Rekabet Kurumu Baskanlıgından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-1-17 (Ilk Inceleme)

Karar Sayısı : 07-37/383-144

Karar Tarihi : 3.5.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

10

Baskan : Mustafa PARLAK

Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI,

Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSIN.

B. RAPORTÖRLER: Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Mert KARAMUSTAFAOGLU,

Harun GÜNDÜZ

C. SIKAYET EDEN : - Ayhangaz Tic. San. Ltd.

Senlik Mh. Baykara Sk. No:4/D - Ankara

- Manisa Tüpgazcılar Dernegi 20

Nisancıpasa Mh. Seyfettin Bey Cd. No:46/B - Manisa

- Manisa Ticaret ve Sanayi Odası Meslek Komitesi

Gaziosmanpasa Cd. No.51 45020 - Manisa

- Manisa Tüpçüler Yapı Kooperatifi

Nisancıpasa Mh. Seyfettin Bey Cd. No:46/B - Manisa

- Gümüssoy Day. Tük. Mall. Paz. Taah. San ve Tic. Ltd. Sti.

Hamidiye Mah. 757. Sk. No:8/A - Aksaray

- Ümit Ticaret

Vehbibey Cad. Merkez Karakol Üzeri No:40 - Aksaray

- Kabakçılar Ticaret 30

Kılıçaslan Mah. Atatürk Bulvarı No:106 - Aksaray

- Tarkan Özmen

Eski Sanayi Cad. No:8 - Aksaray

- Kale Ticaret

Kursunlu Cami Arkası Alibaba Apt. No: 6/C - Aksaray

- Aysaray Akaryakıt LPG Gıda Ins. Nak. San. ve Tic. Ltd. Sti.

M. Çelebi Mah. Fabrika Cad. 600. Sk. No: 5/B -Aksaray

- Yılmaz Tüpgaz LPG Ins. Akaryakıt Nak. San. Tic. Ltd. Sti.

Taspazar Mah. Eski Sanayi Cad. Eski Terminal Içi

No:2 - Aksaray 40

- Altınsoylar Tur. Tic. ve San. Ltd. Sti.

Muhsin Çelebi Cd. Birgül Apt. No:1 Kat:1 - Aksaray

- Yüksel Ticaret

Taspazar Mh. 868. Sk. No:6/A - Aksaray

- Adem Öztekin

Ertugrul Mah. Fethiye Sk. No:16 - Tekirdag

07-37/383-144

2

- Öge Otomotiv ve Petrol Ürünleri Ticaret A.S.

Hüseyin Pehlivan Cad. No: 20 - Tekirdag

- Güngör Ticaret

Eski Cami Mah. Metin Oktay Sk. No: 48/7 - Tekirdag 50

- Acar Ticaret

Aydogdu Mah. Raziye Hatun Sk. No:12 - Tekirdag

- Say-Tas Gaz Yakıt Gıda Ins. Nak. Demir Oto. ve Tur.

- San. Tic. Ltd. Sti.

100. Yıl Sanayi Sitesi 9 Ada Ek-1 No:2 - Tekirdag

- Yörükoglu Tarım Ürünleri Hayv. Et Mamül. Ith. Ihr. Taah.

- San. ve Tic. Ltd. Sti.

Gündogdu Mah. Çiftlikönü Cad. No:55 - Tekirdag

- Genç Enerji LPG Dayanıklı Tüketim Mal. Gıda ve Mesrubat

- Paz. Tic. Ltd. Sti. 60

Çınarlı Mah. Sehir Osman Cad. No:103 - Tekirdag

- Kuyucuklu LPG Tarım ve Bilgisayar Hizm. San. Tic. Ltd. Sti.

Hükümet Cad. No:247 - Tekirdag

- Kırat Market Gaz Yakıt Demir San. Tic. ve Nak. Ltd. Sti.

100. Yıl Sanayi Sitesi 6. Blok No:12 Tekirdag

- Gönültaslar Ins. Taah. ve Pet. Ür. Paz. San. ve Tic. Ltd. Sti.

