REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya No : E2-D1-97/2
Karar No : 93/750-159
Karar tarihi : 26.11.1998
Toplantıya Katılan
Baskan : Prof.Dr. Aydın AYAYDIN,
Üyeler : Prof. Dr. Tamer MÜFTÜOGLU (II.Baskan), Bahaddin ELÇI,
Mehmet Zeki UZUN, Salih Zeki BENGÜ, Aydın EMRE, Sadık KUTLU, Dr.
Kemal EROL, Ismet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK
Sorusturma Heyeti: Mehmet Zeki UZUN Rekabet Kurulu Üyesi,
Sorusturma Heyeti Baskanı
K.Ümit GÜNGÖR Raportör
Yüksel KAYA Raportör
M.Ömür PASAOGLU Raportör
Taraflar:
- Sikayet Eden:- Yücel Gaz Sanayi ve Ticaret Anonim Sirketi ve Bayileri
Gölbası Asfaltı, Yem Fabrikası Karsısı / ADIYAMAN
- Sikayet Edilenler: - Aygaz Anonim Sirketi
- Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret Anonim Sirketi
- Milangaz Ticaret ve Sanayi Anonim Sirketi
- Ipragaz Anonim Sirketi
Hakkında Sorusturma Yapılanlar:
1. Aygaz Anonim Sirketi
Büyükdere Cad., No:145/1, Aygazhan, 80300 Zincirlikuyu/ISTANBUL
2. Mogaz Petrol Gazları Anonim Sirketi
Büyükdere Cad., No:145/1, Aygazhan, 80300 Zincirlikuyu/ISTANBUL
3. Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret Anonim Sirketi
Sishane Yokusu, Demirören Han, No:2, Azapkapı / ISTANBUL
4. Milangaz Ticaret ve Sanayi Anonim Sirketi
Sishane Yokusu, Demirören Han, No:2, Azapkapı / ISTANBUL
5. Milgaz Ticaret ve Sanayi Anonim Sirketi
Sishane Yokusu, Demirören Han, No:2, Azapkapı / ISTANBUL
6. Ipragaz Anonim Sirketi
Nova Baran Plaza Is Merkezi, 19 Mayıs Cad., No:4, Kat:13-16,
80220 Sisli / ISTANBUL
7. Sihirgaz Ticaret ve Sanayi Anonim Sirketi
Büyükdere Cad., Kugu Is Hanı, No:81/2, Mecidiyeköy / ISTANBUL
2 REKABET KURUMU
Dosya Konusu : Haklarında sorusturma yapılan tesebbüslerin, Adıyaman ili
LPG pazarında faaliyet gösteren yerel firmaları piyasa dısına çıkarma amacıyla
rekabeti sınırlayıcı anlasma yaparak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
Raportörlerin Görüsü: Aygaz A.S., Sihirgaz A.S., Ipragaz A.S. ve Demirören Gaz
Grubu temsilcilerinin, Güney ve Güneydogu Anadolu bölgesinde yer alan 6 ilde faaliyet
gösteren yerel tesebbüsleri pazar dısına çıkarmak amacıyla, 24 Haziran 1997 tarihinde
Gaziantep Tilmen Oteli’nde temsilcileri vasıtasıyla bir fiyat anlasması yaptıkları, söz
konusu anlasma hükümlerini Mogaz A.S.’nin de katılımı ile 27.10.1997 tarihinde
Adıyaman ilinde uygulamaya koydukları, böylece, 4054 sayılı Kanun’un 4’üncü
maddesinin (a) ve (d) bentlerini ihlal ettikleri, bu nedenle sözkonusu tesebbüslerin anılan
Kanun’un 16’ncı maddesi geregince cezalandırılmaları gerektigi.
OLAYLAR
- Sikayetçi Yücel Gaz Sanayi ve Ticaret A.S. tarafından gönderilen 12.11.1997 tarihli
ve Adıyaman ili LPG pazarında faaliyet gösteren yerel firmaların bayileri adına
isimsiz ve imzasız olarak gönderilen 05.11.1997 tarihli dilekçelerde; AYGAZ,
LIKIDGAZ, MILANGAZ ve IPRAGAZ firmalarının 27.10.1997 tarihinden itibaren
750.000 TL. gibi maliyetin altında bir fiyatla 12 kg.lık tüplü LPG satısına basladıkları,
bu uygulama nedeniyle yerel firma bayilerinin faaliyetlerinin durma tehlikesi ile karsı
karsıya kaldıgı ileri sürülmüstür.
- Söz konusu sikayet dilekçeleri üzerine, Çalısma Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmelik'in 55/1’inci maddesi uyarınca, Kurum raportörleri tarafından hazırlanan
19.11.1997 tarihli ve E2-D1-97/2 sayılı Ilk Inceleme Raporu, Rekabet Kurulu'nun
20.11.1997 tarihli toplantısında görüsülmüs ve 4054 sayılı Kanun'un 40/1’inci
maddesi uyarınca konuya iliskin önarastırma yapılmasına karar verilmistir.
- Önarastırma sunucunda Kurum raportörleri tarafından hazırlanan 29.12.1997 tarih ve
D1/2/ÜG-97/2 sayılı Önarastırma Raporu Rekabet Kurulu'nun 07.01.1998 tarihli
toplantısında görüsülmüs ve 4054 sayılı Kanun'un 41’inci maddesi uyarınca,
Adıyaman ili LPG pazarında faaliyet gösteren Aygaz A.S., Ipragaz A.S., Mogaz
Petrol Gazları A.S., Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.S., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.S.
ile Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.S. haklarında sorusturma açılmasına
karar verilmistir.
- 13.01.1998 tarihinde, Kanun'un 43/2’nci maddesi uyarınca ilgili taraflara sorusturma
açıldıgına dair bildirimde bulunularak, 30 gün içinde yazılı savunmaları istenilmistir.
- Haklarında sorusturma açılan tesebbüslerin ilk yazılı savunmaları 11.02.1998-
16.02.1998 tarihleri arasında Sorusturma Heyeti’ne ulasmıstır.
- Sorusturma safhasında, Rekabet Kurulu'nun 19.03.1998 tarih ve 57/423-51 sayılı
kararı ile Milgaz A.S. sorusturma kapsamına dahil edilmis ve 29.03.1998 tarihinde
söz konusu tesebbüse sorusturmaya dahil edildigine iliskin bildirimde bulunulmustur.
- Sorusturmaya dahil edilen Milgaz A.S., 27.04.1998 tarihinde ilk yazılı savunmasını
göndermistir.
3 REKABET KURUMU
- Sorusturma Heyeti’nce tamamlanan, 23.06.1998 tarihli SR/98-1 sayılı Sorusturma
Raporu, Kanun'un 45/1’inci maddesi uyarınca, Baskanlık’ça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili
taraflara 03.07.1998 tarihinde teblig olunmus ve aynı maddenin 2’nci fıkrası
geregince söz konusu taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri
istenilmistir.
- Sorusturmaya konu olan tesebbüsler 03.08.1998-07.08.1998 tarihleri arasında ikinci
yazılı savunmalarını göndermislerdir.
- Sorusturma Heyeti'nin hazırladıgı tesebbüslere ait yazılı savunmalara iliskin "Ek Yazılı
Görüs", Kanun'un 45/2’nci maddesi uyarınca, 17.08.1998-19.08.1998 tarihleri
arasında tüm Kurul Üyeleri ve ilgili taraflara bildirilmistir.
- Tesebbüsler 11.09.1998-24.09.1998 tarihleri arasında "Ek Yazılı Görüs"'e karsı
hazırladıkları son yazılı savunmalarını göndermislerdir.
- Rekabet Kurulu'nun 07.10.1998 tarih ve 85 no'lu toplantısında; Adıyaman ili LPG
pazarında yürütülen sorusturma ile ilgili olarak 17.11.1998 tarihinde sözlü savunma
toplantısı yapılmasına karar verilmis ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri,
Kanun'un 46/2’nci maddesi uyarınca ilgililere gönderilmistir.
- 17.11.1998 tarihinde yapılan "Sözlü Savunma Toplantısı"nda, taraflar son
savunmalarını yapmıslar ve tanıklar dinlenmistir.
- Rekabet Kurulu, 26.11.1998 tarihinde nihai kararını vermis ve karar tarafların
yüzlerine okunmak suretiyle teblig edilmistir.
1. YAPILAN TESPITLER
1.1. Ilgili Pazar
Rekabet kurallarının uygulanmasında ilgili pazar, gerek cografi toprak parçası,
gerekse belirli bir ürün pazarı olarak merkezi bir yere sahiptir.
Ilgili ürün pazarı tanımlanırken, ilgili ürünün ikame edilebilirligi önem
kazanmaktadır. Ürünün ikame edilebilirligi veya talep esnekligi, kendine es veya benzer
ürünlerle karsılastırılması sayesinde belirlenmektedir. Bu noktada ürünün özellikleri, fiyatı
ve kullanım sahası ön plana çıkmaktadır. Böylece, tüketici gözünde nitelikleri, kullanım
amaçları ve fiyatları açısından benzer olan ürünler aynı pazarda sayılabilmektedir. Talep
esnekliginin yanında ilgili ürünün tanımlanmasında dikkate alınması gereken diger bir
husus da arz esnekligidir. Üreticiler, bazı sektörlerde, üretim yapılarında yapacakları
küçük degisikliklerle üretmedikleri baska bir üreticinin ürününü, ikame bir ürün olarak
piyasaya sürebilirler. Bu nedenle, üretim teknigi ve kullanılan girdiler açısından birbirine
çok yakın olan ürünler yüksek arz esnekligine sahip olup, aynı pazar tanımı içerisinde yer
alabilmektedirler.
Ilgili cografi pazar ise, tesebbüslerin mal ve hizmetlerini arz ettikleri ve rekabet
sartlarının makul ölçülerde benzer bulundugu cografi sınırlar olarak tanımlanmaktadır.
Belirli bir pazarın topraksal sınırı, tasıma maliyetleri (navlun, paketleme vb.), malın
dayanıklılıgı, dagıtım sisteminin alanı ve etkinligi, belirli saglayıcılar bakımından tüketici
4 REKABET KURUMU
tercihleri, geleneksel alıskanlıklar, müsterilerin damak zevkleri ve satınalma özellikleri
gibi faktörlere baglıdır.
Yukarıda yer verilen genel açıklamalar ısıgında belirlenen ilgili ürün ve cografi
pazar tanımlamalarına asagıda yer verilmistir:
Ilgili Ürün Pazarı: LPG çok amaçlı olarak kullanılan bir üründür. Bu ürünün sanayide
kullanımı, ısıtma ve aydınlatma gibi islevleri diger bazı ürünlerce ikame edilebilmekte
iken, fırın ve ocaklarda kullanımına iliskin iki ikame malından birisi olan dogalgaz, henüz
ülkemizde yaygın degildir. Adıyaman ilinde dogalgaz temin kaynagı bulunmamaktadır.
Diger ikame malı olan elektrik enerjisi ise, ekonomik olmaması nedeniyle yakın bir
ikame malı olarak degerlendirilemez. Bu nedenlerle ilgili ürün pazarı, mutfakta kullanılan
LPG dolum ve dagıtım pazarı olarak kabul edilmistir.
Ilgili Cografi Pazar: Sözkonusu önarastırmaya konu olan LPG dolum ve dagıtım
pazarında faaliyet gösteren firmalar, Türkiye’nin tümünde dagıtım yaptıkları ve pazarda
yaklasık %80 gibi çok büyük bir paya sahip oldukları için, cografi pazar ülkenin bütünü
gibi görünmekle birlikte, Adıyaman ili sınırları içinde, pazar payı dagılımının ülke
genelinden farklı olması, bu firmaların Adıyaman ilindeki pazar paylarının yaklasık %20
olarak gerçeklesmesi ve daha önemlisi bu cografi alandaki fiyat degisikliginin, diger
bölgelerde etkisinin hissedilmemesi nedenleriyle cografi pazar, Adıyaman ili olarak
düsünülmüstür.
1.2. Bulgular
Yapılan incelemede;
-Aygaz A.S., Demirören LPG Grubu, Ipragaz A.S. ve Sihirgaz A.S.’nin
konaklama ücretlerini ödedikleri temsilcileri aracılıgı ile Gaziantep
Tilmen Oteli’nde 24.06.1997 tarihinde gerçeklestirdikleri toplantıda;
“TOPLANTI TUTANAGIDIR
24.06.1997 tarihinde G.Antep Tilmen Oteli’nde Ipragaz, Aygaz, Sihirgaz ve Demirören
grubu temsilcileriyle Güney ve Güneydogu Anadolu Bölgesi’nde rekabetin önlenmesi
amacıyla yapılan toplantıda asagıdaki konularda görüs birligine varılmıstır.
1. Adıyaman, Sanlıurfa, Malatya, Elazıg, Mardin ve Sırnak illerinde faaliyet
gösteren, bu illerde kazanmıs oldukları paralarla yayılmacılık politikasını sürekli
genisleten, teblig ve yasalara aykırı olarak tamamen korsan çalısan, bölge pazarını
tehdit eden yerel firmalarla mücadele etmenin, bu firmaların ekonomik açıdan
bitirilmesi gerektigi görüsü hasıl oldu.
2. Yöresel firmaların rekabet etme sansının ortadan kaldırılabilmesi için uç fiyat
(perakende satıs fiyatı KDV dahil)
2 kg. 100.000. TL. KDV dahil
12 kg. 500.000. TL. KDV dahil
45 kg. 2.000.000. TL. KDV dahil
5 REKABET KURUMU
3. Toplantıya katılan firmaların tesis çıkısı fiyatlarının da aynı olması
saglanarak güç birliginde daha organize olmasını saglayacaktır.
4. Indirim yapılan bu illerin haricinde, bu firmaların komsu illere gaz satısını
engellemek için gerek duyuldugu kadar ayrı bir ekibin kurulmasına karar verilmistir.
Bu ekip yol denetimi ve sürekli tespit yapacaktır. Olusturulacak ekipte asker veya
polis kökenli bir kisinin yanında bir avukat ve kendi elemanlarımızla takviye
edilecektir.
5. Fiyat indiriminin en az bir yıl süreli olmasına, fiyat indirimi yapılan illerde
yöresel radyo, televizyon, gazeteler, ayrıca el ilanları ve bez afislerle halka
duyurulmasına, basarı yüzdesine göre bir yılın sonunda tekrar durum degerlendirmesi
yapılmasına karar verildi.
6. Kaçak dolumun yapıldıgı illerde Sanayi Il Müdürlügü, Belediye Zabıtası ve
Mali Polislerle diyalogların güçlendirilmesi için sirketlerimizin ortak bir fon
olusturmasına,
7.Indirim yapılan illerde yerel firmalara ait abonede bulunan standart tüplerin
bayilerimizce degisimine destek verilmesine,
8. Uygulamanın basarılı olabilmesi için sirketlerimizin bayileri tarafımızdan
müsterek yönlendirilecektir.
SONUÇ:
Yukarıda alınan kararların en kısa sürede yürürlüge girmesi toplantıya katılan
arkadasların ortak önerileridir.
