Rekabet Kurumu Baskanlıgından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-1-85 (Muafiyet)

Karar Sayısı : 04-66/948-226

Karar Tarihi : 19.10.2004

10

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Baskan : Mustafa PARLAK

Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,

Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI,

M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖR : Harun ULU

C. BASVURUDA 20

BULUNAN : - Bizimgaz Tic. San. A.S.

19 Mayıs Cad. No: 4, Nova Baran Plaza

K:20 Sisli / Istanbul

D. TARAFLAR : - Bizimgaz Tic. San. A.S. ile bayileri

E. DOSYA KONUSU: Bizimgaz Tic. San. A.S.’nin sıvılastırılmıs petrol gazı

(LPG) dagıtım pazarındaki “Bayilik Anlasmaları” için muafiyet talebi.

F. DOSYA EVRELERI: Kurum kayıtlarına 9.8.2004 tarih, 4411 sayı ile giren 30

basvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. ve

5. maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlasmalara Iliskin Grup Muafiyeti

Tebligi’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen

12.10.2004 tarih, 2004-1-85/MM-04-HU sayılı Muafiyet Raporu, 14.10.2004

tarih, REK.0.05.00.00/194 sayılı Baskanlık önergesi ile 04-66 sayılı Kurul

toplantısında görüsülerek karara baglanmıstır.

G. RAPORTÖRÜN GÖRÜSÜ: Ilgili raporda; Bizimgaz Tic. San. A.S.

(Bizimgaz)’nin Tüpgaz Bayilik Sözlesmesi, LPG Ile Çalısan Karayolu Tasıtları

Için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi ve Dökme LPG Sözlesmeleri’nin 40

2003/3 sayılı Teblig ile Degisik 2002/2 sayılı Dikey Anlasmalara Iliskin Grup

Muafiyeti Tebligi kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilecegi ifade

edilmektedir.

H- INCELEME VE DEGERLENDIRME

Bizimgaz, Tüpras Rafinerisi'nden satın aldıgı veya ithal ettigi LPG’yi bayileri

vasıtasıyla çesitli tüketici gruplarına ulastırmaktadır. Bu çerçevede sirket, LPG

dagıtımına yönelik olarak üç çesit sözlesme imzalamaktadır:

04-66/948-226

2

1. Tüpgaz Sözlesmeleri: LPG’nin 2, 12, 24, 45 kg.’lık tüpler içinde ev ve

isyerlerine sunulmasına yönelik olarak imzalanan bayilik sözlesmeleri. 50

2. Otogaz Sözlesmeleri: Otomobillerde yakıt olarak kullanılmak üzere LPG

satısı yapan otogaz istasyonları ile yapılan bayilik sözlesmeleri.

3. Dökmegaz Sözlesmeleri: Büyük miktarda LPG kullanan isletmelerle

imzalanan sözlesmeler.

Bizimgaz’ın basvusunda yer alan bu üç sözlesme türü ile ilgili

degerlendirmelere asagıda yer verilmistir.

60

H.1. Tüpgaz Sözlesmesi

Bizimgaz, tüpgaz bayileriyle “Sıvılastırılmıs Petrol Gazları (LPG) Tüplü Bayiligi

Anlasması ve Genel Sartnamesi” (Tüpgaz Sözlesmesi) baslıklı bir sözlesme

yapmıstır.

29 maddeden olusan Tüpgaz Sözlesmesi’nin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2

sayılı Teblig çerçevesindeki degerlendirmesine asagıda yer verilmistir.

- Bölge - Müsteri Kısıtlaması 70

Tüpgaz Sözlesmesi’nin 1. maddesinde, anlasmanın konusu Bizimgaz’ın

marka, isaret ve rengini tasıyan kaplarda satısa sunulan LPG’nin tüketiciye

satılması ve bununla ilgili hizmetlerinin yapılması olarak belirlenmistir.

