REKABET KURUMU

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : D1/1/H.G.K. 00/1 (Ortak Girisim)

Karar Sayısı : 00-2/14-7

Karar Tarihi : 13.01.2000

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Baskan : Dr. Kemal EROL (Ikinci Baskan)

Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Ismet CANTÜRK, Mustafa

PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER

B- RAPORTÖRLER: H.Göksin KEKEVI, I.Yücel ARDIÇ

C- BILDIRIMDE BULUNAN: Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi A.S.

Temsilcileri: Av. Nazan Candaner ELVER, Av. Aslıhan BOYAR, Av. Esra IREN

(Büyükdere Caddesi Yapı Kredi Plaza, B Blok, Kat 6 80620 Levent/ISTANBUL) Av.

Demet USLU (Atatürk Bulvarı 191/A 15 Kavaklıdere/ANKARA)

D- TARAFLAR: - Tüp-Gaz Tic. ve San. A.S.

Ayazaga Ticaret Merkezi, Eski Büyükdere Caddesi,

Tahiraga Çesme Sokak, No: 1/12, 80670

Ayazaga-Maslak/ISTANBUL

- Compagnie des Gaz de Pétrole - Primagaz S.A.

64. Avenue Hoche, B.P. 335 75365 Paris Cedex 08/FRANSA

E- DOSYA KONUSU: Tüp-Gaz Tic. ve San. A.S.'nin, Bütangaz A.S.'de sahip

oldugu hisselerin %50'sini Primagaz S.A.'ya devretmesi yoluyla olusturulacak

Bütangaz A.S. Ortak Girisimi islemine izin verilmesi talebi.

F- DOSYA EVRELERI: Kurum kayıtlarına 19.11.1999 tarih, 3810 sayı, 07.12.1999

tarih, 4049 sayı ve 17.12.1999 tarih, 4317 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı

Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet

Kurulu’ndan Izin Alınması Gereken Birlesme ve Devralmalar Hakkında Teblig'in ilgili

hükümleri uyarınca düzenlenen 05.01.2000 tarih, D1/1/H.G.K.-00/1 sayılı Devralma Ön

Inceleme Raporu, 07.01.2000 tarih, REK.0.05.00.00/1 sayılı Baskanlık önergesi ile 00/2

sayılı Kurul toplantısında görüsülerek karara baglanmıstır.

G- RAPORTÖRLERIN GÖRÜSÜ: Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi A.S’nin, Bütangaz

A.S’deki hisselerinin %50’sini Primagaz S.A.’ya devretmesi yoluyla olusturulacak

Bütangaz A.S. Ortak Girisimi’nin, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan Izin Alınması

Gereken Birlesme ve Devralmalar Hakkında Teblig kapsamında bir islem olmakla

birlikte, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7 nci maddesi anlamında

hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu daha da güçlendiren ve bunun

sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki

rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doguran bir islem olmadıgı, bu nedenle,

2 REKABET KURUMU

bildirime konu olan Tüp-Gaz A.S.’nin Bütangaz A.S.’de sahip oldugu hisselerin %50’sini

Primagaz S.A.’ya devretmesi islemine izin verilmesi gerektigi düsünülmektedir.

H- INCELEME VE DEGERLENDIRME

1. Ilgili Pazar

a) Ürün Pazarı: Likit Petrol Gazı (LPG) sanayide, karayolları ulasım araçlarında, hane

içinde özellikle mutfak ve banyo ısıtma ekipmalarında çok amaçlı olarak kullanılan bir

üründür. Karayolları araçlarında henüz kullanılmaya baslayan LPG’nin sanayide kullanımı,

ısıtma ve aydınlatma gibi islevleri itibariyle diger bazı ürünlerce ikame edilebilmekteyken,

fırın ve ocaklarda kullanımına iliskin iki ikame malından birisi olan dogalgaz henüz

ülkemizde yaygın degildir. Diger ikame malı olan elektrik enerjisi ise ekonomik

olmaması nedeniyle yakın bir ikame malı olarak degerlendirilememektedir. Randımanın,

petrol türevleri ve kömürden daha yüksek olması; fiyatının daha ucuz olması; ayrıca

çevreyi olumsuz olarak etkilememesi gibi özellikleri sebebiyle de LPG diger ürünlerden

ayrılmaktadır.