INDIRIM YAPILAN ILLERDE SIRKETLERIN LPG SATISLARI:
AYGAZ DEMIRÖREN IPRAGAZ SIHIRGAZ (ton)
ADIYAMAN 700 219 450 0
MARDIN 1190 700 1647 150
ELAZIG 1230 420 1283 0
MALATYA 1100 240 940 0
SANLIURFA 995 876 643 350
SIRNAK 1100 400 765 60”
seklinde bir anlasma yaptıkları,
-1997 yılı Kasım ayında, ilgili pazarda, bayilere maliyeti 875.000 TL. ile 1.155.000
TL. arasında degisiklik gösteren 12 kg.lık tüplü LPG’nin bayiler tarafından 750.000 TL.
gibi maliyet fiyatının oldukça altında bir fiyatla perakende satısa arzedildigi,
-Adıyaman ili merkez ilçesi Aygaz A.S. bayii N. K., Adıyaman Valiligi’ne vermis
oldugu dilekçede, 27.10.1997 tarihinde 12 kg.lık tüplü LPG fiyatında indirim yapacagını
belirterek, sözü edilen tarihte uygulamaya basladıgı, anılan sahsın rakip bayilerin büyük
bir bölümünün aynı gün fiyat indirimi yaptıklarını, digerlerinin ise daha sonra indirime
basladıklarını ifade ettigi,
6 REKABET KURUMU
-Aygaz A.S.’nin yavru sirketi Mogaz Petrol Gazları A.S.’nin, 28.10.1997 tarihi
itibariyle, yalnızca 12 kg.lık tüplü LPG için bayiye satıs fiyatını %50’ye yaklasan bir
oranda indirdigi,
-Bilgisine basvurulan Sihirgaz A.S. Besni bayii M. P.’nın Aygaz A.S., Ipragaz A.S.
ve Milangaz A.S. bayilerinin, 27.10.1997 tarihinde fiyatlarını 750.000 TL.’na indirdiklerini
ifade ettigi,
-Mogaz A.S. Kahta bayii R. B.’in Aygaz A.S. bayiinin 27.10.1997 tarihinde fiyatını
indirdigini ve Likidgaz A.S., Alevgaz A.S. ve Gapgaz A.S. bayilerinin de aynı gün buna
ayak uydurdugu yönünde beyanda bulundugu,
-Milangaz A.S. ve Likidgaz A.S. Adıyaman merkez bayii M. T.’in, Ipragaz A.S.,
Aygaz A.S. ve Mogaz A.S. bayilerinin 27.10.1997 tarihinde fiyatlarını 750.000 TL.’na
indirerek uygulamaya basladıklarını, kendisinin de birkaç gün sonra fiyatını düsürmek
zorunda kaldıgını belirttigi,
-Milangaz A.S. Gölbası bayii A. K.’ın, Aygaz A.S. ve Ipragaz A.S. bayilerinin
reklam yaparak fiyat indirimi uygulamasına basladıklarını dile getirdigi,
-Ipragaz A.S. Adıyaman merkez bayii R. G.’ın, fiyat indirimi uygulamasının Ekim
ayı sonlarında basladıgını ve bir-iki gün arayla tüm firmaların uygulamaya katıldıgını ifade
ettigi,
-Yamangaz Sanayi ve Ticaret A.S. ortagı ve Yönetim Kurulu Üyesi A. E.’nun,
Ipragaz A.S., Aygaz A.S., Mogaz A.S. ve Likidgaz A.S. firmalarının 27.10.1997 tarihinde
12 kg.lık tüp fiyatını 750.000 TL.’na düsürdükleri seklinde beyanda bulundugu,
-Ipragaz, Mogaz ve Demirören Grubu bayilerinin, indirime ve pazarda olusan tek
fiyata (750.000 TL.) iliskin ifadeler tasıyan el ilanları dagıttıkları, Mogaz A.S.’nin bu ilanları
Mersin’de yerlesik Avcı Ofset firmasına hazırlattıgı, Ipragaz A.S. bayii R. G’ın el ilanlarının
kimin tarafından bastırıldıgına iliskin bir açıklama getiremedigi, Demirören Grubu
firmalarından Milangaz A.S. ve Likidgaz A.S., Adıyaman merkez ilçe bayisi M. T.’in
ilanları kendisinin bastırdıgını kabul etmedigi,
-Söz konusu indirim uygulamasının, 11.11.1997 tarihinde TÜPRAS tarafından
LPG rafineri çıkıs fiyatına yapılan %5 oranındaki zama ragmen devam ettirildigi,
01.12.1997 tarihinde rafineri çıkıs fiyatına yapılan %9 oranındaki zamdan sonra ise,
yalnızca bu artısın fiyatlara yansıtıldıgı,
-Mogaz A.S.’nin, bu uygulamanın baslamasıyla birlikte bayiye satıs fiyatını %50
oranında indirerek, maliyetin, hatta rafineri alıs fiyatının altında bir fiyat belirledigi,
-Ipragaz A.S.’nin, söz konusu dönemde, bayilerine uyguladıgı satıs destek primi
ödemelerinin büyük oranda arttıgı,
-25.02.1998 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli’nden alınan belgeden, 24.06.1997
tarihli toplantıya Aygaz A.S. adına satıs sorumlusu H. Y., Ipragaz A.S. adına Adana
Bölge Sefi Ü. G., Demirören LPG Grubu adına toplantı tarihinde Milgaz Ticaret ve
Sanayi A.S., daha sonra ise Milangaz Ticaret ve Sanayi A.S. Adana Bölge Müdürü olan
C. M.’nin katıldıgı,
7 REKABET KURUMU
-Sorusturma kapsamındaki tüm firmaların, bayileri ile imzalamıs oldukları bayilik
sözlesmelerinde ise, 4054 sayılı Kanun’a aykırı hükümlerin bulundugu ve bu hükümlerle
firmaların bayileri özellikle satıs fiyatı ve satıs sartları hususlarında agır bir taahhüt altına
aldıkları
tespit edilmistir.
2. TARAFLARIN YAZILI SAVUNMALARI VE BU SAVUNMALARA ILISKIN
DEGERLENDIRMELER:
2.1. Mogaz A.S. yazılı savunmalarında, indirim döneminde sirketlerinin pazar payının
düstügünü, Adıyaman ilinde yalnızca 28 Ekim-27 Kasım 1997 tarihleri arasında
uyguladıgı farklı fiyat dısında adı geçen diger illerde hiçbir indirim yapmadıgını, yapılan
yıkıcı fiyat indirimine katılmadıklarını, istirakçilerinin kimler oldugu belli olmayan belge ile
Adıyaman ilinde sirketin aldıgı tedbirler arasında herhangi bir iliski kurmanın mümkün
olmadıgını, Güney Tevziat Müdürlügü’nün “Tilmen Tutanagı”nı içeren 1997 yılı ilk altı ay
neticelerini analiz eden raporu, sirkete bilgi olarak gönderdigini ve hiçbir isleme tabi
tutulmadıgını ifade etmistir.
Ayrıca, uyumlu eyleme delil teskil ettigi iddia edilen belgenin, yıkıcı fiyat
uygulamasını destekleyen bir belge olarak düsünülmesinin mümkün olmadıgını, zira
anlasma tarihinden yaklasık 4 ay sonra ve sadece Adıyaman ilinde yasanan fiyat
indiriminin bayiler tarafından ekonomik zorunluluklar sonucu yapılan bir pazar hareketi
oldugunu, Yücel Gaz firmasına ait gaz tahsisinin resmi makamlarca kesilmis olmasının
ise bu firmayı pazar dısına çıkarmak gibi bir amacın güdülemeyecegini gösterdigini ileri
sürmüstür.
Sorusturma sonucu elde edilen bulgular dikkate alındıgında; Tilmen Oteli’nde
yapılan toplantıya Mogaz A.S. adına herhangi bir temsilcinin katılmamıs olmasının,
Gaziantep Tilmen Oteli’nde varılan anlasmaya iliskin faks metninin Mogaz A.S.’nin
evrakları arasında bulunması, dolayısıyla da bu anlasmadan sirket yönetiminin haberdar
olması nedeniyle bir anlam ifade etmedigi, bu yüzden de anlasmaya istirak etmedikleri
yolundaki iddianın geçerli olamayacagı açıktır.
Diger yandan, Adıyaman ili LPG pazarında, 27.10.1997-23.12.1997 tarihleri
arasında gerçeklesen yıkıcı fiyat uygulamasına temel olusturan “Anlasma”dan haberdar
olan Mogaz A.S.’nin, söz konusu dönemde pazar payının düstügüne iliskin
açıklamalarının bu firmanın Kanun’a aykırı fiilini ortadan kaldırmadıgı açık olup, Adıyaman
ili LPG pazarında Yücel Gaz A.S.’nin anılan dönemde faaliyetine ara vermeksizin ve bir
düsme olmaksızın devam ettigi yolundaki yerel firma bayilerinin ifadeleri dikkate
alındıgında ise, bu firmanın pazar dısında oldugu iddialarının da geçersiz oldugu ortaya
çıkmaktadır.
2.2. Aygaz A.S. yazılı savunmalarında; 24.06.1997 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli’nde
Aygaz A.S. adına toplantıya katıldıgı iddia edilen sahsın Aygaz A.S.’yi hiçbir sekilde
temsile yetkisinin bulunmadıgını, sirketlerinin böyle bir toplantının varlıgından haberdar
olmadıgını, Aygaz A.S.’nin fiyat indiriminin yürürlükte oldugu Kasım-Aralık aylarında pazar
payı kaybettigini, dolayısıyla uygulamadan olumlu etkilenmedigini bildirmis, söz konusu
toplantının 24.06.1997 tarihinde yapıldıgı ve yine tutanakta adı geçen 6 ili kapsadıgını, bu
illerde ise 24.06.1997 tarihinden önce veya sonra hiçbir fiyat hareketi olusmadıgını,
8 REKABET KURUMU
indirimin bayinin kendi inisiyatifi dogrultusunda, sirketten bagımsız olarak gerçeklestigini
ifade etmistir.
Aygaz A.S., bunlara ilave olarak, Yücelgaz sirketinin hukuka aykırı fiilleri
nedeniyle, söz konusu fiyat indirimi döneminde, resmi makamlar eli ile pazar dısına
çıkarılmıs oldugu için, yıkıcı fiyat uygulaması ile pazardan çıkarılmasına gerek kalmadıgını,
sikayetçi firmanın uygulamanın sona ermesinden sonra iskontolu satıslarda bulunmasının
“faaliyetlerini durdurma tehdidi” iddialarını geçersiz kıldıgını, Adıyaman’daki ihlalin,
Rekabet Kanunu’nun Kapsam baslıklı 2’nci maddesinde belirtildigi sekilde Türkiye
genelini etkilemedigini, “Tilmen Tutanagı”nın rekabeti sınırlama amacı tasımadıgını ve
kastın olusmamıs oldugunu ileri sürmüstür.
Sorusturma sonucunda elde edilen bilgiler çerçevesinde; söz konusu “Anlasma
Metni”nin hisselerinin %99.99’una Aygaz A.S.’nin sahip oldugu Mogaz A.S. evrakları
arasında bulunmus olması ve bu yönüyle de Mogaz A.S. yönetiminin bilgi sahibi oldugu
bir toplantıdan “Anlasma”da adı geçen Aygaz A.S.’nin haberdar olmamasının
düsünülemeyecegi pek tabiidir. Önarastırma raporunda da yer alan aylık bazda satıs
miktarlarından, Aygaz A.S.’nin iddia edilenin aksine Eylül 1997’den itibaren pazar payını
artırdıgı, fiyat indiriminin yürürlükte oldugu Ekim ve Kasım aylarında daha da artan bir
hızla Adıyaman ilinde satıslarının yükseldigi görülmekte olup, “Anlasma Tutanagı”nın
varlıgı ve Aygaz A.S.’nin bu toplantıya satıs temsilcisi aracılıgıyla istirak ettigi de
gözönüne alındıgında, pazar paylarına ve satıs miktarlarına iliskin yapılan tüm bu
açıklamaların önemini kaybettigi kanaatine varılmıstır.
Ayrıca, “Anlasma Metni”nde adı geçen tüm illerde yıkıcı fiyat uygulamasının
görülmemesinin arada bir anlasma veya uyumlu eylem olmadıgını göstermeyecegi,
bayinin, sıkı sıkıya baglandıgı bayilik sözlesmesi ve ekonomik sartlar çerçevesinde tek
basına hareket etmis olmasının söz konusu olamayacagı, Aygaz A.S. bayii N. K.’nin,
Yücel Gaz firmasının indirim döneminde piyasada faaliyette oldugunu kabul etmesinin
ise, bu firmanın resmen piyasa dısında oldugu iddiasını geçersiz kıldıgı açıktır.
Netice itibariyle, Yücel Gaz sirketinin iskontolu satıslar yapması, 4054 sayılı
Kanun’da yazılı herhangi bir ihlal olusturmadıgı gibi, sorusturmaya konu olan
tesebbüslerin gerçeklestirdigi ihlalin mevcudiyetini de ortadan kaldırmamaktadır.
Ihlalin gerçeklesmesi için eylemden Türkiye genelinin etkilenmesinin
gerekmedigi, bir anlasmanın rekabeti sınırlama amacı tasımasa da, bu etkiyi
dogurabilecek nitelikte olmasının Kanun’un 4’üncü maddesinin ihlali için yeterli oldugu
düsünüldügünde “Tilmen Anlasması”nın açıkça rekabeti önleme gayesiyle yapıldıgı
ortaya çıkmaktadır.
2.3. Ipragaz A.S. yazılı savunmalarında, Yücel Gaz firmasının Eylül’den itibaren 15 ay
süreyle devlet tarafından piyasa dısına çıkarılmasının piyasada beklenmeyen bir vakum
olusturdugunu, bundan yararlanmak isteyen sorusturmaya konu sirketlerin bayilerinin
kıran kırana bir rekabete basladıgını, Aygaz A.S. bayii N. K.’nin ani ve yüksek indiriminin
diger sirket bayilerini fiyat indirmek zorunda bıraktıgını, esasen LPG sektöründeki fiyat
ayarlamalarının bütün yurt genelindeki sirketlerde ve bayilerde aynı gün ayarlanmasının
rekabeti bozucu bir anlasmanın sonucu olmaktan ziyade, ülkenin hukuki, ekonomik,
rasyonel gerçegi oldugunu, Rekabet Kurulu’nun iddia ettigi gibi Adıyaman’daki fiyat
9 REKABET KURUMU
indiriminin Gaziantep Tilmen Oteli’nde yapıldıgı kabul edilen rekabeti bozucu anlasmanın
sonucu olmadıgını, eger böyle olsaydı aynı indiriminin 100 km. uzaklıktaki Sanlıurfa’da da
olması gerektigini ileri sürmüstür.
Ayrıca, Mogaz A.S.’de tespit edilen anlasmanın Ipragaz A.S. tarafından
bilinmedigini, Ipragaz A.S.’nin söz konusu toplantıya hiçbir temsilcisini göndermedigini
ve bu konuda kimseye yetki vermedigini, herhangi bir temsilciden de, anılan toplantı ile
ilgili bilgi notu almadıgını, 4054 sayılı Kanun’un 16’ncı maddesine göre talep edilen idari
para cezasında hata yapıldıgını, çünkü suç tarihindeki ceza miktarının 200.000.000 TL.
oldugunu ifade etmistir.
Sorusturma sırasında elde edilen tespitler ısıgında; 24.06.1997 tarihli toplantıya
Ipragaz A.S. adına Adana Bölge Sefi Ü. G.’ün katılması, otel faturalarının Ipragaz A.S.
tarafından ödenmesi gibi hususlar, Ipragaz A.S. Adıyaman merkez bayii R. G.’ın Yücel
Gaz sirketinin pazardan çekilmemis oldugu yönündeki ifadesiyle birlikte
degerlendirildiginde, ilgili pazarda rakip tesebbüslerin faaliyetlerini zorlastırmak
amacıyla biraraya gelinmis oldugu gerçegi ortaya çıkmakta; pazarda olusan bosluk ve
LPG sektörünün hukuki yapısı savunması ise geçersiz olmaktadır. Indirimin diger illere
sıçramamıs olmasının nedeni, Adıyaman ili LPG pazarının Türkiye’deki tüm piyasalardan
farklı ekonomik ve hukuki yapı sergilemesi ve tarafların haksız rekabet mücadelesinin
belirgin bir sekilde orada görülmesi olup, bu yüzden Adıyaman LPG pazarının ilgili
tesebbüslerce öncelikli olarak ele alınmıs olması gerçegi akla gelmektedir.
Diger taraftan, 4054 sayılı Kanun’da yer alan para cezaları Türk Ceza Kanunu’nun
Ek 2’nci maddesine göre memur maas katsayılarındaki artıs oranında degismekte olup,
buna göre olayın vuku buldugu tarihte ceza miktarı 5.800.000.000 TL.’dir.
2.4. Likidgaz A.S. ve Milangaz A.S. yazılı savunmalarında; sirketlerinin mevcut tek bayisi
M. T.’in fiyat indirimine pazar payını korumak amacıyla diger bayilerden birkaç gün
sonra, kendilerinin bilgi ve oluru dısında katıldıgını, bunun üzerine söz konusu bayinin
Istanbul’a çagırılarak Beyoglu 27. Noterliginden 32045 yevmiye no’lu ve 03.11.1997
tarihli ihtarname ile bayiliginin feshedilecegi yönünde ihtar edildigini ve bunun
sonucunda bayinin fiyat indirimi eylemine son verecegine dair taahhütname verdigini
ileri sürmüsler; esasında bagımsız tacir olan bayinin, söz konusu olayda münferiden,
sirketlerinden bagımsız hareket ettigi, “Tilmen Tutanagı”nda sirketi temsile yetkili hiç
kimsenin imzası bulunmadıgı, Yücel Gaz A.S.’nin 27.10.1997 tarihi öncesi ve sonrasında
indirim uygulamasında bulundugu, bu durumun anılan sirketin zarar gördügü iddiasını
geçersiz kıldıgı, bayi M. T.’in ihtarname üzerine indirim uygulamasına son verdigi,
Sorusturma Raporunda iddia edildigi üzere elli gün daha uygulamayı sürdürmedigi,
nihayet bayilik sözlesmesinin 17’nci maddesinin fiyat sınırlaması anlamına gelmedigi
iddialarında bulunmuslardır.