Sözlesmenin 4. maddesinde, baska bayi ve bayiliklerin açılmasının

Bizimgaz’ın yetkisinde oldugu, bayinin buna muhalefet edemeyecegi,

Bizimgaz’ın diledigi müsteriyi re'sen abone kaydedebilecegi ve bu aboneye

LPG ve emtia satısı yapabilecegi, Bizimgaz’ın bayiden bu aboneye LPG

ikmalinde bulunmasını talep ettiginde, bayinin bu hizmeti vermekle mükellef 80

oldugu hususlarına yer verilmistir.

Tüpgaz Sözlesmesi’nin geneline bakıldıgında, bayinin faaliyet gösterecegi

herhangi bir münhasır bölge tanımı yapılmadıgı görülmektedir. Sözlesme’nin

4. maddesi uyarınca baska bayilikler verilebilecegi de dikkate alındıgında

Tüpgaz Sözlesmesi’nin münhasırlık tasımayan bir sözlesme niteliginde oldugu

görülmektedir.

2002/2 sayılı Teblig’in 4. maddesinde; “…saglayıcı tarafından kendisine veya

bir alıcıya tahsis edilmis münhasır bir bölgeye ya da münhasır müsteri 90

grubuna yapılacak aktif satısların kısıtlanması”na yönelik hükümlerin ilgili

sözlesmeyi Teblig kapsamı dısına çıkarmayacagına yer verilmistir. Bildirilen

Tüpgaz Sözlesmesi’nin münhasırlık tasımadıgı dikkate alındıgında bayilere

yönelik bölge ve müsteri sınırlaması getirilemeyecegi açıktır.

Tüpgaz Sözlesmesi’nde bayilere yönelik bölge sınırlaması getirilmemekle

birlikte, Sözlesme’nin 4. maddesinde bayinin diger LPG dagıtım firmalarının

bayilerine hiçbir surette LPG satısı yapamayacagı, ayrıca, Bizimgaz’ın yazılı

04-66/948-226

3

izni olmadan diger Bizimgaz bayilerine de LPG satısı yapamayacagı

belirtilmektedir. Bu hüküm, münhasır olmayan bir sözlesmede bayiye getirilen 100

bir müsteri kısıtlaması olup, bu bakımdan ilgili sözlesme 2002/2 sayılı Teblig’e

aykırılık tasımaktadır.

Ancak, Petrol Isleri Genel Müdürlügü’nün (PIGM) çıkardıgı “Akaryakıt ve

Sıvılastırılmıs Petrol Gazı Dagıtım ve Pazarlama Sirketlerinin Kurulmasına

Iliskin Usul ve Esaslar Hakkında Kararların Uygulanmasına Dair 2003/1 sayılı

Teblig”in;

- 2. maddesinde, LPG dagıtım ve pazarlama sirketlerinin diger LPG dagıtım

ve pazarlama sirketlerinin bayilerine ve anlasmalı müsterilerine dogrudan 110

veya dolaylı olarak LPG satısı yapamayacagı,

- 3. maddesinde bayilerin baglı bulundukları dagıtım ve pazarlama sirketlerinin

bayilerine ve diger dagıtım ve pazarlama sirketi bayilerine LPG satısı

yapamayacagı

belirtilmistir.

Bu bakımdan, Tüpgaz Sözlesmesi’ndeki müsteri kısıtlamasının PIGM’in

2003/1 sayılı Tebligi’nin 3. maddesi dogrultusunda yapılmıs bir düzenleme 120

oldugu ve ilgili tesebbüslerin bu konuda bagımsız karar alabilme

özgürlügünün olmadıgı anlasılmaktadır. Bu nedenle, Tüpgaz Sözlesmesi’nin

4. maddesinde yer verilen kısıtlamanın yürürlükteki mevzuat dogrultusunda

oldugu, bu konunun 4054 sayılı Kanun ve ilgili Teblig kapsamı dısında kaldıgı

sonucuna varılmıstır.