Muratlı Cad. No:78/C Tekirdag

D. HAKKINDA INCELEME

YAPILANLAR : - Milangaz LPG Dagıtım Ticaret ve Sanayi A.S. 70

Sishane Yokusu Demirören Han No:2 80020

Azapkapı/Istanbul

- Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.S.

Sishane Yokusu Demirören Han No:2 80020

Azapkapı/Istanbul

E. DOSYA KONUSU: Demirören Grubu bünyesinde yer alan Milangaz LPG

Dagıtım Ticaret ve Sanayi A.S. ile Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret

A.S.’nin 12 kg’lik ev tüpünü düsük fiyata sattıkları ve anılan durumun 4054

sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırı oldugu iddiası. 80

F. IDDIALARIN ÖZETI: Kurum kayıtlarına intikal eden basvurularda, Demirören

Grubu bünyesinde yer alan Milangaz LPG Dagıtım Ticaret ve Sanayi A.S. (Milangaz)

ile Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.S.’nin (Likidgaz) Türkiye’nin çesitli

illerinde (Manisa, Aksaray, Tekirdag, Ankara) 12 kg’lik ev tüpünü, tüpgaz bayiligi

yapan basvuru sahiplerinin alıs fiyatından daha düsük bir fiyata sattıkları belirtilmekte

ve anılan durumun 4054 sayılı Kanun’a aykırı oldugu iddia edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERI: Kurum kayıtlarına çesitli tarihlerde intikal eden basvurular

üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ilgili hükümleri 90

çerçevesinde düzenlenen 26.4.2007 tarih, 2007-1-17/II-07-HHÜ sayılı Ilk Inceleme

Raporu, 27.4.2007 tarih, REK.0.05.00.00-110/75 sayılı Baskanlık Önergesi ile 07-37

sayılı Kurul toplantısında görüsülerek karara baglanmıstır.

07-37/383-144

3

H. RAPORTÖRLERIN GÖRÜSÜ: Ilgili raporda, sikayet konusu ile ilgili olarak

önarastırma veya sorusturma açılmasına gerek olmadıgı, sikayetlerin reddedilmesi

gerektigi ifade edilmektedir.

I. INCELEME VE DEGERLENDIRME

I.1. Ilgili pazar 100

I.1.1. Ilgili Ürün Pazarı

LPG'nin, dökmegaz, tüpgaz ve otogaz olmak üzere üç ayrı kulanım sekli

bulunmaktadır. Söz konusu ürünler, aynı kaynaktan temin edilen homojen ürünler

olmakla birlikte, kullanım alanları, satıs yöntemleri ve müsteri talepleri itibarıyla

tamamen farklı ürün pazarları olusturmaktadır. Dosya konusu basvuruların, Milangaz

ve Likidgaz’ın tüplü LPG dagıtımı alanındaki faaliyetlerine iliskin olması nedeniyle,

ilgili ürün pazarı “tüplü LPG dagıtımı pazarı” olarak belirlenmistir.

I.1.2. Ilgili Cografi Pazar

Tüplü LPG dagıtım pazarında, Türkiye çapında yaygın dagıtım agına sahip sirketler

(Aygaz, Demirören Grubu ve Primagaz Grubu) oldugu gibi, bir veya birkaç ili 110

kapsayan cografi alanda faaliyet gösteren çok sayıda (48 kadar) yerel çapta küçük

dagıtım sirketi de bulunmaktadır.

Tüplü LPG dagıtımı, büyük oranda mahallelere kadar yayılmıs bayiler kanalıyla

yapılmaktadır. Söz konusu bayilerin ya da bir veya birkaç ili kapsayan cografi alanda

faaliyet gösteren yerel çaptaki küçük dagıtım sirketlerinin uygulamaları dikkate

alınarak cografi pazar daha dar tanımlanabilir. Ancak dosya kapsamındaki

sikayetlerin konusu, tüm Türkiye pazarında dagıtım faaliyeti bulunan Demirören

Grubu tesebbüslerinin dört faklı ildeki benzer uygulamaları ile ilgilidir. Bu nedenle,

ülke çapında faaliyet gösteren tesebbüslerin bayilik olusturmasının son derece kolay

olması da dikkate alınarak ilgili cografi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak 120

tespit edilmistir.