Sorusturma esnasında yapılan tespitler çerçevesinde; Likidgaz A.S. ve Milangaz
A.S. Adıyaman merkez bayisi olan M. T.’in söz konusu sirketlerin bilgi ve oluru dısında
fiyat indirimi uygulamasına katıldıgı yönünde yapılan savunmanın; 24.06.1997 tarihli
Tilmen Oteli’nde yapılan anlasmaya Demirören Gaz Grubu’nun taraf olması, bayilik
sözlesmesinin 17’nci maddesinin açıkça ürünün fiyatının bayi tarafından belirlenmesine
izin vermemesi ve küçük ölçekli tesebbüsler olan bayilerin böyle bir uygulamaya
10 REKABET KURUMU
katılarak uzun süreli zarar etmeyi göze almasının, amacı kâr olan tesebbüsler açısından
bir mana ifade etmeyecegi dikkate alındıgında rasyonel olmadıgı anlasılmaktadır.
Ancak, Likidgaz A.S., Milangaz A.S. ve Milgaz A.S.’nin Rekabet Kurumu’nun
çalısmaya basladıgını ilan ettigi tarihten bir gün önce, anılan bayiye noter kanalıyla
ihtarname göndermek suretiyle uygulamaya son verme iradesini ortaya koymasının ise,
ihlali ortadan kaldırmayacagı ve ceza uygulamasında bir indirim unsuru olarak dikkate
alınabilecegi kanaatine varılmıstır.
2.5. Sorusturma döneminde, ilgili pazarda faaliyette bulundugunun tespiti üzerine,
Rekabet Kurulu’nun 19.03.1998 tarihli ve 57/423-51 sayılı kararı ile sorusturmaya dahil
edilen Milgaz A.S. yazılı savunmalarında, Adıyaman ili Besni ilçesinde faaliyet gösteren
tek bayileri Ö. E.’ın böyle bir eyleme katıldıgına dair herhangi bir bilgilerinin olmadıgını
ileri sürmüslerdir.
Sorusturma döneminde elde edilen bulgular, özellikle de 24.06.1997 tarihinde
Tilmen Oteli’nde yapılan anlasmaya katılan kisinin Milgaz A.S.’de Adana Bölge Müdürü
C. M. oldugu ve bu sahsa ait 25.06.1997 tarihli Tilmen Oteli faturasının Milgaz A.S.
tarafından ödendigi dikkate alındıgında, söz konusu savunmanın inandırıcı olmadıgı
ortadadır.
2.6. Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.S. yazılı savunmalarında ise, Mogaz Petrol Gazları
A.S.’de tespit edildigi bildirilen “Anlasma Metni”nin Sihirgaz A.S. tarafından
bilinmedigini, 24.06.1997 tarihinde Sihirgaz A.S. elemanlarından birinin anılan otelde
oldugunu, ancak yorgun oldugu için yapılan sohbete katılmadıgını, Sihirgaz A.S.’nin
Adıyaman’da bayii olmadıgını, herhangi bir sekilde toptan veya perakende satıs faaliyeti
olmadıgı için de bu konuda daha sonraki günlerde de herhangi yazılı bir bilginin sirkete
ulasmadıgını, bayilik sözlesmesinde yer alan ve sirketin fiyat tespitinde sahip oldugu
yetki ile ilgili maddenin Türkiye’de geçerli LPG mevzuatı geregi oldugunu ileri sürmüstür.
Sorusturma sırasında, tesebbüsün ilgili pazarda faaliyet gösterdigi, Sihirgaz
A.S.’de satıs temsilcisi olarak çalısan T. B.’nun 24.06.1997 tarihinde yapılan toplantıya
katılan sahıslardan biri oldugu, otel masraflarının sirketçe ödendigi, dolayısıyla Sihirgaz
A.S.’nin anılan toplantıdan habersiz olmasının mümkün olmadıgı tesbit olunmus, bayilik
sözlesmesinin ilgili hükmünde LPG mevzuatının 4054 sayılı Kanun aleyhine asıldıgı,
konuya iliskin Bakanlar Kurulu kararında dagıtım sirketlerinin mahalli perakende azami
satıs fiyatlarını tespit edeceginin belirtildigi, bayilik sözlesmesinde ise azami fiyattan söz
edilmedigi, bayilik sözlesmesine göre bayinin bildirilen fiyata aynen uymasının zorunlu
tutuldugu kanaatine varılmıstır.
3. SÖZLÜ SAVUNMA TOPLANTISI
Aygaz A.S., Mogaz A.S. ve Ipragaz A.S.’nin talebi üzerine, Rekabet Kurulu;
17.11.1998 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar vermis ve sözlü
savunma toplantısında taraflar asagıda izah edildigi gibi savunmalarını, tanıklar bilgilerini
Kurul’a sunmuslardır.
3.1. Yücel Gaz A.S. temsilcisi Av. Ali Murat Bilgiç, Adıyaman ilinde meydana gelen “fiyat
indirimi”nin amacının, kaynaklarını Adıyaman ilinde kurulu Yücel Gaz sirketinden elde
eden ve 06.11.1997’de faaliyete geçen Yeni Yücel Gaz A.S.’nin Çukurova piyasasında
11 REKABET KURUMU
varlık göstermesini engellemek oldugunu ileri sürmüs, bu sekilde söz konusu sirketlerin
hem Adıyaman, hem de Çukurova piyasasından silinecegini belirterek, haklarında
sorusturma açılan firmaların en yüksek oranda cezalandırılmalarını talep etmistir.
3.2. Aygaz A.S. adına konusan temsilciler, Adıyaman ilinde uygulanan fiyat indiriminin
bayilerin infialinden kaynaklandıgını, sikayetçi firmanın hukuka aykırı faaliyetleri nedeniyle
birçok kez cezaya muhatap kaldıgını, “Tilmen Anlasması”nın bir öneri metni oldugunu
ifade ederek, yasalara saygılı davranan Aygaz firmasına ceza verilmemesini talep
etmislerdir.
3.3. Mogaz A.S. sirket vekili, Tilmen Oteli’ndeki toplantıya, Mogaz A.S. temsilcisinin
katılmadıgını, “Anlasma Metni”nin bu sirketin evrakları içinde bulunması sebebiyle
sorusturmaya dahil edildiklerini, ancak bu evrakın islem görmeksizin dosyaya
kaldırıldıgını ifade ederek, indirim döneminde, bayinin zararının Mogaz A.S. tarafından
yüklenilmesinin piyasaya uyum amaçlı oldugunu ve 1 Aralık tarihinde, yani indirim
eyleminden çok önce sona erdirildigini bildirmistir.
3.4. Ipragaz A.S. vekili, LPG sektörü ve uygulanan kanunlar hakkında verilen bilgilerden
sonra, devletin denetim uygulamaları nedeniyle, Yücel Gaz sirketinin hukuken ve fiilen
piyasadan silindigini ifade ederek, prim sistemi ile ilgili bir soruya, satıs destek priminin
olagan bir uygulama oldugunu ve Ekim-Kasım 1997 döneminin dısında da verildigini
beyan etmistir.
3.5. Sihirgaz A.S. temsilcisi, ilk yazılı savunmada belirtilen Sihirgaz A.S.’nin Adıyaman
ilinde bayii olmadıgı yolundaki beyanın bir yanlıs anlamadan kaynaklandıgını
vurgulayarak, sirketin Adıyaman ilindeki payının çok küçük olması ve yasanın yeterince
bilinmemesi gibi hususların göz önüne alınmasını talep etmistir.
3.6. Demirören LPG Grubu temsilcisi, Adıyaman merkez ilçe bayisinin fiyat indirimi
uygulamasına katıldıgının haber alınması üzerine, Istanbul’a çagırılarak ihtar edildigini
belirtmistir.
3.7. Adıyaman Sanayi ve Ticaret Il Müdürü M.S. Ü., 27.10.1997 tarihinde, Aygaz A.S.
bayii N. K.’nin; fiyat indirimi talebine iliskin verdigi dilekçeye herhangi bir yazılı cevap
verilmemesi üzerine, indirim uygulamasının basladıgını ifade etmistir.
3.8. TÜPRAS yetkilisi M. T., Petrol Isleri Genel Müdürlügü’nün talebi üzerine, Yücel Gaz
A.S.’ye yönelik Eylül, Ekim, Kasım ayları için uygulanan %100 gaz tahsisi kesintisi
cezasının, gelen ikinci bir yazıyla 12 ay süre ile uzatılmasının söz konusu oldugunu dile
getirmistir.
3.9. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıgı Fiyat Isleri Sube Müdürü G. A. ise, Sanayi ve
Ticaret Bakanlıgı’nın, Yücel Gaz A.S.’ye gaz kesintisi uygulanması için TÜPRAS’a yazı
yazılması talebi üzerine, Petrol Isleri Genel Müdürlügü olarak islem yapıldıgını söylemistir.
Yukarıda yer verilen beyanlar incelendiginde, taraflar, “Sözlü Savunma
Toplantısı”nda, yazılı savunmalarında ileri sürdükleri hususlardan farklı ve sonucu
etkileyebilecek herhangi bir husus ortaya koyamamıslardır.
4. HUKUKI DEGERLENDIRME
12 REKABET KURUMU
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4’üncü maddesi, amacı
veya etkisi rekabeti engelleme, sınırlama veya bozma olan tesebbüsler arası
anlasmalara, uyumlu eylemlere ve isletme birliklerinin kararlarına karsı genel bir
yasaklama getirmektedir. Bu hüküm, bütün isletmeler arası anlasma, karar ve uyumlu
eylemlere genis bir sekilde uygulanmakta olup temel amacı, her bir isletmenin kendi
ticari politikalarını ve piyasadaki faaliyetlerini tek basına, digerlerinden bagımsız olarak
belirlemesidir.
4054 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesi kapsamındaki fiyat rekabeti ile ilgili bulunan
anlasmalar, sorusturma açısından da önem arz etmektedir. Fiyat rekabeti, rekabetin en
kolay hissedilen önemli bir çesidi olup, fiyatları olabilecek en alt seviyede tutarak
rekabeti tesvik eder ve bu sayede sirketlerin verimlilik ve rekabet kosullarına uyabilme
yetenegiyle dogrudan baglantılı olarak kaynaklarını en uygun sekilde dagıtmasına imkân
vererek tüketiciye genis bir ürün ve hizmet yelpazesinden yararlanabilme avantajı saglar.
Rekabet Hukuku açısından fiyat tespitine yönelik bu tür anlasmalar en ciddi
rekabete aykırılık halleri arasında degerlendirilmis ve çok açık bir biçimde
yasaklanmıstır. Bu tür anlasmalar rakipleri pazar dısına itmek ve faaliyetlerini
güçlestirmek suretiyle, rekabeti bozan “yıkıcı fiyat” uygulamalarına neden olabilmektedir.
Daha önce de belirtildigi gibi, tesebbüsler arası anlasma, uyumlu eylem veya
tesebbüs birligi kararları yoluyla maliyetin altında bir fiyatın belirlenmesi, bu uygulamaya
uzun süre dayanabilecek yeterli finansal kaynakları bulunmayan bir rakibi pazar dısına
atarak veya pazara girmeye istekli olan firmaları caydırarak 4054 sayılı Kanun’un 4’üncü
maddesine açık bir aykırılık olusturmaktadır.
Bir anlasmada, rekabeti sınırlama amacı açıksa, anlasmanın kendisi veya en
azından rekabeti bozucu hükümleri, per se bir rekabet ihlali olusturur. Bu durumda
anlasmanın rekabet üzerindeki etkilerinin incelenmesine gerek yoktur. Rekabeti bozucu
nitelikte olan anlasmalar, tarafların kendi bagımsız rekabetçi faaliyetlerini ortak çıkarlar
adına gözden çıkardıkları bir yapısal çerçeve yaratır. Bu sebepten dolayı, sadece
rekabete aykırı bir anlasmaya taraf olmak, anlasma etkilerini gerçeklestirmemis olsa
dahi yasaktır.
Öte yandan, 4054 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin gerekçesinde “Bu Kanunun
amacı rekabetin korunması olduguna göre, rekabeti engelleyici, kısıtlayıcı veya bozucu
tesebbüsler arası anlasma ve uygulamaların yasaklanması gerekir. Maddenin amacı
bakımından anlasma, hukuki sekil sartlarına uymasa bile tarafların kendilerini baglı
hissettikleri her türlü uzlasma ya da uyusma anlamında kullanılmıstır. Anlasmanın yazılı
veya sözlü olmasının önemi yoktur. Tesebbüsler arasında bir anlasmanın varlıgı tespit
edilemese bile tesebbüsler arasında kendi bagımsız davranısları yerine geçen bir
koordinasyon veya pratik isbirligi saglayan, dogrudan veya dolaylı iliskiler de, eger aynı
sonucu doguruyorsa, yasaklanmıstır. Böylece tesebbüslerin Kanuna karsı hile yolu ile
rekabeti sınırlayıcı uygulamaları mesru göstermeleri engellenmek istenmistir.” denilerek
bir sözlesme, Türk Rekabet Hukuku çerçevesinde yazılı veya baska bir sekil sartına
baglanmaksızın borçlar hukukundaki sözlesme kavramından daha genis bir kavram
olarak degerlendirilmektedir. Ayrıca; taraflar arasında hukuken baglayıcı olmamakla
birlikte, rekabeti sınırlayıcı yahut ortadan kaldırıcı hükümleri ihtiva eden ve literatürde
13 REKABET KURUMU
“centilmenlik anlasmaları” olarak tanımlanan sözlesmelerin de, 4054 sayılı Kanun’un
4’üncü maddesi kapsamında bir degerlendirmeye tabi tutulması mümkündür.
Yukarıda yer verilen degerlendirmeler ısıgında;
-AYGAZ A.S. Adıyaman ili merkez ilçe bayii N. K.’nin, 24.10.1997 tarihinde
Adıyaman Valiligi’ne basvurarak 12 kg.lık tüplü LPG fiyatını 27.10.1997 tarihi itibariyle
düsürmek istedigi,
-Adıyaman ili LPG pazarında bayilerin önemli bir bölümünün 27.10.1997
tarihinde, digerlerinin ise, onları takiben iki gün içerisinde bayilere maliyeti 875.000 TL.
ile 1.155.000 TL. arasında degisen ve bayilerce 1.260.000 TL. ile 1.360.000 TL.
arasında piyasaya sunulan 12 kg.lık tüplü LPG perakende satıs fiyatını 750.000 TL.