- Fiyata Iliskin Madde

Tüpgaz Sözlesmesi’nin 1. maddesinde bayinin, Bizimgaz’ın Valiliklere

bildirdigi azami perakende satıs fiyatlarının üstünde satıs yapmamakla 130

yükümlü oldugu, bu fiyatın altında bir fiyatla satıs yapmasının kendi yetki ve

sorumlulugunda oldugu belirtilmistir.

Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745

sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda LPG satısında uygulanacak tavan fiyatların

belirlenmesine yönelik düzenlemelere yer verilmistir. Söz konusu Karar’ın 10.

maddesinde, tavan fiyata göre tespit edilen petrol ürünlerinin mahalli

perakende azami satıs fiyatlarının aynı gün PIGM'ye, Valiliklere ve en az üç

büyük ilin fiyatlarının görsel ve yazılı basına bildirilecegi, bayilerin de azami

satıs fiyatlarının altında bir fiyatla satıs yapabilecegi belirtilmistir. 140

Tüpgaz Sözlesmesi’nin 1. maddesindeki bu hüküm, ilgili mevzuat

dogrultusunda düzenlenmis olup, tavan fiyatların altında satıs yapılmasının

önünde bir engel olmadıgı için 4054 sayılı Kanun ve ilgili Teblig hükümleri

çerçevesinde olumsuz bir durum yaratmamaktadır.

- Rekabet Etme Yasagına ve Sözlesmenin Süresine Iliskin Hükümler

04-66/948-226

4

Tüpgaz Sözlesmesi’nin 2. maddesinde, bayinin Sözlesme’nin devamı

süresince rekabet yasagına tabi oldugu, bu nedenle Sözlesme’nin devamı 150

süresince baska LPG dagıtım sirketinin bayiligini, tali bayiligini veya yetkili

satıcılıgını baska adreste olsa dahi yapamayacagı, kurulmus veya kurulacak

bu nitelikteki sirketlere ortak olamayacagı yönünde düzenleme getirilmistir.

Aynı maddede, bayi eger bir sirket ise sirketi temsil hakkı olan veya sirkette

kararlara katılan ortakların da rekabet yasagına tabi oldugu belirtilmektedir.

2003/3 sayılı Teblig ile degisik 2002/2 sayılı Teblig’in 5. maddesinde, bayiye

belirsiz süreli veya süresi bes yılı asan rekabet etmeme yükümlülügü

getirilemeyecegine yer verilmistir. Rekabet yasagının süresini tespit edebilmek

için sözlesmenin geçerlilik süresinin incelenmesi gerekmektedir. 160

9.7.2004 tarihinde imzalanan Tüpgaz Sözlesmesi’nin süre ile ilgili 25.

maddesinde Sözlesme’nin tanzim tarihinden itibaren 5 yıl geçerli olacagı

belirtilmistir. Bu dogrultuda, bayiye getirilen ve sözlesme süresine baglanan

rekabet yasagının 5 yılı asmadıgı görülmektedir.

Bu dogrultuda, 4054 sayılı Kanun bakımından önem tasıyan maddelerine

yukarıda yer verilen Bizimgaz’ın Tüpgaz Sözlesmesi’nin 2003/3 sayılı Teblig

ile degisik 2002/2 Teblig kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilecegi

kanaatine varılmıstır. 170

H.2. Otogaz Sözlesmesi

Bizimgaz’ın basvurusuna konu olan diger bir sözlesme örnegi de “LPG Ile

Çalısan Karayolu Tasıtları Için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi” (Otogaz

Sözlesmesi)’dir. Bu sözlesme hükümlerinin degerlendirmesine asagıda yer

verilmistir.

- Müsteri kısıtlaması

180

Otogaz Sözlesmesi’nin 1. maddesine göre, sözlesmenin konusu Bizimgaz

tarafından tankerlerle sevk edilen LPG’nin teslimi, stoklanması, muhafaza

edilmesi, TSE standartlarına göre LPG ile çalısabilir hale dönüstürülmüs veya

bu sekilde imal edilmis motorlu kara tasıtlarına LPG doldurulması isini görecek

otogaz ikmal istasyonu kurulması ve isletilmesi ile ilgili esaslardır.