Bu çerçevede, ilgili ürün Likit Petrol Gazı (LPG) olmaktadır. Ancak, LPG’nin

tedarik edilmesinden tüketiciye ulasıncaya kadarki süreçte sektör esas itibariyle ikiye

ayrılmıstır. Birincisi, LPG’nin üretim ve ithalat yoluyla temin edildigi ve toptan dagıtımının

yapıldıgı tedarik pazarı; ikincisi ise toptan dagıtımı yapılan LPG’nin, tevziat sirketlerinin

bayileri kanalıyla perakende satısının gerçeklestirildigi dagıtım pazarıdır. Bir kamu

kurulusu olan TÜPRAS, tedarik pazarında çok büyük bir pazar payına (%90'dan daha

fazla) sahip olup, bunun büyük bir kısmını ithalat yoluyla gerçeklestirmektedir. LPG’ye

iliskin mevzuatta ithalat serbestligine karsın, devletin sübvansiyonu nedeniyle, tevziat

sirketlerinin geçmis yıllar itibariyle tedarik pazarındaki payları önemsenmeyecek

derecede düsük kalmıstır. Esasen dosya konusu ortak girisimin faaliyet alanı tedarik

pazarı ile sınırlıdır.

Bu bilgiler ısıgında, ilgili ürün pazarı LPG üretiminin, ithalatının ve toptan dagıtımın

gerçeklestigi LPG tedarik pazarı olarak belirlenmistir.

b) Cografi Pazar: LPG’nin saglanmasında, Trakya’nın, rekabet kosulları bakımından,

Anadolu’dan hissedilir derecede farklı oldugu görülmektedir. En büyük LPG üreticisi ve

ithalatçısı Tüpras’ın tesisinin bulunmadıgı bu bölgede, LPG dagıtım pazarındaki

gelismelerden hareketle bu sonuca ulasılabilir. Bölgede kullanılan dökme ve tüplü

LPG’nin çogunlugu, özel kurallara tabi olarak bölgeye tasınmaktadır:

Dökme LPG’nin, Bogaz köprülerinden geçirilmesi uluslararası kurallarla

yasaklandıgından, ancak deniz yoluyla tasınabilmektedir. Her LPG firmasının deniz

tankeri olmadıgından, dökme LPG’yi yalnızca tankeri olan firmalar tasıyabilmektedir.

Dökme LPG’yi tasıyacak olanaklardan yoksun LPG firmaları ise bu pazara

girememektedir.

Tüplü LPG’de ise, Aygaz ve Demirören grupları dısındaki tesebbüsler tüplerini

Asya yakasında doldurmakta ve gece yarısından sonra Bogaz köprülerinden Trakya’ya

nakletmektedir. Dolayısıyla, Bogaz köprülerinde meydana gelebilecek en küçük kazanın

dahi bu tasımacılıgı sekteye ugratma riski bulunmaktadır.

Bu yapının sonuçları, pazar paylarında açıkça görülmektedir. Aygaz, Türkiye

genelinde % 38,4 LPG pazar payına sahip iken, Ambarlı’da sahip oldugu denizden

3 REKABET KURUMU

ikmal edilebilen ve ithalat yapılabilen depo terminali ve deniz tankerleri sayesinde

Trakya’da % 48,5 pazar payına ulasmıstır. Dökme LPG’de ise bu oran % 51’e

çıkmaktadır.

Tüm bu açıklamalar ısıgında, cografi pazar “Trakya bölgesi” olarak kabul

edilmistir.

2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Degerlendirme

Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi A.S. (Tüp-Gaz) hisselerinin %99’u Total-Fina Grubu

elindedir. LPG dagıtım pazarında faaliyet gösteren Tüp-Gaz, 1998 yılında

14.886.987.152.000 TL ciro elde etmistir. Sirketin aynı yıl pazar payı % 4,8 olmustur.

Hisse devir islemine konu olan Bütangaz A.S sermayesinin %99,99’u Tüp-Gaz'a

aittir. Bütangaz A.S.'nin, Marmara Ereglisi’ndeki arazisi dısında hiç bir aktifi

bulunmamaktadır. Sirketin 1.1.1996’dan beri arazi alım islemi dısında hiç bir faaliyeti

olmamıstır.