olarak belirledikleri,
-Mogaz Petrol Gazları A.S.’nin, 28.10.1997 tarihi itibariyle, ilgili ürünün Adıyaman
bayilerine satıs fiyatını %50 oranında indirdigi, tesebbüsün bu indirimin merkez ilçedeki
bayilik sistemine son vererek dogrudan satıs sistemine geçmeden önce gerçeklestirilen
bir satıs uygulaması seklindeki savunmasına karsın, Mogaz A.S. Kâhta bayisi Ramazan
Bilgin’in, böyle bir sistem degisikligine iliskin bilgisinin bulunmadıgı ve uygulamanın
Aygaz A.S. bayisinin baslattıgı ve diger bayilerin takip ettigi fiyat indiriminden
kaynaklandıgı yolundaki beyanı karsısında bu savunmanın geçersiz oldugu,
-Ipragaz A.S.’nin satıs miktarı ile baglantısı bulunmayan prim sistemine
dayanarak uygulamanın basladıgı 27 Kasım 1997 döneminde Adıyaman ilindeki
bayilerine 4.056.695.973 TL. geri ödemede bulundugu, ancak ilk savunmasında bu
konuya açıklık getirmedigi,
-Sorusturmaya konu olan diger tesebbüslerde bayilerine yapılan herhangi bir geri
ödemeye rastlanılmamakla birlikte, elde edilen bayilik sözlesmelerinde yer alan fiyata
iliskin hükümler ve olayların gelisimi karsısında bu tür ödemelerin tespitinin önemini
kaybettigi,
-Maliyetin altında satıs uygulamasının 11.11.1997 tarihinde TÜPRAS tarafından
LPG rafineri satıs fiyatına yapılan %5 oranındaki zama ragmen devam ettirilmesi,
01.12.1997 tarihinde rafineri çıkıs fiyatına yapılan %9 oranındaki zamdan sonra ise,
yalnızca artısın fiyata yansıtılmasının pazardaki rekabetle ilgisi olmayan bir uygulama ile
karsı karsıya bulunuldugunun bir göstergesi oldugu,
-Ipragaz A.S., Aygaz A.S., Mogaz Petrol Gazları A.S., Likidgaz Tevzi ve Üretim
Sanayi ve Ticaret A.S., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.S. bayilerinin radyo, bez afis
ve/veya el ilanlarıyla söz konusu uygulamaya iliskin reklam yaptıkları, Mogaz A.S.’nin el
ilanlarını kendisinin bastırttıgı, Ipragaz A.S. bayisi R. G.’ın reklam harcamalarını
belgelendiremedigi, Aygaz A.S. bayisi N. K.’nin bayilik sözlesmesine göre zorunlu
olmasına ragmen, radyo ilanları için anılan tesebbüsten izin almadıgını iddia ettigi,
Likidgaz A.S. ve Milangaz A.S. bayisi M. T.’in kendisi adına bastırılan el ilanlarının
varlıgını kabul etmedigi, tüm bu açıklamalar çerçevesinde, reklamların dagıtım
firmalarınca finanse edilmis olması nedeniyle bayilerin konuya açıklama getiremedikleri,
14 REKABET KURUMU
-Yerel firmalar ile ülke düzeyinde faaliyet gösteren firmalar arasındaki ekonomik
büyüklük farkı, yerel firmaların ana faaliyet alanının ilgili pazar olması ve buradaki LPG
satısının önemli bir miktarının bu firmalarca gerçeklestirilmesi gibi hususlar dikkate
alındıgında, söz konusu yerel firmaların bu tür uygulamalardan büyük zararlar görecekleri,
söz konusu anlasmanın uyumlu eylemde bulunmaksızın yerel firmaları pazar dısına
çıkarmak gayesiyle yapılması ve sikayete konu olmamaları gibi bulgular da dikkate
alındıgında, yerel firmaların maliyetin altında satıs uygulamasına zorunlu olarak katılmıs
oldukları,
-27.10.1997 tarihinden önce ilgili pazarda 12 kg.lık tüplü LPG için farklı fiyatlar
söz konusu iken, birdenbire 750.000 TL. gibi maliyetin altında bir fiyat olusmasının
rekabetin normal isleyisinin bir sonucu olarak degerlendirilemeyecegi, Adıyaman ili
merkez ilçesinde faaliyet gösteren tek bir bayi tarafından baslatıldıgı öne sürülen
uygulamanın bir anda merkez ve diger ilçelerde yaygınlasmasına ragmen, Adıyaman’a
100 km. uzaklıktaki Sanlıurfa ve diger çevre illerde etkisinin görülmemesinin, piyasaya
isleyisinin dısında bir müdahalede bulunuldugunun göstergesi oldugu,
-Haklarında sorusturma açılan tesebbüsler, ilgili pazarda maliyetin altındaki ürün
satıslarını piyasanın normal isleyisi içinde bayilerin uygulaması olarak degerlendirirken,
pazardaki yerel firmaların bu uygulamadan dolayı zarara ugradıkları yönünde beyanlarının
bulundugu,
-Sorusturmaya konu olan tesebbüslerin bayilik sözlesmelerinin irdelenmesi
sonucunda, ürün fiyatı ve satıs sartlarını kendi iradeleriyle belirleyebilmelerinin mümkün
olmadıgı gözlenen bayilerin, bu tür sınırlayıcı sözlesme hükümleri çerçevesinde, ilgili
pazarda ana firmalardan bagımsız olarak fiyat rekabetine girisebilmelerinin mümkün
bulunamayacagı,
-Ticarette amacın kâr olması nedeniyle bu tür uygulamaların herhangi bir sebep
olmaksızın yapılamayacagı, ayrıca, daha önce de açıklanan nedenlerle bir bayinin pazar
payındaki düsüs nedeniyle bir indirim baslattıgı, oligopol özelligi gösteren pazarda
uygulamanın pazar kaybetme korkusuyla yayıldıgı seklindeki bir açıklamanın kabul
edilemeyecegi,
-Sorusturmaya konu olan tüm tesebbüslerin, Yücel Gaz A.S.’nin pazardan (devlet
eliyle) çekilmesi nedeniyle olusan pazar boslugundan pay alabilmek ve pazardaki
paylarını artırabilmek süreci içinde, bayilerinin maliyetin altında ürün satısı ile rekabete
basladıkları seklinde öne sürdükleri iddialarının da, yine aynı tesebbüslerin bayilerinin
verdikleri ifadeler ile çürütüldügü,
-Bu sartlarda 750.000 TL.’nin altında veya üstünde satıs olamazdı seklindeki bir
yorumun ise, tam olarak rekabetin yasandıgı oligopol özelligi gösteren pazarlarda tek
fiyat olusur anlamına geldigi, böyle bir yorumun kabul edilemez oldugu,
-Uygulamanın Aygaz A.S., Mogaz A.S., Ipragaz A.S. ve Sihirgaz A.S. tarafından
23.12.1997 tarihinde, Likidgaz A.S., Milangaz A.S. tarafından ise 03.11.1997 tarihinde
sona erdirildigi,
15 REKABET KURUMU
-Aygaz A.S., Demirören LPG Grubu, Ipragaz A.S. ve Sihirgaz A.S.’nin,
temsilcileri aracılıgı ile Gaziantep Tilmen Oteli’nde 24.06.1997 tarihinde
gerçeklestirdikleri toplantıda yerel firmaları piyasa dısına çıkarmak amacıyla bir dizi
kararlar içeren bir anlasma yaptıkları,
-4054 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesi kapsamında, baslıbasına uyumlu eylem
olarak degerlendirilebilecek olan bu uygulama ile ilgili olarak, Aygaz A.S.’nin %99,99
pay oranıyla en büyük ortagı oldugu Mogaz Petrol Gazları A.S.’nin evrakları arasında
bulunan ve Önarastırma Raporu ile Sorusturma Raporu’nda yer verilen; Aygaz A.S.,
Ipragaz A.S., Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.S. ve Demirören Grubu temsilcilerinin
24.06.1997 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli’nde yapmıs oldukları, Güney ve Güneydogu
Anadolu Bölgeleri LPG pazarında rekabetin önlenmesi amacını tasıyan anlasmanın,
maliyetin altında satıs uygulamasına açıklık kazandırdıgı,
-Söz konusu toplantıya temsilcisi aracılıgı ile katılan Aygaz A.S.’nin, Mogaz
A.S.’nin sermayesinin %99,99’una sahip olması, Gaziantep Tilmen Oteli’nde varılan
anlasmaya iliskin faks metninin Mogaz A.S.’nin evrakları arasında bulunması, Mogaz
A.S. yönetiminin bu anlasmadan dogrudan haberdar olması hususları dikkate
alındıgında, Mogaz A.S.’nin anılan anlasmaya istirak ettigi,
-Bu anlasmada, aralarında Adıyaman’ın da bulundugu bazı illerde, “korsan”
çalıstıkları iddia edilen yerel firmaların pazar dısına itilmeleri amacıyla yıkıcı fiyat
uygulamasının en kısa zamanda baslatılacagına iliskin hükümler bulundugu,
-Söz konusu anlasma neticesinde, Aygaz A.S., Ipragaz A.S., Mogaz Petrol
Gazları A.S. ve Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.S. tesebbüslerinin, 27.10.1997-23.12.1997
tarihleri arasında Adıyaman ilinde 12 kg.lık tüplü LPG perakende satısında yerel firmaları
söz konusu piyasadan tasfiye etmek amacıyla bayileri aracılıgı ile yıkıcı fiyat uyguladıkları,
Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.S., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.S. ve
Milgaz Ticaret ve Sanayi A.S.’nin 27.10.1997 tarihinde aynı uygulamaya katıldıkları ve
Kurumun çalısmaya basladıgını ilan ettigi tarihten bir gün önce ihlale son verdikleri,
-Rekabet Hukuku açısından, anlasmanın hemen uygulanmıs olmamasının bir
öneminin bulunmadıgı, esasen anlasmanın bazı küçük degisikliklerle, ancak, temel
nitelikleri korunarak uygulamaya konuldugu, bir baska deyisle Adıyaman ilindeki
uygulamanın bu anlasmanın bir sonucu oldugu ve onun etkilerini tasıdıgı,
-Anlasma örneginin, taraflardan Aygaz A.S.’nin %99,99 hisse ile ortagı oldugu
Mogaz Petrol Gazları A.S.’nin evrakı arasında bulunmus olması, eki olan “satıs
raporu”nda kendilerine haber verilmeyen bir toplantının tutanagı oldugunun belirtilmesi,
Mogaz Petrol Gazları A.S.’nin evrakın gerçekligini reddetmemesi, toplantının yapıldıgı
tarihte söz konusu sirket temsilcilerinin Tilmen Oteli’nde konaklamaları, otele tüm
temsilcilerin 23.06.1997 tarihinde gelmeleri, bir tanesi hariç digerlerinin 24.06.1997
tarihinde otelden ayrılmaları, diger temsilcinin bir gün sonra aynı ildeki bir baska otele
geçmesi, Aygaz A.S.’nin böyle bir toplantının yapılmıs olabilecegini belirtmesi
nedenleriyle, anlasmanın varlıgı konusunda hiçbir kuskunun bulunmadıgı,
-Rekabet Hukuku açısından anlasmalarda sekil sartının aranmadıgı, dolayısıyla
Gaziantep Tilmen Oteli’nde yapılan toplantıya katılan sahısların ilgili firmaları temsile
16 REKABET KURUMU
yetkili olmadıgı ve adı geçen anlasmada imzalarının bulunmadıgı yönündeki savunmaların
4054 sayılı Kanun’a aykırı bir anlasmanın varlıgını ortadan kaldırmadıgı,
-4054 sayılı Kanun’un Geçici 2’nci maddesi ile aynı Kanun’un 4’üncü maddesi
kapsamında olan, 05.11.1997 tarihinde yürürlükte bulunan anlasmalar için altı aylık bir
geçis dönemi tanındıgı, bu süre (05.05.1998) dolmadan söz konusu kapsamda
degerlendirilen anlasma için sorusturmanın basladıgı, bu nedenle cezai yaptırım yoluna
gidilemeyecegine iliskin savunmaların ise; öncelikle bu süre zarfında taraflardan
herhangi birinin muafiyet basvurusunda bulunmamıs olması, ancak daha önemlisi böyle
bir basvuru olsaydı bile Tilmen Oteli anlasmasının, belli bir pazardaki (Adıyaman ili)
rakipleri (yerel firmaları) pazar dısına çıkarmak için yıkıcı fiyat uygulamasını amaçlayan,
dolayısıyla açık rekabet ihlaline yönelik hükümler tasıyan bir anlasma niteligi tasıması
nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin uygulanmasından hiçbir sekilde
muaf tutulamayacagı ve aynı nedenle anılan Kanun’un 16’ncı maddesinin son fıkrasında
öngörülen süre içerisinde bildirilmis olması gerekçesiyle, cezai yaptırımından
kurtulmasının söz konusu olamayacagı hususları dikkate alındıgında hukuki dayanaktan
yoksun oldugu,
-Pazardaki bazı firmaların uyumlu eylem ya da anlasma yaparak, maliyetlerin
altında fiyat belirlemek suretiyle rakip tesebbüslerin faaliyetlerini zorlastırmaları veya
onları pazar dısına çıkartma yönündeki davranıslarının Rekabet Hukukunda “per se”
yasaklanmıs davranıslar oldugu,
-Yukarıda zikredilen anlasma ve eylemlerin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un; rekabeti sınırlayıcı anlasma, uyumlu eylem ve tesebbüs birligi
kararlarını yasaklayan 4’üncü maddesinin “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının,
fiyatı olusturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım sartlarının tespit
edilmesi” seklindeki (a) ve “rakip tesebbüslerin faaliyetlerininin zorlastırılması,
kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren tesebbüslerin boykot ya da diger
davranıslarla piyasa dısına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi”
seklindeki (d) bentlerine aykırılık teskil ettigi,
-Bu nedenlerden dolayı, Aygaz A.S., Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret
A.S., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.S., Milgaz Ticaret ve Sanayi A.S., Ipragaz A.S.,
Mogaz Petrol Gazları A.S. ve Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.S. tesebbüslerinin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16’ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca
cezalandırılmaları gerektigi,
görüsüne ulasılmıstır.
SONUÇ
Aygaz A.S. Mogaz A.S., Likidgaz A.S., Milangaz A.S. Milgaz A.S. Ipragaz A.S.
ve Sihirgaz A.S.’nin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4’üncü
maddesinin (a) ve (d) bentlerine aykırı davrandıkları iddiasıyla Yücelgaz San. Tic.
A.S.’nin sikayeti üzerine açılan sorusturma sonucunda; Sorusturma Heyetince
hazırlanmıs olan rapor ve ek rapor taraflara teblig edilmis, tarafların yazılı savunmaları
alınmıs, 17.11.1998 günü yapılan sözlü savunma toplantısında tarafların bir kez de sözlü
olarak yaptıkları açıklamalar ile Aygaz A.S. ve Mogaz A.S. vekillerinin göstermis
17 REKABET KURUMU
oldukları tanıklar dinlenmis olup, tarafların karsılıklı iddia ve savunmaları, toplanan deliller
ve bu konudaki sorusturma raporu ile tüm dosya içerigi görüsülerek;
1- Sorusturma sonucunda 24.06.1997 tarihinde Tilmen Oteli’nde yapılan
toplantıya katıldıkları ve bu toplantıda alınan kararlara istirak edip uyguladıkları sabit
görülen Aygaz A.S., Mogaz A.S., Likidgaz A.S., Milangaz A.S., Milgaz A.S., Ipragaz
A.S. ve Sihirgaz A.S.’nin bu davranıslarının 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4’üncü maddesinin (a) ve (d) bentlerini açıkça ihlal ettigine;
2- Bu davranısa katılan sirketlerin faaliyetlerinin Adıyaman ilindeki 12 kg.lık tüplü
likit petrol gazı dagıtım piyasası ile sınırlı olması, Rekabet Kurulu’nun önarastırmaya
baslaması ile birlikte kısa sürede ihlalin sona erdirilmesi, 4054 sayılı Kanun’un
uygulanmasının henüz baslamıs olması dolayısıyla Rekabet kurallarının ve bu kültürün
yerlesmis olmaması, bu anlasmaya taraf olan sirketlerin davranıslarında sikayetçinin,
kaçak gaz kullanmak, teknik standartlara uymamak gibi hukuka aykırı eylemlerinin de
rolü oldugu seklindeki savunmaları ile tarafların sorusturma esnasındaki genel tutum ve
davranısları ve özellikle Kurum’un çalısmaya basladıgını ilan ettigi tarihten bir gün önce
ihlale son veren Likidgaz A.S., Milgaz A.S., Milangaz A.S.’nin bu tutumları gözönüne
alınarak Kurul’ca tespit edilen 1996 yılı gayrisafi gelirleri ile Adıyaman ilindeki pazar
paylarına göre, Kurul’ca 4054 sayılı Kanun’un 16’ncı maddesinin 2’nci fıkrası geregince
her bir sirket için ayrı ayrı takdir edilen;
a) Aygaz A.S.’nin 43.374.322.500.-TL.
b) Mogaz Petrol Gazları A.S.’nin 5.800.000.000.-TL.
c) Likidgaz Tevzi ve Üretim San. ve Tic. A.S.’nin 5.800.000.000.-TL.
d) Milgaz A.S.’nin 5.800.000.000.-TL.
e) Milangaz Tic. ve San. A.S.’nin 5.800.000.000..-TL.
f) Ipragaz A.S’nin 23.372.512.492.-TL.
g) Sihirgaz A.S.’nin 5.800.000.000.-TL.
idari para cezası ile cezalandırılmalarına,
3-Sorusturma konusu anlasmanın bildirilmesi için öngörülen yasal süre dolmamıs
oldugundan, bildirimde bulunmadıklarından dolayı taraflara Kanun’un 16’ncı maddesinin
1’inci fıkrasının (c) bendi uyarınca idari para cezası verilemeyecegine;
4- Sihirgaz A.S.’nin sorusturma sırasında eksik ve yanıltıcı bilgi verdigi
gerekçesiyle cezalandırılmasına yer olmadıgına;
5- Kararın Danıstay yolu açık olmak üzere sikayetçiye ve ilgili sirketlere tebligine;
OYÇOKLUGU ile karar verilmistir.
REKABET KURULU BASKANLIGI'NA
(KARSI OY)
Adıyaman ili LPG piyasasında rekabetin ihlal edildigine dair 26.11.1998 tarih,
93/750-159 sayılı karara iliskin, Sorusturma Heyeti Baskanı olarak, Devlet kurumlarında
geçerli resmi yazısma kurallarına ve 4054 sayılı Kanun'un genel sistematigi ile 52'nci
maddesine görüs ve kanaatimce uygun sekilde hazırlamıs bulundugum, muhalefet
serhimi gösterir gerekçeli karar metni ektedir.(23.02.1999)
18 REKABET KURUMU
Mehmet Zeki UZUN
Sorusturma Heyeti Baskanı
Kurul Üyesi
REKABET KURULU KARARI
KARAR NO : 93/750-159
KARAR TARIHI :26.11.1998
TOPLANTIYA KATILANLAR
BASKAN : Prof.Dr. Aydın AYAYDIN
ÜYELER : Prof. Dr. Tamer MÜFTÜOGLU, Bahaddin ELÇI, M. Zeki UZUN,
Salih Zeki BENGÜ, Aydın EMRE, Sadık KUTLU, Dr. Kemal EROL, Ismet CANTÜRK,
Necdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK
SORUSTURMA HEYETI
M.Zeki UZUN Rekabet Kurulu Üyesi, Sorusturma Heyeti Baskanı
K.Ümit GÜNGÖR Raportör
Yüksel KAYA Raportör
M.Ömür PASAOGLU Raportör
MÜSTEKILER: Yücelgaz Sanayi ve Ticaret A.S. ve Bayileri
Gölbası Asfaltı Yem Fabrikası Karsısı ADIYAMAN
SIKAYET EDILENLER: Aygaz A.S.
Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.S.
Milangaz Ticaret ve Sanayi A.S.
Ipragaz A.S.
HAKKINDA SORUSTURMA YAPILANLAR
1. Aygaz A. S
Büyükdere Cad. No:145/1 Aygazhan 80300 Zincirlikuyu/ISTANBUL
2. Mogaz Petrol Gazları A.S.
Büyükdere Cad. No:145/1 Aygazhan 80300 Zincirlikuyu/ISTANBUL
3. Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.S.
Sishane Yokusu Demirören Han No:2 Azapkapı-ISTANBUL
4. Milangaz Ticaret ve Sanayi A.S.
Sishane Yokusu Demirören Han No:2 Azapkapı-ISTANBUL
5. Milgaz Ticaret ve Sanayi A.S.
Sishane Yokusu Demirören Han No:2 Azapkapı-ISTANBUL
6. Ipragaz A.S.
Nova Baran Plaza Is Merkezi 19 Mayıs Cad.
No:4 Kat:13-16 80220 Sisli-ISTANBUL
7. Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.S.
19 REKABET KURUMU
Büyükdere Cad. Kugu Is Hanı No:81/2 Mecidiyeköy-ISTANBUL
TAHKIKATIN KONUSU: Adıyaman ili LPG pazarında, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un ihlal edildigine iliskin sikayet.
1. HADISELER
1.1. Müstekilerden, Yücel Gaz Sanayi ve Ticaret A.S.'nin, 12.11.1997 tarihli müraacatı
ile,
Adıyaman ili LPG pazarında, faaliyet gösteren Yerel Firmaların Bayileri adına,
isimsiz olarak gönderilen 05.11.1997 tarihli dilekçede, AYGAZ, LIKIDGAZ, MILANGAZ
ve IPRAGAZ fırmalarının;
27.10.1997 tarihinden itibaren 750.000 TL. gibi maliyetin altında bir fıyatla 12 kg'
lık tüplü LPG satısına basladıkları;
Bu uygulama nedeniyle Yerel Firmaların Bayileri, faaliyetlerinin, durma tehlikesi ile
karsı karsıya kaldıgını, iddia ve ileri sürmüslerdir.
Dosya münderecatına göre, Rekabet Kurulu; ilk Inceleme Raporu dogrultusunda,
20.11.1997 tarih ve 40/10 sayılı Önarastırma Kararını,
29.12.1997 tarih ve D1/2/ÜG-97/2 sayılı Önarastırma Raporu üzerine de,
07.01.1998 tarih ve 97/321-32 sayılı Sorusturma açılmasına dair Kararını vermistir.
4054 sayılı Kanun'un, 43/2 nci maddesi uyarınca, Taraflara yapılan sorusturmaya
iliskin bildirimler ve bu bildirimlere cevaben, Taraflardan gelen ilk yazılı savunmalar
alınmıs,
Önarastırma Raporu, Tarafların ilk yazılı savunmaları ve 4054 sayılı Kanun'un 14,
15 ve 44 üncü maddeleri geregince mahallinde yapılan, incelemeler neticesinde;
Sorusturma Heyeti'nce hazırlanan, 23.06.1998 tarih ve SR 98/1 sayılı Sorusturma
Raporu ve tüm ekleri,
Kanun'un 45 inci maddesinin birinci fıkrası geregince, Taraflara teblig edilmis,
Taraflar ikinci yazılı savunmalarını göndermisler,
Ikinci yazılı savunmalara iliskin, Sorusturma Heyeti'nce hazırlanan, 17.08.1998
tarihli Ek Görüsler de, yeniden Taraflara bildirilmis, Taraflar da, son yazılı savunmalarını
Kurul'a sunmuslardır.
Rekabet Kurulu'nun 07.10.1998 tarihli Kararı üzerine, 17.11.1998 tarihinde
yapılan Sözlü Savunma Toplantısında, Taraflar son iddia ve savunmalannı serdetmisler,
sahitleri dinlenmis, böylece tüm deliller toplanmıstır.
YAPILAN TESPITLER ISIGINDA;
1.2. ILGILI PAZAR
Rekabet kurallarının uygulanmasında ilgili pazar, gerek cografi toprak parçası,
gerekse belirli bir ürün pazarı olarak, merkezi bir yere sahiptir.
Ilgili ürün pazarı tanımlanırken, ilgili ürünün ikame edilebilirligi önem
kazanmaktadır. Ürünün ikame edilebilirligi veya talep esnekligi, kendine es, ya da
benzer ürünlerle karsılastırılması sayesinde belirlenmektedir.
20 REKABET KURUMU
Bu noktada ürünün özellikleri, fiyatı ve kullanım sahası, ön plana çıkmaktadır.
Böylece, tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları açısından benzer olan
ürünler aynı pazarda sayılabilmektedir.
Talep esnekliginin yanında ilgili ürünün tanımlanmasında, dikkate alınması
gereken diger bir husus da arz esnekligidir.
Üreticiler, bazı sektörlerde, üretim yapılarında yapacakları küçük degisikliklerle
üretmedikleri baska bir üreticinin ürününü, ikame bir ürün olarak piyasaya sürebilirler. Bu
nedenle, üretim teknigi ve kullanılan girdiler açısından birbirine çok yakın olan ürünler,
yüksek arz esnekligine sahip olup, aynı pazar tanımı içerisinde yer alabilmektedirler.
Ilgili cografi pazar ise, tesebbüslerin mal ve hizmetlerini arz ettikleri ve rekabet
sartlarının makul ölçülerde, benzer bulundugu, cografi sınırlar olarak tanımlanmaktadır.
Belirli bir pazarın topraksal sınırı, tasıma maliyetleri (navlun, paketleme gibi), malın
dayanıklılıgı, dagıtım sisteminin alanı ve etkinligi, belirli saglayıcılar bakımından tüketici
tercihleri, geleneksel alıskanlıklar, müsterilerin damak zevkleri ve satınalma özellikleri
gibi faktörlere baglıdır.
Bu bilgiler ısıgında;
a) Ilgili Ürün Pazarı: LPG çok amaçlı olarak kullanılan bir üründür. Bu ürünün
sanayide kullanımı, ısıtma ve aydınlatma gibi islevleri diger bazı ürünlerce ikame
edilebilmekte iken, fırın ve ocaklarda kullanımına iliskin iki ikame malından birisi olan
dogalgaz, henüz ülkemizde yaygın degildir. Adıyaman ilinde dogalgaz temin kaynagı
bulunmamaktadır.
Diger ikame malı olan elektrik enerjisi ise, ekonomik olmaması nedeniyle yakın
bir ikame malı olarak degerlendirilemez.
Bu nedenlerle Ilgili Ürün Pazarı, mutfakta kullanılan LPG dolum ve dagıtım
pazarı olarak kabul edilmistir.
b) Ilgili Cografi Pazar: Sözkonusu önarastırmaya konu olan, LPG dolum ve
dagıtım pazarında faaliyet gösteren firmalar, Türkiyenin tümünde dagıtım yaptıkları ve
pazarda yaklasık %80 gibi çok büyük bir paya sahip oldukları için, cografi pazar ülkenin
bütünü gibi görünmekle birlikte,
Adıyaman ili sınırları içinde, pazar payı dagılımının ülke genelinden farklı olması, bu
firmaların Adıyaman ilindeki pazar paylarının yaklasık %20 olarak gerçeklesmesi ve
daha önemlisi bu cografi alandaki fiyat degisikliginin, diger bölgelerde etkisinin
hissedilmemesi nedenleriyle Cografi Pazar, Adıyaman ili olarak düsünülmüstür.
1.3. DIGER BULGULAR
Yapılan incelemede;
-AYGAZ A.S., DEMIRÖREN LPG Grubu, IPRAGAZ A.S. ve SIHIRGAZ A.S.'nin
konaklama ücretlerini ödedikleri Temsilcileri aracılıgı ile, Gaziantep Tilmen Oteli'nde
24.06.1997 tarihinde gerçeklestirdikleri toplantıda;
"TOPLANTI TUTANAGIDIR
21 REKABET KURUMU
24.06.1997 tarihinde G.Antep Tilmen otelinde Ipragaz, Aygaz, Sihirgaz, ve
Demirören grubu temsilcileriyle Güney ve Güneydogu Anadolu Bölgesinde
rekabetin önlenmesi amacıyla yapılan toplantıda asagıdaki konularda görüs
birligine varılmıstır.
1. Adıyaman, ,Sanlıurfa, Malatya, Elazıg, Mardin ve Sırnak illerinde faaliyet
gösteren, bu illerde kazanmıs oldukları paralarla yayılmacılık politikasını sürekli
genisleten, teblig ve yasalara aykırı olarak tamamen korsan çalısan, bölge
pazarını tehdit eden yerel firmalarla mücadele etmenin, bu firmaların ekonomik
açıdan bitirilmesi gerektigi görüsü hasıl oldu.
2. Yöresel firmaların rekabet etme sansının ortadan kaldırılabilmesi için uç fiyat
(perakende satıs fiyatı KDV dahil)
2 Kg. 100.000.TL.KDV dahil
12 Kg. 500.000.TL.KDV dahil
45 Kg. 2.000. 000. TL.KDV dahil
3. Toplantıya katılan firmaların tesis çıkısı fiyatlarının da aynı olması saglanarak
güç birliginde daha organize olmasını saglayacaktır.
4. Indirim yapılan bu illerin haricinde, bu firmaların komsu illere gaz satısını
engellemek için gerek duyuldugu kadar ayrı bir ekibin kurulmasına karar
verilmistir. Bu ekip yol denetimi ve sürekli tespit yapacaktır. Olusturulacak ekipte
asker veya polis kökenli bir kisinin yanında bir avukat ve kendi elemanlarımızla
takviye edilecektir.
5. Fiyat indiriminin en az bir yıl süreli olmasına, fiyat indirimi yapılan illerde
yöresel radyo, televizyon, gazeteler ayrıca el ilanları ve bez afislerle halka
duyurulmasına, basarı yüzdesine göre bir yılın sonunda tekrar durum
degerlendirmesi yapılmasına karar verildi.
6. Kaçak dolumun yapıldıgı illerde Sanayi II Müdürlügü, Belediye Zabıtası ve Mali
Polislerle diyalogların güçlendirilmesi için sirketlerimizin ortak bir fon
olusturmasına,
7.Indirim yapılan illerde yerel firmalara ait abonede bulunan standart tüplerin
bayilerimizce degisimine destek verilmesine,
8. Uygulamanın basarlı olabilmesi için sirketlerimizin bayileri tarafımızdan
müsterek yönlendirilecektir.
SONUÇ: Yukarıda alınan kararların en kısa sürede yürürlüge girmesi toplantıya
katılan arkadasların ortak önerileridir. "
seklinde bir anlasma yaptıkları,
Indirim Yapılan Illerde, Sirketlerin LPG 1996 Yılı Fiili Satıslarının;
AYGAZ DEMIRÖREN IPRAGAZ SIHIRGAZ (ton)
ADIYAMAN 700 219 450 0
MARDIN 1190 700 1647 150
ELAZIG 1230 420 1283 0
22 REKABET KURUMU
MALATYA 1100 240 940 0
SANLIURFA 995 876 643 350
SIRNAK 1100 400 765 60
Yukarıda görüldügü gibi tespit edildigi,
1997 yılı Kasım ayında, ilgili pazarda, bayilere maliyeti, 875.000 TL. ile
1.155.000 TL. arasında degisiklik gösteren 12 kg.'lik tüplü LPG'nin, bayiler tarafından
750.000 TL. gibi maliyet fiyatının oldukça altında bir fiyatla, perakende satısa arzedildigi,
Adıyaman ili merkez ilçesi, AYGAZ A.S. Bayii Nevres KETENCI'nin, Valilige
vermis oldugu dilekçede,
27.10.1997 tarihinde, 12 kg.lık tüplü LPG fiyatında indirim yapacagını belirterek,
sözü edilen tarihte uygulamaya basladıgı,
Nevres KETENCI'nin; aynı gün Rakip Bayilerin büyük bir bölümünün aynı gün, fiyat
indirimi yaptıklarını, Digerlerinin de, daha sonra indirime basladıklarını ifade ettigi,
AYGAZ A.S.'nin yavru sirketi MOGAZ Petrol Gazları A.S.'nin, 28.10.1997 tarihi
itibariyle, yalnızca 12 kg.lık tüplü LPG için bayiye satıs fiyatını, %50'ye yaklasan bir
oranda indirdigi,
Bilgisine basvurulan Sihirgaz A.S. Besni Bayii Mustafa PAÇCI Aygaz A.S.,
Ipragaz A.S. ve Milangaz A.S. Bayilerinin, 27.10.1997 tarihinde fiyatlarını 750.000 TL'ye
indirdiklerini,
Mogaz A.S. Kahta Bayii Ramazan BILGIN, Aygaz A.S. Bayiinin 27.10.1997
tarihinde fiyat indirdigini ve Likidgaz A.S., Alevgaz A.S. ve Gapgaz A.S. Bayilerinin de
aynı gün, buna ayak uydurdugunu,
Aygaz A.S. Bayii Nevres KETENCI, Adıyaman Valiligi'ne verdigi dilekçesinin
akabinde, 27.10.1997 tarihinde fiyatı düsürdügünü ve Diger Firmaların da Kendisini, biriki
gün içinde takip ettiklerini,
Milangaz A.S. ve Likidgaz A.S. Adıyaman merkez Bayii Mehmet TEMEL, Ipragaz
A.S., Aygaz A.S. ve Mogaz A.S. Bayilerinin 27.10.1997 tarihinde fiyatlarını 750.000
TL'ye indirerek uygulamaya basladıklarını, Kendisinin de bir kaç gün sonra fiyatını
düsürmek zorunda kaldıgını,
Milangaz A.S. Gölbası Bayii Adil KABARCIK, Aygaz A.S. ve Ipragaz A.S.
Bayilerinin reklam yaparak fıyat indirimi uygulamasına basladıklarını,
Ipragaz A.S. Adıyaman merkez Bayii Rıza GÖZAYDIN, fiyat indirimi
uygulamasının Ekim ayı sonlarında basladıgını ve bir-iki gün arayla Tüm Firmaların
uygulamaya katıldıgını,
Yamangaz Sanayi ve Ticaret A.S. ortagı ve Yönetim Kurulu üyesi Ahmet
EROGLU, Ipragaz A.S., Aygaz A.S., Mogaz A.S. ve Likidgaz A.S. firmalarının
27.10.1997 tarihinde 12 kg.lik tüp fiyatını 750.000 TL'ye düsürdüklerini,
Yukarıdaki beyanları ile dile getirdikleri,
23 REKABET KURUMU
IPRAGAZ, MOGAZ ve DEMIRÖREN Grubu bayilerinin, indirime ve pazarda
olusan tek fiyata (750.000 TL.) iliskin ifadeler tasıyan el ilanları dagıttıkları,
Mogaz A.S.'nin bu ilanları, Mersin'de mukim Avcı Ofset firmasına hazırlattıgı,
Ipragaz A.S. bayii Rıza GÖZAYDIN'ın el ilanlarının, kimin tarafından bastırıldıgına
iliskin bir açıklama getiremedigi,
Demirören Grubu firmalarından, Milangaz A.S. ve Likidgaz A.S., Adıyaman
Merkez Ilçe Bayii Mehmet TEMEL'in, ilanları Kendisinin bastırdıgını kabul etmedigi,
Sözkonusu indirim uygulamasının, 11.11.1997 tarihinde, TÜPRAS tarafından
LPG rafineri çıkıs fiyatına yapılan %5 oranındaki zamma ragmen devam ettirildigi,
01.12.1997 tarihinde rafineri çıkıs fiyatına yapılan %9 oranındaki zamdan sonra ise,
yalnızca bu artısın fiyatlara yansıtıldıgı,
MOGAZ A.S.'nin, bu uygulamanın baslamasıyla birlikte bayiye satıs fiyatını %50
oranında indirerek, maliyetin, hatta rafineri alıs fiyatının altında bir fiyat belirledigi,
IPRAGAZ A.S.'nin, sözkonusu dönemde, Bayilerine uyguladıgı satıs destek primi
ödemelerinin büyük oranda arttıgı,
25.02.1998 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli'nden alınan belgeden, 24.06.1997
tarihli toplantıya Aygaz A.S. adına satıs sorumlusu Hasan YESILELMA'nın
katıldıgı,
Ipragaz A.S. adına ise Adana Bölge Sefi Ümit Görgün'ün istirak ettigi,
Demirören LPG Grubu adına katılan Kisinin de, Toplantı tarihinde Milgaz
Ticaret ve Sanayi A.S., daha sonra Milangaz Ticaret ve Sanayi A.S. Adana Bölge
Müdürü Celil MAVI oldugu,
Sorusturma kapsamındaki Tüm Firmaların, Bayileri ile imzalamıs oldukları
Bayilik Sözlesmelerinde ise,
4054 sayılı Kanun'a aykırı hükümlerin bulundugu ve bu hükümlerle,
Firmaların Bayileri, özellikle satıs fiyatı ve satıs sartları hususlarında agır bir
taahhüt altına aldıkları tespit olunmustur.