Sözlesme’nin 4. maddesinde, bayinin tüplere dolum yapmayacagı, Bizimgaz

tarafından teslim edilecek LPG’yi hiç bir sekilde toptan veya baska amaçlar

için satamayacagı ve naklettiremeyecegi, baska firmalardan LPG

alamayacagı hükmü yer almaktadır. Bu hüküm bayiye müsteri kısıtlaması 190

getiriyor ve sözlesmeyi 2002/2 sayılı Teblig kapsamına çıkarıyor olsa da

Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745

sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile PIGM’in 2002/1 sayılı Tebligi’nin 6. maddesi

dogrultusunda yapılmıs olması nedeniyle bu husus 2002/2 sayılı Teblig

kapsamı dısında kalmaktadır.

- Satıs Fiyatına Iliskin Hüküm

04-66/948-226

5

Otogaz Sözlesmesi’nin 26. maddesinde, bayinin Bizimgaz veya yetkili

makamlarca saptanan azami satıs fiyatlarının üzerinde fiyatlarla LPG satısı 200

yapamayacagı belirtilmektedir.

Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745

Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca petrol ürünleri ve LPG fiyatlarının

azami satıs fiyatları Italya limanlarında olusan fiyatlar dikkate alınarak

belirlenmektedir. Bu Kararname ile ilgili ürünlerin rafineri ve ithalatçı satıs

fiyatları ile dagıtım sirketleri ve istasyonların dagıtım payları da belirlenmistir.

Bu bakımdan, mevcut durumda LPG satıs fiyatları için bir üst limit

belirlenmistir.

210

Öte yandan, 2002/2 sayılı Teblig’in 4(a) maddesinde; “taraflardan herhangi

birinin baskısı veya tesvik etmesi sonucu sabit veya asgari satıs fiyatına

dönüsmemesi kosuluyla, saglayıcının azami satıs fiyatını belirlemesi veya

satıs fiyatını tavsiye etmesi”nin mümkün oldugu belirtilmistir. Bu bakımdan söz

konusu maddede Bizimgaz’ın bayinin azami satıs fiyatlarını belirlemesinin

önünde bir engel olmadıgı kanaatine varılmıstır.

- Rekabet Etme Yasagı ve Sözlesmenin Süresi

Otogaz Sözlesmesi’nin 2. maddesinde rekabet etme yasagı düzenlenmistir. 220

Bu maddede; “Bayi aynı istasyonda baska bir sirketin otogaz bayiligini

alamaz, bununla ilgili faaliyette bulunamaz” seklinde bir hüküm getirilmistir.

Sözlesme’nin süreyi belirleyen 31. maddesi uyarınca; Sözlesme, imzalandıgı

1.3.2004 tarihi itibarı ile yürürlüge girecek ve bayinin ilk gaz aldıgı tarih

itibarıyla 5 yıl süreyle geçerli olacak, taraflar Sözlesme’nin sona ermesinden 4

ay önce bir araya gelerek Sözlesme’nin yenilenmesi veya sona erdirilmesi

hususunda mutabakata varacaklar, eger Sözlesme’nin yenilenmesine karar

verilmis ise sona erecek Sözlesme’nin hitam tarihinden baslamak üzere yeni

bir sözlesme imzalayacaklardır. 230

Otogaz Sözlesmesi’nin 31. maddesinden Sözlesme'nin süresinin 5 yıl ile

sınırlı oldugu ve otomatik olarak bu sürenin uzamasına imkan tanınmadıgı

görülmekte olup, bununla bayiye getirilen rekabet yasagı da ortadan

kalkacaktır. Bu bakımdan Sözlesme'de yer verilen rekabet etme yasagının

2002/2 sayılı Teblig’de öngörülen sınır içerisinde belirlendigi görülmektedir.

