı satıs
fiyatları ile dagıtım sirketleri ve istasyonların dagıtım payları da belirlenmistir.
Bu bakımdan, mevcut durumda LPG satıs fiyatları için bir üst limit
belirlenmistir.
210
Öte yandan, 2002/2 sayılı Teblig’in 4(a) maddesinde; “taraflardan herhangi
birinin baskısı veya tesvik etmesi sonucu sabit veya asgari satıs fiyatına
dönüsmemesi kosuluyla, saglayıcının azami satıs fiyatını belirlemesi veya
satıs fiyatını tavsiye etmesi”nin mümkün oldugu belirtilmistir. Bu bakımdan söz
konusu maddede Bizimgaz’ın bayinin azami satıs fiyatlarını belirlemesinin
önünde bir engel olmadıgı kanaatine varılmıstır.
- Rekabet Etme Yasagı ve Sözlesmenin Süresi
Otogaz Sözlesmesi’nin 2. maddesinde rekabet etme yasagı düzenlenmistir. 220
Bu maddede; “Bayi aynı istasyonda baska bir sirketin otogaz bayiligini
alamaz, bununla ilgili faaliyette bulunamaz” seklinde bir hüküm getirilmistir.
Sözlesme’nin süreyi belirleyen 31. maddesi uyarınca; Sözlesme, imzalandıgı
1.3.2004 tarihi itibarı ile yürürlüge girecek ve bayinin ilk gaz aldıgı tarih
itibarıyla 5 yıl süreyle geçerli olacak, taraflar Sözlesme’nin sona ermesinden 4
ay önce bir araya gelerek Sözlesme’nin yenilenmesi veya sona erdirilmesi
hususunda mutabakata varacaklar, eger Sözlesme’nin yenilenmesine karar
verilmis ise sona erecek Sözlesme’nin hitam tarihinden baslamak üzere yeni
bir sözlesme imzalayacaklardır. 230
Otogaz Sözlesmesi’nin 31. maddesinden Sözlesme'nin süresinin 5 yıl ile
sınırlı oldugu ve otomatik olarak bu sürenin uzamasına imkan tanınmadıgı
görülmekte olup, bununla bayiye getirilen rekabet yasagı da ortadan
kalkacaktır. Bu bakımdan Sözlesme'de yer verilen rekabet etme yasagının
2002/2 sayılı Teblig’de öngörülen sınır içerisinde belirlendigi görülmektedir.
Sözlesme’de, yukarıda yer verilen hükümler dısında rekabet kuralları ile
dogrudan ilgili bir hüküm bulunmamaktadır.
240
Bu dogrultuda, Bizimgaz’ın Otogaz Sözlesmesi’nin kapsam, fiyat, rekabet
yasagı ve süreye iliskin hükümleri bakımından 2003/3 sayılı Teblig ile degisik
2002/2 sayılı Teblig kapsamında grup muafiyetinden yararlandıgı sonucuna
ulasılmıstır.
04-66/948-226
6
H.3. Dökme LPG Sözlesmesi
250
Bizimgaz’ın, müsteriye teslim edecegi LPG’nin depolanacagı tesislerin (ikmal
yapılacak tesis) mülkiyeti veya kullanım haklarına göre farklılıklar içeren 4
çesit dökme LPG sözlesmesi bulunmakta olup, bunlara asagıda ver verilmistir:
- Dökme LPG Teslim Sözlesmesi: Ikmalin yapılacagı tesisin müsteriye ait
olması halinde imzalanan,
- Dökme LPG Ikmal ve Kiralık Tesis Teslim Sözlesmesi: Ikmalin yapılacagı
tesisin Bizimgaz’a ait olup, müsteriye kiralanması halinde imzalanan,
260
- Dökme LPG Ikmal ve Depozitolu Teslim Sözlesmesi: Ikmalin yapılacagı
tesisin Bizimgaz’a ait olup, müsteriye depozito karsılıgı verilmesi halinde
imzalanan,
- Dökme LPG Ikmal ve Ariyet Tesis Teslim Sözlesmesi: Ikmalin yapılacagı
tesisin Bizimgaz’a ait olup müsteriye ariyet olarak verilmesi halinde imzalanan
sözlesmelerdir.
Yukarıda yer verilen sözlesmelerde sadece ikmal yapılacak tesisin mülkiyetine
iliskin hükümler bakımından farklılık bulunmakta olup, diger hükümler aynıdır. 270
Bu nedenle Bizimgaz’ın dökme LPG’ye iliskin tüm sözlesmelerinin “Dökme
LPG Sözlesmesi” ismi altında bir sözlesme olarak degerlendirilmesi yerinde
olacaktır. Bu çerçevede Dökme LPG Sözlesmesi’nin degerlendirilmesine
asagıda yer verilmistir.
- Rekabet Etme Yasagı ve Sözlesmenin Süresi
Dökme LPG Sözlesmesi’nin 6.2. maddesinde müsterinin isletmesinin ihtiyacı
olan tüm dökme LPG’yi Bizimgaz’dan tedarik edecegi, 12. maddesinde ise
müsterinin ihtiyacı olan dökme LPG’yi baska bir sahıs veya sirketten 280
alamayacagı belirtilmistir.