2. TARAFLARIN YAZILI SAVUNMALARI VE SAVUNMALARA ILISKIN
DEGERLENDIRMELER:
2.1. Mogaz A.S. yazılı savunmalarında, indirim döneminde Sirketlerinin, pazar payının
düstügünü, Adıyaman Ilinde yalnızca 28 Ekim-27 Kasım 1997 tarihleri arasında
uyguladıgı farklı fiyat dısında, adı geçen Diger Illerde, hiçbir indirim yapmadıgını, yapılan
yıkıcı fiyat indirimine katılmadıklarını,
Istirakçilerinin kimler oldugu belli olmayan belge ile Adıyaman Ilinde Sirketin
aldıgı tedbirler arasında, herhangi bir iliski kurmanın mümkün olmadıgını, Güney Tevziat
Müdürlügünün, "Tilmen Tutanagı"nı içeren, 1997 yılı ilk altı ay neticelerini analiz eden
raporu, Sirkete bilgi olarak gönderdigini ve hiçbir isleme tabi tutulmadıgını beyan ve
ifade etmis,
Ayrıca, Uyumlu eyleme delil teskil ettigi iddia edilen belgenin, yıkıcı fiyat
uygulamasını destekleyen bir belge olarak düsünülmesinin mümkün olmadıgını, zira
24 REKABET KURUMU
Anlasma tarihinden yaklasık 4 ay sonra ve sadece Adıyaman Ilinde, yasanan fiyat
indiriminin Bayiler Tarafından ekonomik zorunluluklar sonucu yapılan bir pazar hareketi
oldugunu,
Yücel Gaz firmasına ait gaz tahsisinin, resmi makamlarca kesilmesiyle
kendiliginden pazar dısına çıkarılmıs olup, böyle bir harekete gerek kalmadıgını ileri
sürmüstür.
Tilmen Oteli'nde yapılan toplantıya, Mogaz A.S. adına herhangi bir Temsilcinin
katılmamıs olmasının, Gaziantep Tilmen Oteli'nde varılan anlasmaya iliskin faks metninin,
Mogaz A.S.'nin evrakları arasında bulunması, dolayısıyla Mogaz A.S. Yönetiminin,
bu anlasmadan dogrudan haberdar olmasının gayet tabi oldugu, anlasmaya istirak
etmedikleri yolundaki iddianın bir anlam ifade etmeyecegi âsikardır.
Diger yandan, Adıyaman ili LPG pazarında, 27.10.1997-23.12.1997 tarihleri
arasında gerçeklesen yıkıcı fiyat uygulamasına temel olusturan, "Anlasma"dan haberdar
olan Mogaz A.S.'nin, sözkonusu dönemde pazar payının düstügüne, iliskin
açıklamalarının da, Bu Firmanın Kanun'a aykırı fiilini ortadan kaldırmadıgı gibi,
Adıyaman ili LPG pazannda, Yücelgaz A.S.'nin anılan dönemde, faaliyetine ara
vermeksizin ve bir düsme olmaksızın devam ettigi,
Mahalli Firma Bayilerince ifade edildiginden, Bu Firmanın pazar dısında oldugu
tarzındaki iddiaların da bir anlamı kalmamıstır.
2.2. Aygaz A.S. yazılı savunmalarında; 24.06.1997 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli'nde,
Aygaz A.S. adına toplantıya katıldıgı iddia edilen sahsın, Aygaz A.S.'yi hiçbir sekilde
temsile yetkisi ve selahiyetinin bulunmadıgını, Sirketlerinin böyle bir toplantının
varlıgından haberdar olmadıgını,
Aygaz A.S.'nin, fiyat indiriminin yürürlükte oldugu Kasım-Aralık aylarında, pazar
payı kaybettigini, dolayısıyla uygulamadan olumlu etkilenmedigini bildirmis,
Söz konusu toplantının, 24.06.1997 tarihinde yapıldıgı ve yine tutanakta adı geçen
6 ili kapsadıgı, Bu Illerde ise 24.06.1997 tarihinden önce veya sonra hiçbir fiyat hareketi
olusmadıgı,
Indirimin, Bayinin Kendi inisiyatifi dogrultusunda, Sirketten bagımsız olarak
gerçeklestigini ifade etmis,
Yücelgaz Sirketinin, hukuka aykırı fiilleri nedeniyle, söz konusu fiyat indirimi
döneminde, resmi makamlar eli ile pazar dısına çıkarılmıs oldugu için, yıkıcı fiyat
uygulaması ile çıkarılmasına gerek kalmadıgını, sikayetçi firmanın uygulamanın sona
ermesinden sonra iskontolu satıslarda bulunmasının "faaliyetlerini durdurma tehdidi"
iddialarını geçersiz kıldıgını,
Adıyaman'daki ihlalin, Rekabet Kanunu'nun Kapsam baslıklı 2 nci maddesinde
belirtildigi sekilde Türkiye genelini etkilemedigini, "Tilmen Tutanagı"nın rekabeti
sınırlama amacı tasımadıgını ve kastın olusmamıs oldugunu ileri sürmüstür.
Sorusturma sonucunda elde edilen bilgiler çerçevesinde, sözkonusu "Anlasma
Metninin", Hisselerinin %99.99'una Aygaz A.S.'nin sahip oldugu Mogaz A.S. evrakları
arasında bulunmus olması ve bu yönüyle de Mogaz A.S. Yönetiminin bilgi sahibi oldugu
25 REKABET KURUMU
bir toplantıdan, "Anlasma"da adı geçen Aygaz A.S.'nin, haberdar olmamasının
düsünülemeyecegi pek tabiidir.
Önarastırma Raporunda da, yer alan, aylık bazda satıs miktarlarından, Aygaz
A.S.'nin iddia edilenin aksine,
Eylül 1997'den itibaren pazar payını artırdıgı, fiyat indiriminin yürürlükte oldugu
Ekim ve Kasım aylarında daha da artan bir hızla, Adıyaman ilinde satıslarının yükseldigi,
"Anlasma Tutanagı"nın varlıgı ve Aygaz A.S.'nin bu toplantıya Satıs Temsilcisi
aracılıgıyla istirak ettigi, gözönüne alındıgında, pazar paylarına ve satıs miktarlarına iliskin
yapılan tüm bu açıklamaların, önemini kaybettigi kanaatine varılmıstır.
Ayrıca, "Anlasma metni"nde adı geçen Tüm Illerde, yıkıcı fiyat uygulamasının
görülmemesinin, arada bir anlasma veya uyumlu eylem olmadıgını göstermeyecegi,
Bayinin, sıkı sıkıya baglandıgı Bayilik Sözlesmesi ve ekonomik sartlar
çerçevesinde, tek basına hareket etmis olmasının, söz konusu olamayacagı,
Aygaz A.S. Bayii Nevres Ketenci'nin, Yücel Gaz Firmasının, indirim döneminde,
piyasada faaliyette oldugunu kabul etmesinin ise, Bu Firmanın resmen piyasa dısında
oldugu iddiasını, geçersiz kıldıgı açıktır.
Netice itibariyle, Yücel Gaz sirketinin iskontolu satıslar yapmasının,
4054 sayılı Kanun'da yazılı her hangi bir ihlal olusturmadıgı gibi, sorusturmaya
konu olan Tesebbüslerin gerçeklestirdigi ihlalin mevcudiyetini de, ortadan kaldırmaz.
Ihlalin gerçeklesmesi için eylemden Türkiye genelinin etkilenmesinin
gerekmedigi, bir anlasmanın rekabeti sınırlama amacı tasımasa da, bu etkiyi
dogurabilecek nitelikte olmasının, Kanun'un 4 üncü maddesinin ihlali için yeterli
oldugu, dolayısıyla "Tilmen Anlasması"nın açıkça rekabeti önleme gayesiyle
yapıldıgı izahtan varestedir.
2.3. Ipragaz A.S. yazılı savunmalarında; Yücelgaz Firmasının, Eylül'den itibaren 15 ay
süreyle devlet tarafından piyasa dısına çıkarılmasının, piyasada beklenmeyen bir vakum
olusturdugunu, bundan yararlanmak isteyen Sorusturmaya Konu Sirketlerin Bayilerinin,
kıran kırana bir rekabete basladıgını,
Aygaz A.S. Bayisi Nevres Ketenci'nin ani ve yüksek indiriminin Diger Sirket
Bayilerini fiyat indirmek zorunda bıraktıgını,
Esasen LPG sektöründeki fiyat ayarlamalarının bütün yurt genelindeki, sirketlerde
ve bayilerde aynı gün ayarlanmasının rekabeti bozucu bir anlasmanın sonucu olmaktan
ziyade, ülkenin hukuki, ekonomik, rasyonel gerçegi oldugunu,
Rekabet Kurulu'nun iddia ettigi gibi Adıyaman'daki fiyat indirimi Gaziantep
Tilmen Oteli'nde yapıldıgı kabul edilen, rekabeti bozucu anlasmanın sonucu olmadıgını,
eger böyle olsaydı aynı indiriminin, 100 km. uzaklıktaki Sanlıurfa'da da olabilecegini ileri
sürmüs,
Ayrıca, Mogaz A.S.'de tespit edilen anlasmanın, Ipragaz A.S. Tarafından
bilinmedigini, Ipragaz A.S.'nin sözkonusu toplantıya hiçbir temsilcisini göndermedigini
26 REKABET KURUMU
ve bu konuda kimseye yetki vermedigini, herhangi bir temsilciden de, anılan toplantı ile
ilgili bilgi notu almadıgını,
4054 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesine göre talep edilen idari para cezasında
hata yapıldıgını, çünkü suç tarihindeki ceza miktarının 200.000.000 TL. oldugunu beyan
ve ifade etmistir.
Sorusturma sırasında; 24.06.1997 tarihli toplantıya Ipragaz A.S. adına, Adana
Bölge Sefi Ümit Görgün'ün katıldıgı, otel faturalarının Ipragaz A.S. tarafından ödendigi ve
Ipragaz A.S. Adıyaman merkez bayii Rıza Gözaydın'ın, Yücel Gaz sirketinin pazardan
çekilmemis oldugu yönündeki ifadesiyle birlikte degerlendirildiginde,
Ilgili Pazarda, rakip tesebbüslerin faaliyetlerini zorlastırmak amacıyla, biraraya
gelinmis oldugu gerçegini ortaya koymakta; pazarda olusan bosluk ve LPG sektörünün
hukuki yapısı savunmasını geçersiz kılmaktadır.
Indirimin, Diger Illere sıçramamıs olmasının, Adıyaman ili LPG pazarının,
Türkiye'deki tüm piyasalardan farklı ekonomik ve hukuki yapı sergilemesi,
Tarafların, haksız rekabet mücadelesinin belirgin bir sekilde orada görülmesi,
dolayısıyla, Adıyaman LPG pazarının Ilgili Tesebbüslerce, öncelikle ele alınmıs olması
gerçegini akla getirmektedir.
Diger taraftan, 4054 sayılı Kanun'da yer alan para cezalarının, Türk Ceza
Kanunu'nun Ek 2 nci maddesine göre memur maas katsayılarındaki artıs oranında
degismekte olup, buna göre olayın vuku buldugu tarihte ceza miktarı 5.800.000.000 TL.
dir.
2.4. Likidgaz A.S. ve Milangaz A.S. yazılı savunmalarında; Sirketlerinin mevcut tek
Bayisi Mehmet Temel'in, fiyat indirimine pazar payını korumak amacıyla, Diger
Bayilerden birkaç gün sonra, Kendilerinin, bilgi ve oluru dısında katıldıgını,
Sözkonusu Bayinin, Istanbul'a çagrılarak Beyoglu 27. Noterliginden 32045
yevmiye no'lu 3.11.1997 tarihli ihtarname ile bayiliginin feshedilecegi yönünde ihtar
edildigini ve bunun sonucunda bayinin fiyat indirimi eylemine son verecegine dair
taahhütname verdigini ileri sürmüsler,
Öte yandan, esasında bagımsız tacir olan Bayinin, söz konusu olayda
münferiden, Sirketlerinden bagımsız hareket ettigi, "Tilmen Tutanagı"nda, sirketi temsile
yetkili hiç kimsenin imzası bulunmadıgı,
Yücel Gaz A.S.'nin 27.10.1997 tarihi öncesi ve sonrasında indirim uygulamasında
bulundugu, bu durumun anılan Sirketin zarar gördügü iddiasını geçersiz kıldıgı,
Bayi Mehmet TEMEL'in ihtarname üzerine indirim uygulamasına son verdigi,
Sorusturma Raporunda iddia edildigi üzere elli gün daha uygulamayı sürdürmedigi,
Nihayet Bayilik Sözlesmesinin 17 nci maddesinin, fiyat sınırlaması anlamına
gelmedigi, iddialarında bulunmuslardır.
Sorusturma esnasında yapılan tespitler çerçevesinde; Likidgaz A.S. ve Milangaz
A.S, Adıyaman Merkez Bayisi olan Mehmet Temel'in, sözkonusu sirketlerin bilgi ve oluru
dısında fiyat indirimi uygulamasına katıldıgı yönünde yapılan savunmanın;
27 REKABET KURUMU
24.06.1997 tarihli Tilmen Oteli'nde yapılan Anlasmaya, Demirören Gaz Grubu'nun
Taraf olması,
Bayilik Sözlesmesinin 17 nci maddesinin, açıkça ürünün fiyatının, Bayi tarafından
belirlenmesine izin vermemesi ve küçük ölçekli tesebbüsler olan bayilerin böyle bir
uygulamaya katılarak uzun süreli zarar etmeyi göze almasının, amacı kâr olan
Tesebbüsler açısından bir mana ifade etmeyecegi dikkate alındıgında, rasyonel olmadıgı
anlasılmaktadır.
Ancak, Likidgaz A.S., Milangaz A.S. ve MILGAZ A.S.'nin, Rekabet Kurumu'nun
çalısmaya basladıgını ilan ettigi tarihten bir gün önce, Anılan Bayiye, Noter kanalıyla
ihtarname göndermek suretiyle uygulamaya son verme iradesini ortaya koymasının ise,
ihlali ortadan kaldırmayacagı ve ceza uygulamasında bir indirim unsuru olarak dikkate
alınabilecegi kanaatine varılmıstır.
2.5. Sorusturma döneminde, Ilgili Pazarda, faaliyette bulundugunun tespiti üzerine,
Rekabet Kurulu'nun 19.03.1998 tarihli ve 57/423-51 sayılı kararı ile sorusturmaya dahil
edilen Milgaz A.S. yazılı savunmalarında,
Adıyaman ili Besni ilçesinde faaliyet gösteren tek Bayileri Ömer Erdogan'ın,
böyle bir eyleme katıldıgına dair herhangi bir bilgilerinin olmadıgını iddia ve ileri
sürmüslerdir.
Sorusturma döneminde elde edilen bulgular, özellikle; 24.06.1997 tarihinde
Tilmen Oteli'nde yapılan anlasmaya katılan kisinin Milgaz A.S.'de Adana Bölge Müdürü
Celil MAVI oldugu ve bu sahsa ait 25.06.1997 tarihli Tilmen Oteli faturasının, Milgaz A.S.
tarafından ödendigi dikkate alındıgında, sözkonusu savunmanın inandırıcı olmadıgı
ortadadır.