Sözlesme’de, yukarıda yer verilen hükümler dısında rekabet kuralları ile

dogrudan ilgili bir hüküm bulunmamaktadır.

240

Bu dogrultuda, Bizimgaz’ın Otogaz Sözlesmesi’nin kapsam, fiyat, rekabet

yasagı ve süreye iliskin hükümleri bakımından 2003/3 sayılı Teblig ile degisik

2002/2 sayılı Teblig kapsamında grup muafiyetinden yararlandıgı sonucuna

ulasılmıstır.

04-66/948-226

6

H.3. Dökme LPG Sözlesmesi

250

Bizimgaz’ın, müsteriye teslim edecegi LPG’nin depolanacagı tesislerin (ikmal

yapılacak tesis) mülkiyeti veya kullanım haklarına göre farklılıklar içeren 4

çesit dökme LPG sözlesmesi bulunmakta olup, bunlara asagıda ver verilmistir:

- Dökme LPG Teslim Sözlesmesi: Ikmalin yapılacagı tesisin müsteriye ait

olması halinde imzalanan,

- Dökme LPG Ikmal ve Kiralık Tesis Teslim Sözlesmesi: Ikmalin yapılacagı

tesisin Bizimgaz’a ait olup, müsteriye kiralanması halinde imzalanan,

260

- Dökme LPG Ikmal ve Depozitolu Teslim Sözlesmesi: Ikmalin yapılacagı

tesisin Bizimgaz’a ait olup, müsteriye depozito karsılıgı verilmesi halinde

imzalanan,

- Dökme LPG Ikmal ve Ariyet Tesis Teslim Sözlesmesi: Ikmalin yapılacagı

tesisin Bizimgaz’a ait olup müsteriye ariyet olarak verilmesi halinde imzalanan

sözlesmelerdir.

Yukarıda yer verilen sözlesmelerde sadece ikmal yapılacak tesisin mülkiyetine

iliskin hükümler bakımından farklılık bulunmakta olup, diger hükümler aynıdır. 270

Bu nedenle Bizimgaz’ın dökme LPG’ye iliskin tüm sözlesmelerinin “Dökme

LPG Sözlesmesi” ismi altında bir sözlesme olarak degerlendirilmesi yerinde

olacaktır. Bu çerçevede Dökme LPG Sözlesmesi’nin degerlendirilmesine

asagıda yer verilmistir.

- Rekabet Etme Yasagı ve Sözlesmenin Süresi

Dökme LPG Sözlesmesi’nin 6.2. maddesinde müsterinin isletmesinin ihtiyacı

olan tüm dökme LPG’yi Bizimgaz’dan tedarik edecegi, 12. maddesinde ise

müsterinin ihtiyacı olan dökme LPG’yi baska bir sahıs veya sirketten 280

alamayacagı belirtilmistir.

Sözlesme’nin süreyi belirleyen 14. maddesi uyarınca; Sözlesme, imzalandıgı

5.4.2004 tarihi itibarı ile yürürlüge girecek ve müsterinin ilk gaz aldıgı tarih

itibarıyla 5 yıl süreyle geçerli olacak, taraflar Sözlesme'nin sona ermesinden 4

ay önce bir araya gelerek Sözlesme’nin yenilenmesi veya sona erdirilmesi

hususunda mutabakata varacaklar, eger Sözlesme’nin yenilenmesine karar

verilmis ise sona erecek Sözlesme’nin hitam tarihinden baslamak üzere yeni

bir sözlesme imzalayacaklardır.

290

Dökme LPG Sözlesmesi’nin 14. maddesinden Sözlesme’nin süresinin 5 yıl ile

sınırlı oldugu ve otomatik olarak bu sürenin uzamasına imkan tanınmadıgı

görülmekte olup, bununla müsteriye getirilen rekabet yasagı da ortadan

kalkacaktır. Bu bakımdan Sözlesme’de yer verilen rekabet etme yasagının

2002/2 sayılı Teblig de öngörülen sınır içerisinde belirlendigi görülmektedir.