Fransa’da yerlesik Primagaz S.A.'nın, hisselerinin %97’si SHV Holding

tarafından idare edilmektedir. Primagaz S.A.’nın Türkiye’de “Primagaz” ünvanı altında

faaliyeti bulunmamaktadır. Primagaz S.A'nın Türkiye’de LPG dagıtım pazarında faaliyet

gösteren iki yavru sirketi vardır: Ipragaz A.S. ve Bizimgaz Ticaret ve Sanayi A.S.

Ipragaz A.S.’nin 1998 yılı cirosu 53.288.678.839.937 TL'dir. Sirketin LPG dagıtım

pazarındaki toplam pazar payı ise % 20'dir.

Bizimgaz Ticaret ve Sanayi A.S.’nin ise 1998 yılı cirosu 6.995.051.593.719 TL.;

LPG dagıtım pazarındaki toplam pazar payı ise % 2’dir.

Bildirim Formunda, LPG tüketiminin artması, ithalat kaynaklarının sınırlı olması,

Trakya’daki depolama kapasitesinin yetersiz kalması ve gerek dökme, gerekse tüplü

LPG’nin Trakya’ya tasınmasının riskli ve maliyetli olması nedenleriyle, bu bölgede deniz

destekli bir depolama terminaline ihtiyaç duyuldugu ifade edilmistir. Bu çerçevede Tüp-

Gaz A.S., Bütangaz A.S. aracılıgıyla, Marmara Ereglisi’nde arazi satın almıs ancak

projede asgari bir verime ulasabilmek için Bütangaz A.S.’deki hisselerinin % 50’sini

Primagaz S.A.’ya devretmeye karar vermistir. Bu islem sonucunda, Bütangaz A.S.

hisselerinin %50’si Tüp-Gaz’a ve diger %50’si de Primagaz S.A.’ya ait olacaktır.

Taraflar, ortaklasa kontrol edecekleri Bütangaz A.S. Ortak Girisimi ile, etkileri Trakya ile

sınırlı kalacak, LPG ithalatına da imkan veren deniz destekli bir depolama terminali

kurmayı ve isletmeyi planlamaktadır.

Ortak girisimlerin rekabet üzerindeki etkilerinin saglıklı bir biçimde

degerlendirilmesi bakımından, önce ortak girisimin yogunlasma dogurucu bir islem mi;

yoksa, ana tesebbüslerin rekabetçi davranıslarını koordine eden isbirligi dogurucu bir

anlasma mı oldugunun tespit edilmesi gerekmektedir. Bu ayrım, özellikle ortak girisime

uygulanacak kurallar ve izlenecek hukuki prosedür bakımından önemlidir. 1997/1 sayılı

“Rekabet Kurulu’ndan Izin Alınması Gereken Birlesme ve Devralmalar Hakkında

Teblig’in 2’nci maddesinin (c) bendindeki, “Amaçlarını gerçeklestirmek üzere isgücü ve

malvarlıgına sahip olacak sekilde bagımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve

taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girisim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya

etkisi olmayan ortak girisimler (joint-venture)” ifadesinden hareketle, yogunlasma

dogurucu ortak girisimlerin unsurlarını ortaya koyabiliriz:

4 REKABET KURUMU

· Ilgili hükümde açıkça ifade edilmese de, “ortak kontrolün varlıgı”,

· Bagımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkma,

· Taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girisim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı

veya etkisi olmaması.

Bu unsurlardan herhangi birinin bulunmaması halinde, söz konusu ortak girisimin

isbirligi dogurucu bir anlasma olarak kabul edilmesi ve 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü

maddesi çerçevesinde ele alınması gerekmektedir.

Bu açıklamalar ısıgında, asagıda bildirim konusu islem degerlendirilecektir:

Ortak Kontrolün Varlıgı

Bir ortak girisimin bagımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkabilmesi için,

öncelikle, kendisini olusturan tesebbüslerden bagımsız bir iradeye sahip olması gerekir.