2.6. Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.S. yazılı savunmalarında ise, Mogaz Petrol Gazları
A.S.'de tespit edildigi bildirilen "Anlasma Metni"nin Sihirgaz A.S. tarafından
bilinmedigini,
24.06.1997 tarihinde Sihirgaz A.S. elemanlarından birinin anılan otelde oldugunu
ancak yorgun oldugu için yapılan sohbete katılmadıgını,
Sihirgaz A.S.'nin Adıyaman'da bayii olmadıgını, herhangi bir sekilde toptan veya
perakende satıs faaliyeti olmadıgı için, bu konuda daha sonraki günlerde de herhangi
yazılı bir bilginin sirkete ulasmadıgını,
Bayilik Sözlesmesinde yer alan ve sirketin fiyat tespitinde sahip oldugu yetki ile
ilgili maddenin, Türkiye'de geçerli LPG mevzuatı geregi oldugu, ileri sürülmüs,
Sorusturma sırasında, Tesebbüsün ilgili pazarda faaliyet gösterdigi tesbit
olunmus,
Sihirgaz A.S.'de satıs temsilcisi olarak çalısan Tahir Burkankulu'nun
24.06.1997 tarihinde yapılan toplantıya katılan sahıslardan biri oldugu, otel
masraflarının sirketçe ödendigi,
Dolayısiyle, Sihirgaz A.S.'nin anılan toplantıdan habersiz olmasının mümkün
olmadıgı,
28 REKABET KURUMU
Bayilik Sözlesmesinin, ilgili hükmünde LPG mevzuatının 4054 sayılı Kanun
aleyhine asıldıgı ifade edilerek, konuya iliskin Bakanlar Kurulu Kararında, dagıtım
sirketlerinin mahalli perakende azami satıs fiyatlarını tespit edeceginin belirtildigi,
Bayilik Sözlesmesinde ise azami fiyattan söz edilmedigi, Bayilik Sözlesmesine
göre bayinin, bildirilen fiyata aynen uymasının zorunlu tutuldugu, kanaatine varılmıstır.
3. SÖZLÜ SAVUNMA TOPLANTISI
AYGAZ A.S., MOGAZ A.S. ve IPRAGAZ A.S.'nin talebi üzerine, Rekabet Kurulu;
17.11.1998 tarihinde, sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar vermis,
Sözlü savunma toplantısında, Taraflar, asagıda izah edildigi gibi savunmalarını,
sahitler bilgilerini, mezkur Kurul'a sunmuslardır.
3.1. Yücel Gaz A.S. Temsilcisi Av. Ali Murat BILGIÇ, Adıyaman Ilinde meydana gelen
"fiyat indirimi"nin amacının, kaynaklarını, Adıyaman Ilinde kurulu Yücel Gaz sirketinden
elde eden, ve 06.11.1997'de faaliyete geçen, Yeni Yücel Gaz A.S.'nin;
Çukurova piyasasında, varlık göstermesini engellemek oldugunu ileri sürmüs, bu
sekilde söz konusu sirketlerin, hem Adıyaman, hem de Çukurova piyasasından
silinecegini belirterek, Haklarında Sorusturma açılan Firmaların, en yüksek oranda
cezalandırılmalarını talep etmistir.
3.2. Aygaz A.S. adına konusan Temsilciler, Adıyaman Ilinde uygulanan fiyat indiriminin,
Bayilerin infialinden kaynaklandıgını, Sikayetçi Firmanın hukuka aykırı faaliyetleri
nedeniyle bir çok kez cezaya muhatap kaldıgını, "Tilmen Anlasması"nın bir öneri metni
oldugunu, ifade ederek, yasalara saygılı davranan Aygaz Firmasına, ceza verilmemesini
talep etmislerdir.
3.3. Mogaz A.S. Sirket Vekili, Tilmen Oteli'ndeki toplantıya, Mogaz A.S. Temsilcisinin
katılmadıgını, "Anlasma Metninin” bu sirketin evrakları içinde bulunması sebebiyle
sorusturmaya dahil edildiklerini, ancak bu evrakın islem görmeksizin dosyaya
kaldırıldıgını ifade ederek,
Indirim döneminde, Bayinin zararının, Mogaz A.S. Tarafından yüklenilmesinin,
piyasaya uyum amaçlı oldugunu ve 1 Aralık tarihinde, yani indirim eyleminden çok önce
sona erdirildigini, bildirmistir.
3.4. Ipragaz A.S. Vekili, LPG sektörü ve uygulanan kanunlar hakkında verilen bilgilerden
sonra, devletin denetim uygulamaları nedeniyle, Yücel Gaz sirketinin hukuken ve fiilen
piyasadan silindigini ifade ederek,
Prim sistemi ile ilgili bir soruya, satıs destek priminin olagan bir uygulama
oldugunu ve Ekim-Kasım 1997 döneminin dısında da verildigini beyan etmistir.
3.5. Sihirgaz A.S. Temsilcisi, ilk yazılı savunmada belirtilen Sihirgaz A.S.'nin,
Adıyaman Ilinde Bayii olmadıgı yolundaki beyanın, bir yanlıs anlamadan
kaynaklandıgını vurgulayarak, Sirketin Adıyaman ilindeki payının çok küçük
olması ve Yasanın yeterince bilinmemesi gibi hususların göz önüne alınmasını
talep etmistir.
29 REKABET KURUMU
3.6. Demirören LPG Grubu Temsilcisi, Adıyaman Merkez Ilçe Bayii'nin, fiyat indirimi
uygulamasına katılmasının, haber alınması, üzerine Istanbul'a çagrılarak ihtar edildigini
belirtmistir.
3.7. Adıyaman Sanayi ve Ticaret Il Müdürü M. Sadi ÜNSAL, 27.10.1997 tarihinde,
Aygaz A.S. baiiI Nevres KETENCI'nin; fiyat indirimi talebine iliskin verdigi dilekçeye,
herhangi bir yazılı cevap verilmemesi üzerine, indirim uygulamasının basladıgını ifade
etmistir.
3.8. TÜPRAS yetkilisi Mehmet TUKSAL, Petrol Isleri Genel Müdürlügü'nün talebi
üzerine, Yücel Gaz A.S.'ye yönelik Eylül, Ekim, Kasım ayları için uygulanan %100 gaz
tahsisi kesintisi cezasının, gelen ikinci bir yazıyla, 12 ay süre ile uzatılmasının, söz konusu
oldugunu dile getirmis,
3.9. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıgı Fiyat Isleri Sube Müdürü Gülgün ARAS ise,
Sanayi ve Ticaret Bakanlıgı'nın, Yücel Gaz A.S.'ye gaz kesintisi uygulanması için
TÜPRAS'a yazı yazılması talebi üzerine, Petrol Isleri Genel Müdürlügü olarak islem
yapıldıgını söylemistir.
Yukarıda yer verilen beyanlar incelendiginde, Sözlü Savunma Toplantısında,
Taraflar, yazılı savunmalarında, ileri sürdükleri hususlardan farklı ve sonucu
etkileyebilecek, her hangi bir husus ortaya koyamamıslardır.
4. HUKUKI DEGERLENDIRME
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 üncü maddesi, amacı
veya etkisi rekabeti engelleme, sınırlama veya bozma olan tesebbüsler arası
anlasmalara, uyumlu eylemlere ve isletme birliklerinin kararlarına karsı, genel bir
yasaklama getirmektedir.
Bu hüküm, bütün isletmeler arası anlasma, karar ve uyumlu eylemlere genis bir
sekilde uygulanmakta olup temel amacı, her bir isletmenin kendi ticari politikalarını ve
piyasadaki faaliyetlerini tek basına, bagımsız olarak belirlemesidir.
4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi kapsamındaki fiyat rekabeti ile ilgili bulunan
anlasmalar, Sorusturmamız açısından da önem arz etmektedir.
Fiyat rekabeti, rekabetin en kolay hissedilen önemli bir çesidi olup, fiyatları
olabilecek en alt seviyede tutarak, rekabeti tesvik eder ve bu sayede sirketlerin
kaynaklarını, verimlilik ve rekabet kosullarına uyabilme yetenegiyle dogrudan baglantılı
olarak, en uygun sekilde dagıtmasına imkân verir ve tüketiciye genis bir ürün ve hizmet
yelpazesinden yararlanabilme avantajları saglar.
Rekabet Hukuku açısından, fiyat tespitine yönelik bu tür anlasmalar, en ciddi
rekabete aykırılık halleri arasında degerlendirilmis ve çok açık bir biçimde
yasaklanmıstır. Bu tür anlasmalar rakipleri pazar dısına itmek ve faaliyetlerini
güçlestirmek suretiyle, rekabeti bozan "yıkıcı fiyat" uygulamalarına neden olabilmektedir.
Daha önce de belirtildigi gibi, tesebbüsler arası anlasma, uyumlu eylem
veya tesebbüs birligi kararları yoluyla maliyetin altında bir fiyatın belirlenmesi
suretiyle, bu uygulamaya uzun süre dayanabilecek yeterli finansal kaynakları
bulunmayan bir rakibi pazar dısına atmak veya pazara girmeye istekli olan
30 REKABET KURUMU
firmaları caydırmak suretiyle, potansiyel rekabeti ortadan kaldırmaya yönelmek
için girisilecek fiyat rekabeti,
4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesine açık bir aykırılık olusturmaktadır.
Bir anlasmada, rekabeti sınırlama amacı açıksa, anlasmanın kendisi veya en
azından rekabeti bozucu hükümleri, per se bir rekabet ihlali olusturur.
Bu durumda anlasmanın rekabet üzerindeki etkilerinin incelenmesine gerek
yoktur. Rekabeti bozucu nitelikte olan anlasmalar, Tarafların kendi bagımsız rekabetçi
faaliyetlerini ortak çıkarlar adına gözden çıkardıkları bir yapısal çerçeve yaratır.
Bu sebepten dolayı, sadece rekabete aykırı bir anlasmaya taraf olmak, anlasma
etkilerini gerçeklestirmemis olsa dahi yasaktır.
Öte yandan, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin gerekçeli metninin bir
bölümünde "Bu Kanunun amacı rekabetin korunması olduguna göre, rekabeti
engelleyici, kısıtlayıcı veya bozucu tesebbüsler arası anlasma ve uygulamaların
yasaklanması gerekir.
Maddenin amacı bakımından anlasma, Medeni Hukukun geçerlilik
kosullarına uymasa bile, Tarafların Kendilerini baglı hissettikleri her türlü
uzlasma ya da uyusma anlamında kullanılmıstır. Anlasmanın yazılı veya sözlü
olmasının önemi yoktur.
Tesebbüsler arasında bir anlasmanın varlıgı tespit edilemese bile
tesebbüsler arasında kendi bagımsız davranısları yerine geçen bir
koordinasyon veya pratik isbirligi saglayan, dogrudan veya dolaylı iliskiler de,
eger aynı sonucu doguruyorsa, yasaklanmıstır.
Böylece tesebbüslerin Kanuna karsı hile yolu ile rekabeti sınırlayıcı
uygulamaları mesru göstermeleri engellenmek istenmistir." denilmek suretiyle
bir sözlesme, Türk Rekabet Hukuku çerçevesinde yazılı veya baska bir sekil
sartına baglanmamak suretiyle Borçlar Hukukundaki sözlesme kavramından
daha genis bir kavram olarak degerlendirilmektedir.
Ayrıca; Taraflar arasında hukuken baglayıcı olmamakla birlikte, rekabeti sınırlayıcı
yahut ortadan kaldırıcı, hükümleri ihtiva eden ve literatürde "centilmenlik anlasmaları"
olarak tanımlanan sözlesmelerin de,
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir degerlendirmeye tabi tutulması
mümkündür.
Rekabet Hukuku ve Rekabet Kanunu'nun Usul ve Esasları çerçevesinde,
Dosya münderecatını nazara alan SORUSTURMA HEYETI; Güney ve
Güneydogu Anadolu bölgesinde yer alan 6 Ilde faaliyet gösteren Yerel
Tesebbüsleri, pazar dısına çıkarmak amacıyla, Aygaz A.S., Sihirgaz A.S., Ipragaz
A.S. ve Demirören Gaz Grubunun,
24 Haziran 1997 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli'nde, Temsilcileri
vasıtasıyla bir fiyat anlasması yaptıkları,
31 REKABET KURUMU
Mezkur anlasma hükümlerini Mogaz A.S.'nin de katılımı ile 27.10.1997
tarihinde, Adıyaman Ilinde uygulamaya koydukları,
Böylece, 4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin (a) ve (d) bentlerini ihlal
ettikleri, bu nedenle mezkur Tesebbüslerin anılan Kanun'un 16 ncı maddesi
geregince cezalandırılmalarının gerektigi yolundaki görüs ve kanaatini
bildirmistir.
YUKARIDA ARZ VE IZAH EDILEN DEGERLENDIRMELER ISIGINDA;
AYGAZ A.S. Adıyaman Ili Merkez Ilçe Bayii Nevres Ketenci'nin, 24.10.1997
tarihinde Adıyaman Valiligi'ne basvurarak, 12 kg.'lik tüplü LPG fiyatını, 27.10.1997 tarihi
itibariyle düsürmek istedigi,
Adıyaman ili LPG Pazarında Bayilerin önemli bir bölümünün, 27.10.1997
tarihinde,
Digerlerinin ise, Onları takiben, iki gün içerisinde Bayilere, maliyeti 875.000
TL.ile 1.155.000 TL. arasında degisen ve Bayilerce 1.260.000 TL. ile 1.360.000 TL.
arasında piyasaya sunulan, 12 kg.'lik tüplü LPG perakende satıs fiyatını, 750.000 TL.
olarak belirledikleri,
MOGAZ Petrol Gazları A.S.'nin, 28.10.1997 tarihi itibariyle ilgili ürünün, Adıyaman
Bayilerine satıs fıyatını %50 oranında indirdigi, Tesebbüsün bu indirimin Merkez Ilçedeki
Bayilik sistemine son vererek dogrudan satıs sistemine geçmeden önce
gerçeklestirilen, bir satıs uygulaması seklindeki, savunmasına karsın,
MOGAZ A.S. Kâhta bayisi Ramazan BILGIN'in, böyle bir sistem degisikligine
iliskin bilgisinin bulunmadıgını ve uygulamanın AYGAZ A.S. Bayisinin baslattıgı ve Diger
Bayilerin takip ettigi, fiyat indiriminden kaynaklandıgı, yolundaki beyanı karsısında, bu
savunmanın geçersiz oldugu,
IPRAGAZ A.S.'nin satıs miktarı ile baglantısı bulunmayan prim sistemine
dayanarak uygulamanın basladıgı, 27 Kasım 1997 döneminde Adıyaman Ilindeki
Bayilerine 4.056.695.973 TL. geri ödemede bulundugu, ancak ilk savunmasında bu
konuya açıklık getirmedigi,
Sorusturmaya konu olan Diger Tesebbüslerde Bayilerine yapılan herhangi bir
geri ödemeye rastlanılmamakla birlikte, elde edilen Bayilik Sözlesmelerinde yer alan,
fiyata iliskin hükümler ve olayların gelisimi karsısında, bu tür ödemelerin tespitinin
önemini kaybettigi,
Maliyetin altında satıs uygulamasının 11.11.1997 tarihinde TÜPRAS tarafından
LPG rafineri satıs fiyatına yapılan %5 oranındaki zamma ragmen devam ettirilmesi,
01.12.1997 tarihinde rafineri çıkıs fiyatına yapılan %9 oranındaki zamdan sonra
ise, yalnızca artısın fiyata yansıtılmasının,
Pazardaki rekabetle ilgisi olmayan bir uygulama ile karsı karsıya bulunuldugunun
bir göstergesi oldugu,
Ipragaz A.S., Aygaz A.S., Mogaz Petrol Gazları A.S., Likidgaz Tevzi ve Üretim
Sanayi ve Ticaret A.S., Milangaz Ticaret ve Sanayi A.S., bayilerinin radyo, bez afis
ve/veya el ilanlarıyla sözkonusu uygulamaya iliskin reklam yaptıkları,
32 REKABET KURUMU
Mogaz A.S.'nin el ilanlarını Kendisinin bastırttıgı,
Ipragaz A.S. bayisi Rıza GÖZAYDIN'ın reklam harcamalarını belgelendiremedigi,
Aygaz A.S. bayisi Nevres KETENCI'nin Bayilik Sözlesmesine göre zorunlu
olmasına ragmen, radyo ilanları için Anılan Tesebbüsten izin almadıgını iddia ettigi,
Likidgaz A.S. ve Milangaz A.S. bayisi Mehmet TEMEL'in, Kendisi adına
bastırılan el ilanlarının varlıgını kabul etmedigi, tüm bu açıklamalar çerçevesinde,
reklamlarını dagıtım firmalarınca, finanse edilmis olması nedeniyle bayilerin konuya
açıklama getiremedikleri,
Mahalli firmalarla, Ülke düzeyinde faaliyet gösteren Firmalar arasındaki,
ekonomik büyüklük farkı,
Mahalli Firmaların ana faaliyet alanının Ilgili Pazar olması ve buradaki LPG
satısının önemli bir miktarının bu firmalarca gerçeklestirilmesi gibi hususlar dikkate
alındıgında, sözkonusu Mahalli Firmaların bu tür bir uygulamalardan büyük zararlar
görecekleri,
Mezkur Anlasmanın uyumlu eylemde bulunmaksızın sözkonusu firmaları, pazar
dısına çıkarmak gayesiyle yapılması ve sikayete konu olmamaları gibi bulgular da
dikkate alındıgında, Mahalli Firmaların maliyetin altında satıs uygulamasına zorunlu olarak
katılmıs oldukları,
27.10.1997 tarihinden önce Ilgili Pazarda 12 kg.'lik tüplü LPG için farklı fiyatlar
sözkonusu iken, birden bire 750.000 TL. gibi maliyetin altında bir fiyat olusmasının
rekabetin normal isleyisinin bir sonucu olarak degerlendirilemeyecegi,
Adıyaman Ili Merkez Ilçesinde faaliyet gösteren tek bir Bayi tarafından baslatıldıgı
öne sürülen uygulamanın, bir anda Merkez ve Diger ilçelerde yaygınlasmasına ragmen,
Adıyaman'a 100 km. uzaklıktaki Sanlıurfa ve Diger Çevre Illerde etkisinin
görülmemesinin, piyasaya isleyisinin dısında bir müdahalede bulunuldugunun göstergesi
oldugu,
Haklarında Sorusturma açılan Tesebbüsler Ilgili Pazardaki maliyetin altındaki ürün
satıslarını piyasanın normal isleyisi içinde bayilerin uygulaması olarak degerlendirirken,
Pazardaki Mahalli Firmaların bu uygulamadan dolayı zarara ugradıkları yönünde
beyanlarının bulundugu,
Sorusturmaya konu olan Tesebbüslerin, Bayilik Sözlesmeleri'nin irdelenmesi
sonucunda, ürün fiyat ve satıs sartlarını, Kendi iradeleriyle belirleyebilmelerinin mümkün
olmadıgı gözlenen Bayilerin,
Bu sekil sınırlayıcı sözlesme hükümleri çerçevesinde, Ilgili Pazarda Ana
Firmalardan bagımsız olarak, fiyat rekabetine girisebilmelerinin mümkün
bulunamayacagı,
Ticarette amacın kâr olması nedeniyle bu tür uygulamaların herhangi bir sebep
olmaksızın yapılamayacagı,
Ayrıca, daha önce de açıklanan nedenlerle, bir Bayinin, pazar payındaki düsüs
nedeniyle bir indirim baslattıgı,
33 REKABET KURUMU
Oligopol özelligi gösteren pazarda uygulamanın pazar kaybetme korkusuyla
yayıldıgı seklindeki bir açıklamanın kabul edilemeyecegi,
Sorusturmaya konu olan Tüm Tesebbüslerin, Yücelgaz A.S'nin pazardan (devlet
eliyle) çekilmesi nedeniyle olusan pazar boslugundan pay alabilmek ve pazardaki
paylarını artırabilmek süreci içinde,
Bayilerinin maliyetin altında ürün satısı ile rekabete basladıkları seklinde öne
sürdükleri iddialarının da, yine aynı Tesebbüslerin Bayilerinin verdikleri ifadeler ile
çürütüldügü,
Bu sartlarda 750.000 TL.'nin altında veya üstünde satıs olamazdı seklindeki bir
yorumun ise,
Tam olarak rekabetin yasandıgı oligopol özelligi gösteren pazarlarda, tek fiyat
olusur anlamına geldigi, böyle bir yorumun kabul edilemez oldugu,
Uygulamanın AYGAZ A.S., MOGAZ A.S., IPRAGAZ A.S. ve SIHIRGAZ A.S.