Sözlesme’de, yukarıda yer verilen hükümler dısında rekabet kuralları ile

dogrudan ilgili bir hüküm bulunmamaktadır.

04-66/948-226

7

I. SONUÇ 300

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Bizimgaz Tic. San.

A.S.’nin "Tüpgaz Bayilik Sözlesmesi" ve "LPG ile Çalısan Karayolu Tasıtları

Için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi"nde bayilere getirilen müsteri

kısıtlamalarının 2003/3 sayılı Teblig ile degisik 2002/2 sayılı Dikey

Anlasmalara Iliskin Grup Muafiyeti Tebligi’ne aykırı olduguna, ancak LPG

sektörüne ait mevzuattan kaynaklanması nedeniyle ilgili hükümlerin 4054

sayılı Kanun kapsamında degerlendirilemeyecegine, bu dogrultuda Bizimgaz

Tic. San. A.S.’nin "Tüpgaz Bayilik Sözlesmesi", "LPG ile Çalısan Karayolu

Tasıtları Için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi" ve "Dökme LPG 310

Sözlesmeleri"nin 2003/3 sayılı Teblig ile degisik 2002/2 sayılı Teblig

kapsamında grup muafiyetinden yararlandıgına OYÇOKLUGU ile karar

verilmistir

04-66/948-226

8

Rekabet Kurulu’nun 19.10.2004 Gün ve 04-66/948-226 Sayılı Karar’ına

KARSI OY GEREKÇESI

Bizimgaz adlı tesebbüsün baslıkta anılan Karar’a konu olan

sözlesmelerinden ilgili raportör incelemesinde ve buna baglı olarak Karar'da

yanlıs biçimde "Bayilik Sözlesmesi" olarak anılan “Sıvılastırılmıs Petrol Gazları

(LPG) Tüplü Bayiligi Anlasması ve Genel Sartnamesi” ile “LPG ile Çalısan

Karayolu Tasıtları için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi”nde bayilere

getirilen müsteri kısıtlamalarının 2003/3 Sayılı Teblig ile degisik 2002/2 Sayılı

Dikey Anlasmalara Iliskin Grup Muafiyeti Tebligi’ne aykırı olduguna Kurul'ca

hükmedildikten sonra bu anlasmalardaki hükümlerin Petrol Isleri Genel

Müdürlügü’nün 2003/1 sayılı Tebligi dogrultusunda düzenlendigi, dolayısıyla

4054 sayılı kanun ve bu konudaki Rekabet Kurulu Tebligi’nin kapsamı dısında

kaldıgına, anılan PIGM Tebligi hakkında (örnegin bu Teblig’in yetkisini veren

yasada böyle bir düzenlemeye dayanak bulunup bulunmadıgı konusunda)

yeterli bilgi sahibi olunmaksızın acele ile karar verilmesi; öteyandan sözü

edilen Karar’ın konusu olan ve yukarıda sayılan anlasmaların yasa kapsamı

dısında kaldıgı belirlendigi halde bunların, varlıgı sabit olan ve ihlal

olusturan anlasmaların belli niteliklere sahip olmaları halinde 4054 sayılı

Yasa’nın 5.maddesinde belirlenen sartları (yani rekabeti asırı derecede

tahrip etmeksizin toplum ve ekonomi açısından yarar saglar olmak gibi

bir özelligi) tasıdıkları ön kabulü ile bu anlasmalara Yasa'nın

4.maddesinde belirtilen yasaklardan ve bunların getirecegi olası

yaptırımlardan bagısıklıgın otomatik olarak tanınması (bir baska deyisle,

Yasa'ya ve hukuka aykırılıgına göz yumulması) demek olan grup

muafiyetinden yararlandıkları yolunda bir ifadeye Karar'da yer verilmesi yanlıs

olmustur kanısındayım.

Bu nedenlerle baslıkta anılan Karar’a karsı oy kullandım..

Murat GENCER

Kurul Üyesi