Bu da ancak, ortak girisim üzerinde ana sirketlerin ortak kontrolünün varlıgı ile

mümkündür; çünkü bu yolla, kurucu tarafların iradesinden bagımsız yeni bir irade ortaya

çıkacaktır. Ortak kontrolü, ana tesebbüslerden hiç birinin, ortak girisimin ticari

politikalarını ve rekabet stratejilerini tek basına belirleyememesi biçiminde tanımlamak

mümkündür. Dolayısıyla, ana sirketlerden bir tanesi bile ortak girisimin ticari faaliyetlerini

tek basına belirleyebiliyorsa ortak kontrolden söz edilemez.

Ortak kontrol en açık biçimde diger olasılıklar saklı kalmak kaydıyla, iki ana

sirketin ortak girisimde esit hisseye sahip oldugu veya ortak girisimin karar

mekanizmasına esit sayıda üye atama haklarının bulundugu hallerde ortaya çıkmaktadır.

Bu çerçevede, Bütangaz A.S Ortak Girisimi’nin de, kurucu tarafların ortak

kontrolünde olacagı söylenebilir. Çünkü, ilgili Sirkette, taraflar Tüp-Gaz A.S. ve Primagaz

S.A., %50-%50 seklinde esit hisselere sahip olacaktır. Ayrıca “Hisse Senedi Alım Satım

Sözlesmesi’nin” 6.2.(a) maddesinin üçüncü bendinde, yönetim kurulunun 6 üyeden

olusacagı ve 3 üyenin devralma isleminden sonra Primagaz S.A. tarafından tayin

edilecegi hükme baglanmıstır.

Bagımsız Bir Iktisadi Varlık Olarak Ortaya Çıkma

Bir ortak girisimin, “bagımsız bir iktisadi varlık” olarak degerlendirilebilmesi için,

öncelikle kurulus amaçlarını yerine getirebilecek kaynaklara (sermaye, isgücü vb.) sahip

olması gerekmektedir.

Bütangaz’ın, insa edecegi LPG ithal ve depo terminalinin temel ögeleri su

sekildedir:

· 85 000 m3 sogutmalı tankerlerinde tahliyesine cevap verebilecek bir samandıra

sistemli deniz yapısı,

· 16 ve 12 inch’lik iki adet deniz boru hattı,

· 25 000 m3 kapasiteli bir depolama tesisi,

· Tanker dolum, hizmet ünitesi, idari bina ve yangın koruma üniteleri.

Projenin global maliyet analizi asagıdadır:

· Arazi ve mühendislik hizmetleri 3 milyon $

· Deniz boru hattı ve deniz yapısı 3 milyon $

· Tesisler (küreler hariç) 5 milyon $

5 REKABET KURUMU

· 5000 m3’lük 5 adet küre 9 milyon $

TOPLAM: 20 milyon Amerikan Doları’dır.

Bütangaz’ın, tamamı ödenmis sermayesi 556.460.000.000 Türk Lirası’dır.

Sirketin isçisi henüz yoktur. Ancak bildirim formunda, Bütangaz’ın kendi idari ve teknik

personeli ile bu projeyi gerçeklestirecegi ifade edilmistir. Gerçekten de, tarafların ilgili

projeyi gerçeklestirme hususundaki anlasmaları ve planları dikkate alındıgında,

Bütangaz’ın bu projeyi gerçeklestirmek için gerekli kaynaklarla donatılacagı

anlasılmaktadır.

Bir ortak girisimin bagımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkıp çıkmadıgını

degerlendirirken, ortak girisim tarafından kurulacak tesislerin kapasitesine ve bu

kapasiteden kurucu ortakların ne ölçüde yararlanacagına da bakılması gerekmektedir.

Nitekim, sadece ya da büyük ölçüde ana sirketlere mal veya hizmet saglamak amacıyla

kurulan ortak girisimlerin, “bagımsız bir iktisadi varlık” olarak ortaya çıkma sartını

gerçeklestiremeyecegi açıktır. Bütangaz A.S. Ortak Girisimi tarafından kurulacak tesis,

25 m3’lük kapasiteye sahip olmasına karsın tarafların tahmini ihtiyacı 15 m3’dür.