Sözlesme’nin süreyi belirleyen 14. maddesi uyarınca; Sözlesme, imzalandıgı
5.4.2004 tarihi itibarı ile yürürlüge girecek ve müsterinin ilk gaz aldıgı tarih
itibarıyla 5 yıl süreyle geçerli olacak, taraflar Sözlesme'nin sona ermesinden 4
ay önce bir araya gelerek Sözlesme’nin yenilenmesi veya sona erdirilmesi
hususunda mutabakata varacaklar, eger Sözlesme’nin yenilenmesine karar
verilmis ise sona erecek Sözlesme’nin hitam tarihinden baslamak üzere yeni
bir sözlesme imzalayacaklardır.
290
Dökme LPG Sözlesmesi’nin 14. maddesinden Sözlesme’nin süresinin 5 yıl ile
sınırlı oldugu ve otomatik olarak bu sürenin uzamasına imkan tanınmadıgı
görülmekte olup, bununla müsteriye getirilen rekabet yasagı da ortadan
kalkacaktır. Bu bakımdan Sözlesme’de yer verilen rekabet etme yasagının
2002/2 sayılı Teblig de öngörülen sınır içerisinde belirlendigi görülmektedir.
Sözlesme’de, yukarıda yer verilen hükümler dısında rekabet kuralları ile
dogrudan ilgili bir hüküm bulunmamaktadır.
04-66/948-226
7
I. SONUÇ 300
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Bizimgaz Tic. San.
A.S.’nin "Tüpgaz Bayilik Sözlesmesi" ve "LPG ile Çalısan Karayolu Tasıtları
Için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi"nde bayilere getirilen müsteri
kısıtlamalarının 2003/3 sayılı Teblig ile degisik 2002/2 sayılı Dikey
Anlasmalara Iliskin Grup Muafiyeti Tebligi’ne aykırı olduguna, ancak LPG
sektörüne ait mevzuattan kaynaklanması nedeniyle ilgili hükümlerin 4054
sayılı Kanun kapsamında degerlendirilemeyecegine, bu dogrultuda Bizimgaz
Tic. San. A.S.’nin "Tüpgaz Bayilik Sözlesmesi", "LPG ile Çalısan Karayolu
Tasıtları Için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi" ve "Dökme LPG 310
Sözlesmeleri"nin 2003/3 sayılı Teblig ile degisik 2002/2 sayılı Teblig
kapsamında grup muafiyetinden yararlandıgına OYÇOKLUGU ile karar
verilmistir
04-66/948-226
8
Rekabet Kurulu’nun 19.10.2004 Gün ve 04-66/948-226 Sayılı Karar’ına
KARSI OY GEREKÇESI
Bizimgaz adlı tesebbüsün baslıkta anılan Karar’a konu olan
sözlesmelerinden ilgili raportör incelemesinde ve buna baglı olarak Karar'da
yanlıs biçimde "Bayilik Sözlesmesi" olarak anılan “Sıvılastırılmıs Petrol Gazları
(LPG) Tüplü Bayiligi Anlasması ve Genel Sartnamesi” ile “LPG ile Çalısan
Karayolu Tasıtları için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi”nde bayilere
getirilen müsteri kısıtlamalarının 2003/3 Sayılı Teblig ile degisik 2002/2 Sayılı
Dikey Anlasmalara Iliskin Grup Muafiyeti Tebligi’ne aykırı olduguna Kurul'ca
hükmedildikten sonra bu anlasmalardaki hükümlerin Petrol Isleri Genel
Müdürlügü’nün 2003/1 sayılı Tebligi dogrultusunda düzenlendigi, dolayısıyla
4054 sayılı kanun ve bu konudaki Rekabet Kurulu Tebligi’nin kapsamı dısında
kaldıgına, anılan PIGM Tebligi hakkında (örnegin bu Teblig’in yetkisini veren
yasada böyle bir düzenlemeye dayanak bulunup bulunmadıgı konusunda)
yeterli bilgi sahibi olunmaksızın acele ile karar verilmesi; öteyandan sözü
edilen Karar’ın konusu olan ve yukarıda sayılan anlasmaların yasa kapsamı
dısında kaldıgı belirlendigi halde bunların, varlıgı sabit olan ve ihlal
olusturan anlasmaların belli niteliklere sahip olmaları halinde 4054 sayılı
Yasa’nın 5.maddesinde belirlenen sartları (yani rekabeti asırı derecede
tahrip etmeksizin toplum ve ekonomi açısından yarar saglar olmak gibi
bir özelligi) tasıdıkları ön kabulü ile bu anlasmalara Yasa'nın
4.maddesinde belirtilen yasaklardan ve bunların getirecegi olası
yaptırımlardan bagısıklıgın otomatik olarak tanınması (bir baska deyisle,
Yasa'ya ve hukuka aykırılıgına göz yumulması) demek olan grup
muafiyetinden yararlandıkları yolunda bir ifadeye Karar'da yer verilmesi yanlıs
olmustur kanısındayım.
Bu nedenlerle baslıkta anılan Karar’a karsı oy kullandım..
Murat GENCER
Kurul Üyesi