tarafından 23.12.1997 tarihinde,
LIKIDGAZ A.S., MILANGAZ A.S. tarafından ise 03.11.1997 tarihinde sona
erdirildigi,
AYGAZ A.S., DEMIRÖREN LPG Grubu, IPRAGAZ A.S. ve SIHIRGAZ A.S.'nin,
Temsilcileri aracılıgı ile Gaziantep Tilmen Oteli'nde 24.06.1997 tarihinde
gerçeklestirdikleri toplantıda, Mahalli Firmalan piyasa dısına çıkarmak amacıyla, bir dizi
kararlar içeren, bir anlasma yaptıkları,
4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi kapsamında, baslıbasına uyumlu eylem
olarak degerlendirilebilecek olan bu uygulama ile ilgili olarak,
AYGAZ A.S'nin %99.99 pay oranıyla en büyük ortagı oldugu Mogaz Petrol Gazları
A.S'nin evrakları arasında bulunan ve Önarastırma Raporu ile Sorusturma Raporunda
yer verilen;
AYGAZ A.S, IPRAGAZ A.S, Sihirgaz Ticaret ve Sanayi A.S., ve Demirören
Grubu Temsilcilerinin, 24.06.1997 tarihinde Gaziantep Tilmen Oteli'nde yapmıs oldukları,
Güney ve Güneydogu Anadolu Bölgeleri LPG pazarında rekabetin önlenmesi amacını
tasıyan anlasmanın, maliyetin altında satıs uygulamasına açıklık kazandırdıgı,
Sözkonusu toplantıya Temsilcisi aracılıgıyla katılan Aygaz A.S.’nin, Mogaz
A.S.'nin sermayesinin %99.99'una sahip olması, Gaziantep Tilmen Oteli'nde varılan
anlasmaya iliskin faks metninin, Mogaz A.S.'nin evrakları arasında bulunması, Mogaz
A.S. Yönetiminin
Bu anlasmadan dogrudan haberdar olması hususları dikkate alındıgında Mogaz
A.S.'nin anılan anlasmaya istirak ettigi,
Bu anlasmada, aralarında Adıyaman'ın da bulundugu bazı illerde, "korsan"
çalıstıkları iddia edilen Mahalli Firmaların, Pazar dısına itilmeleri amacıyla yıkıcı fiyat
uygulamasının, en kısa zamanda baslatılacagına iliskin hükümler bulundugu,
Sözkonusu anlasma neticesinde, AYGAZ A.S., IPRAGAZ A.S., MOGAZ Petrol
Gazları A.S. ve SIHIRGAZ Ticaret ve Sanayi A.S. Tesebbüslerinin,
34 REKABET KURUMU
27.10.1997-23.12.1997 tarihleri arasında Adıyaman Ilinde 12 kg.'lık tüplü LPG
perakende satısında Yerel Firmaları sözkonusu piyasadan tasfiye etmek amacıyla
Bayileri aracılıgı ile yıkıcı fiyat uyguladıkları,
LIKIDGAZ Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.S., MILANGAZ Ticaret ve Sanayi
A.S. ve MILGAZ Ticaret ve Sanayi A.S.'nin 27.10.1997 tarihinde aynı uygulamaya
katıldıkları ve Kurumun çalısmaya basladıgını ilan ettigi tarihten bir gün önce ihlale son
verdikleri,
Rekabet Hukuku açısından anlasmanın, hemen uygulanmıs olmamasının bir
öneminin bulunmadıgı, esasen anlasmanın bazı küçük degisikliklerle ancak, temel
nitelikleri korunarak uygulamaya konuldugu, bir baska deyisle Adıyaman ilindeki
uygulamanın, bu anlasmanın bir sonucu oldugu ve onun etkilerini tasıdıgı,
Anlasma örneginin, Taraflardan Aygaz A.S.'nin %99,99 hisse ile ortagı oldugu
Mogaz Petrol Gazları A.S.'nin evrakı arasında bulunmus olması, eki olan "satıs
raporu"nda Kendilerine haber verilmeyen bir toplantının tutanagı oldugunun belirtilmesi,
Mogaz Petrol Gazları A.S.'nin evrakın gerçekligini reddetmemesi, toplantının
yapıldıgı tarihte sözkonusu sirket temsilcilerinin Tilmen Oteli'nde konaklamaları,
Otele tüm Temsilcilerin 23.06.1997 tarihinde gelmeleri, bir tanesi hariç
digerlerinin 24.06.1997 tarihinde otelden ayrılmaları, Diger Temsilcinin, bir gün sonra
aynı ildeki bir baska otele geçmesi,
Aygaz A.S.'nin böyle bir toplantının yapılmıs olabilecegini belirtmesi nedenleriyle,
anlasmanın varlıgı konusunda hiçbir kuskunun bulunmadıgı,
Rekabet Hukuku açısından anlasmalarda sekil sartının aranmadıgı,
Dolayısıyla Gaziantep Tilmen Oteli'nde yapılan toplantıya katılan Sahısların Ilgili
Firmaları Temsile yetkili olmadıgı ve adı geçen anlasmada imzalarının bulunmadıgı
yönündeki savunmaların,
4054 sayılı Kanun'a aykırı bir anlasmanın varlıgını ortadan kaldırmadıgı,
4054 sayılı Kanun'un Geçici 2 nci maddesi ile Aynı Kanun'un 4 üncü maddesi
kapsamında olan,
05.11.1997 tarihinde yürürlükte bulunan anlasmalar için altı aylık bir geçis dönemi
tanındıgı,
Bu süre (05.05.1998) dolmadan sözkonusu kapsamda degerlendirilen anlasma
için sorusturmanın basladıgı, bu nedenle cezai yaptırım yoluna gidilemeyecegine iliskin
savunmaların ise;
Öncelikle bu süre zarfında Taraflardan herhangi birinin muafiyet
basvurusunda bulunmamıs olması, ancak daha önemlisi böyle bir basvuru
olsaydı bile Tilmen Oteli Anlasmasının, belli bir Pazardaki (Adıyaman ili)
Rakipleri (yerel firmaları) pazar dısına çıkarmak için yıkıcı fiyat uygulamasını
amaçlayan,
Dolayısıyla açık rekabet ihlaline yönelik hükümler tasıyan bir anlasma
niteligi tasıması nedeniyle,
35 REKABET KURUMU
4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin uygulanmasından hiçbir sekilde
muaf tutulamayacagı ve aynı nedenle mezkur Kanun'un 16 ncı maddesinin son
fıkrasında öngörülen süre içerisinde bildirilmis olması gerekçesiyle, cezai
yaptırımından kurtulmasının sözkonusu olamayacagı, hususları dikkate
alındıgında, hukuki dayanaktan yoksun oldugu,
Pazardaki bazı firmaların uyumlu eylem ya da anlasma yaparak,
maliyetlerin altında fıyat belirlemek suretiyle, Rakip tesebbüslerin faaliyetlerini
zorlastırmaları veya onları pazar dısına çıkartma yönündeki davranıslarının
Rekabet Hukukunda "per se" yasaklanmıs davranıslar oldugu,
Yukarıda zikredilen anlasma ve eylemlerin, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un; rekabeti sınırlayıcı anlasma, uyumlu eylem ve
tesebbüs birligi kararlarını yasaklayan 4 üncü maddesinin "Mal veya hizmetlerin
alım ya da satım fiyatının, fiyatı olusturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü
alım yahut satım sartlarının tespit edilmesi" seklindeki (a) ve "rakip
tesebbüslerin faaliyetlerininin zorlastırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet
gösteren tesebbüslerin boykot ya da diger davranıslarla piyasa dısına
çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi" seklindeki (d)
bendlerine aykırılık teskil ettigi,
Dolayısiyle, AYGAZ A.S., LIKIDGAZ Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.S.,
MILANGAZ Ticaret ve Sanayi A.S., MILGAZ Ticaret ve Sanayi A.S., IPRAGAZ A.S.,
MOGAZ Petrol Gazları A.S. ve SIHIRGAZ Ticaret ve Sanayi A.S. tesebbüslerinin,
eylemlerine uyan 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 16 ncı
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezalandırılmaları gerektigi, düsünce ve
kanaatine ulasılmıstır.
5. NETICE VE KARAR
Aygaz A.S. Mogaz A.S., Likidgaz A.S., Milangaz A.S. Milgaz A.S. Ipragaz A.S.ve
Sihirgaz A.S.'nin,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 üncü maddesinin (a) ve
(d) bentlerine aykırı davrandıgı iddiasıyla Yücelgaz San. Tic. A.S.'nin sikayeti üzerine
açılan sorusturma sonucunda;
Sorusturma Heyetince hazırlanmıs olan rapor ve ek rapor Taraflara teblig edilmis,
Tarafların Yazılı Savunmaları alınmıs,
17.11.1998 günü yapılan sözlü savunma toplantısında,
Tarafların bir kez de sözlü olarak yaptıkları açıklamalar ile Aygaz ve Mogaz A.S.
Vekillerinin göstermis oldukları sahitler dinlenmis olup,
TARAFLARIN KARSILIKLI IDDIA VE SAVUNMALARI, TOPLANAN DELILLER VE
BU KONUDAKI SORUSTURMA RAPORU ILE TÜM DOSYA MÜNDERECATI
BIRLIKTE MÜZAKERE EDILDIGINDE;
1. Yıkıcı fiyat uygulamasına katılan Mezkur Sirketlerin faaliyetlerinin,
36 REKABET KURUMU
Adıyaman ilindeki 12 Kg.'lık tüplü likit petrol gazı dagıtım piyasası ile sınırlı
olması,
Rekabet Kurulu'nun ön arastırmaya baslaması ile birlikte kısa sürede
ihlalin sona erdirilmesi,
4054 sayılı Kanun'un uygulanmasının henüz baslamıs olması dolayısıyla
rekabet kurallarının ve kültürünün yerlesmis olmaması,
Bu anlasmaya Taraf olan Sirketlerin davranıslarında, sikayetçinin, kaçak
gaz kullanmak, teknik standartlara uymamak gibi hukuka aykırı eylemlerinin de
rolü oldugu seklindeki savunmaları ile,
Tarafların sorusturma esnasındaki genel tutumları ve özellikle Kurumun
çalısmaya basladıgını ilan ettigi tarihten bir gün önce ihlale son veren Likidgaz
A.S., Milgaz A.S., Milangaz A.S.'nin bu tutumları,
Rekabet Kurulu'nca tespit edilen 1996 yılı gayrisafi gelirleri ile, Adıyaman
ilindeki pazar payları NAZARA ALINARAK,
2. Aygaz A.S., Mogaz A.S., Likidgaz A.S., Milangaz A.S., Milgaz A.S.,
Ipragaz A.S. ve Sihirgaz A.S.'nin, 24.06.1997 tarihinde Tilmen Otelinde yapılan
toplantıya katıldıkları ve bu toplantıda alınan kararlara istirak edip uyguladıkları
sabit görülerek,
Sorusturma sonucunda, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 4 üncü maddesinin (a) ve (d) bentlerini açıkça ihlal ettikleri
anlasıldıgından;
Rekabet Kurulu'nca, 4054 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesinin 2 nci fıkrası
geregince Her Sirket için ayrı ayrı olmak üzere TAKDIREN,
A) Aygaz A.S.'nin 43.374.322.500.-TL.
B) Mogaz Petrol Gazları A.S.'nin 5.800.000.000.-TL.
C) Likidgaz Tevzi ve Üretim San. ve Tic. A.S.'nin 5.800.000.000.-TL.
D) Milgaz A.S.'nin 5.800.000.000.-TL.
E) Milangaz Tic. ve San. A.S.'nin 5.800.000.000.-TL.
F) Ipragaz A.S.'nin 23.372.512.492.-TL.
G) Sihirgaz A.S.'nin 5.800.000.000.-TL.
IDARI PARA CEZASI ILE CEZALANDIRILMALARINA,
3. Sorusturma konusu Anlasmanın bildirilmesi için ön görülen Kanuni
süre dolmamıs oldugundan TARAFLARA BILDIRIMDE
BULUNMADIKLARINDAN DOLAYI, 4054 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesinin 1
inci fıkrasının (c) bendi uyarınca, IDARI PARA CEZASI VERILEMEYECEGINE;
4. SIHIRGAZ A.S.'NIN SORUSTURMA SIRASINDA EKSIK VE YANILTICI
BILGI VERDIGI GEREKÇESIYLE CEZALANDIRILMASINA YER OLMADIGINA;
DANISTAY yolu açık olmak üzere, MÜSTEKIYE VE ILGILI SIRKETLERE
TEBLIGINE;
37 REKABET KURUMU
OYÇOKLUGUYLA KARAR VERILMISTIR.
Ankara, 26 Kasım 1998
Mehmet Zeki UZUN
Sorusturma Heyeti Baskanı
ve
Kurul Üyesi
Rekabet Kurulu Baskanlıgı’na
(Muhalefet Serhi)
26.11.1998 tarih ve 93/570-159-1 nolu Kurul kararına asagıdaki nedenlerle
katılamıyorum:
1- Olayda rekabetin açık bir biçimde ihlal edildigi konusunda Kurul Üyeleri
arasında tam bir görüs birligi vardır. Baska bir ifadeyle, Yasa'mızın 4 üncü maddesinin 2
nci fıkrasının (a) ve (d) bendlerinin ihlal edildigi açıktır.
2- Tilmen Oteli'nde yapılan anlasma bir "kartel anlasmasıdır." Bu tarihte Yasa
yürürlüktedir. Anlasma yapıldıgı tarihte rekabet ihlali olusmustur. Bunun uygulanmaya
baslanması, iki a