Dolayısıyla, 10 m3 gibi önemli bir bölüm diger LPG sirketlerine satılabilecektir.

Kurulacak ortak girisimin, ana tesebbüsler yanında diger LPG dagıtım tesebbüslerine de

hizmet verebilecek olması, ortak girisimin bagımsız bir iktisadi varlık oldugunu

göstermektedir.

Taraflar Arasındaki veya Taraflarla Ortak Girisim Arasındaki Rekabeti Sınırlayıcı

Amacı veya Etkisi Olmaması

Bütangaz A.S. Ortak Girisimi’nin LPG tedarik pazarında, ana tesebbüslerin ise

LPG dagıtım pazarında faaliyet gösterdikleri gözönünde bulunduruldugunda, gerek

taraflar arasında, gerekse de taraflarla ortak girisim arasında rekabetin sınırlanmayacagı

anlasılmaktadır.

Tüp-Gaz A.S.’nin, Bütangaz A.S.’de sahip oldugu hisselerin %50’sini Primagaz

S.A.’ya devretmesi yoluyla kurulacak ortak girisimin, 1997/1 sayılı Teblig’in “Birlesme

veya Devralma Sayılan Haller” baslıklı 2 nci maddesinin (c) bendinde öngörülen tüm

unsurlara sahip oldugu görülmektedir. Tarafların toplam cirolarının 75.170.717.433.656

TL olmasından dolayı, ilgili islem, 1997/1 sayılı Teblig’in 4 üncü maddesi çerçevesinde

Rekabet Kurulu'nun iznine tabidir.

Asagıda, kurulacak ortak girisimin LPG tedarik pazarına etkilerini

degerlendirebilmek bakımından, Trakya LPG dagıtım pazarında faaliyet gösteren

firmaların 1998 yılı tahmini pazar payları verilmistir:

Trakya LPG

Dagıtım Pazarı

(1998 Tahmini k

ton)

Aygaz

Grubu

Primagaz

Grubu

Demirören

Grubu

Tüp-

Gaz

BPGaz

Diger

15

sirket

Trakya

Bölgesi

6 REKABET KURUMU

ton)

Tüplü 195 70 48 21 7 69 410

Otogaz 1 7 6 9 1 23 47

Dökme 55 2 4 0 0 0 61

Toplam Satıslar 251 79 58 30 8 92 518

Pazar Payı % %48,5 %15,3 %11,2 %5,8 %1,5 %17,7

Tüm bu bilgi ve degerlendirmeler ısıgında, Tüp-Gaz A.S.’nin, Bütangaz A.S.’de

sahip oldugu hisselerin % 50’sini Primagaz S.A.’ya devretmesi yoluyla olusturulacak

Bütangaz A.S. Ortak Girisimi’nin ilgili pazarda hakim durum yaratmayacagı; söz konusu

ortak girisimin, ana sirketlerle birlikte diger LPG sirketlerine de hizmet vererek, Aygaz

Grubu’nun Ambarlı’da sahip oldugu, denizden ikmal edilebilen ve ithalat yapılabilen tek

sahil terminali sayesinde Trakya’da elde ettigi konumu etkileyip rekabeti artıracagı

öngörülmektedir.

I- SONUÇ

Yukarıda yer verilen degerlendirmeler ısıgında; Tüp-Gaz Ticaret ve Sanayi

A.S’nin, Bütangaz A.S’deki hisselerinin %50’sini Primagaz S.A.’ya devretmesi yoluyla

olusturulacak Bütangaz A.S. Ortak Girisimi’nin 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan Izin

Alınması Gereken Birlesme ve Devralmalar Hakkında Teblig kapsamında bir islem

olmakla birlikte, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7 nci maddesi

anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu daha da güçlendiren ve

bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında rekabetin önemli ölçüde azaltılması

sonucunu doguran bir islem olmadıgı, bu nedenle bildirime konu devralma islemine izin

verilmesine OYBIRLIGI ile karar verilmistir.