I.2. Degerlendirme

Kurum kayıtlarına intikal eden sikayetler incelendiginde; Milangaz ve Likidgaz’ın

basvurularda belirtilen uygulamasının, rekabet hukuku literatüründe yıkıcı

fiyatlandırma olarak adlandırılan kötüye kullanma hali olup olmadıgının

degerlendirilmesi gerekmektedir. Yıkıcı fiyatlandırma, gerekli kosulların varlıgı

halinde 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir rekabet ihlali teskil

edebilmektedir. Bir eylemin Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal teskil edebilmesi

hem söz konusu eylemin uygulayıcısı olan tesebbüsün ilgili pazarda hakim durumda

olması sartının, hem de tesebbüsün giristigi eylemin bir kötüye kullanma hali içermesi 130

sartının bir arada mevcut olmasına baglıdır.

Kullanım alanları zaman içinde farklılasma gösteren ve kurulusundan itibaren tüplü

LPG’nin agırlıkta oldugu LPG sektöründe 90’lı yılların son yarısından itibaren dökme

LPG ve otogaz tüketimi de yaygınlasmaya baslamıstır. Dökme LPG ve otogaz’ın

yaygınlasmasıyla birlikte en yüksek toplam LPG tüketimine 2000 yılında ulasılmıs,

bundan sonra LPG tüketimi düsmeye baslamıstır. 2000 yılında otogaz tüketimindeki

artıs neticesinde toplam LPG tüketimi en yüksek seviyeye ulasmıs, ancak bu yıldan

sonra, otogaz talebinin artmasına ragmen, tüplü LPG ve dökme LPG’deki talep

düsüsü nedeniyle toplam LPG talebi azalmıstır. 1999 yılında 2.115.000 ton olan

Tüplü LPG tüketimi %28’lik düsüsle 2006 yılında 1.520.000 ton’a gerilemistir. Aygaz 140

projeksiyonlarına göre tüplü LPG tüketiminin her yıl ortalama %6 küçülerek 2011

yılında 1.100.000 ton’a düsmesi beklenmektedir.

07-37/383-144

4

LPG piyasasındaki daralmanın temel nedenleri; dökmegaz ve tüplü LPG

müsterilerinin dogalgaza geçmesi, elektrigin LPG’ye göre ucuz olması nedeniyle

ısınma amaçlı kullanılan katalitik sobaların yerine elektrik ocaklarının veya klimanın

kullanılmaya baslaması, su ısıtma amaçlı elektrikli mutfak aletlerinin kullanımının

yaygınlasması, günes enerjisi sistemlerinin çogalmasıdır. Bu dogrultuda, özellikle

dogalgazın yaygınlasmasıyla dökme ve tüplü LPG talebinin daha da düsmesi

beklenmektedir.

Dosyadaki bilgilere göre, tüplü LPG pazarında Türkiye çapında yaygın dagıtım agına 150

sahip sirketler Aygaz, Demirören Grubu ve Primagaz Grubu’dur. Bu sirketler dısında

yerel çapta küçük dagıtım sirketleri de bulunmaktadır. Dagıtım sirketleri temin ettikleri

LPG’nin alıs fiyatının üzerine kendi maliyetlerini ve kar paylarını ekleyerek (sirket

marjı) tüplü LPG’yi bayiye satmaktadır. 5307 sayılı LPG Kanunu’nun 10. maddesi

geregince dagıtım sirketlerinin bayilerinin azami satıs fiyatlarını da belirlemeleri

gerekmektedir. Bu çerçevede dagıtım sirketleri her il için bayilerinin azami satıs

fiyatlarını belirleyerek EPDK’ya bildirmektedir. Bu bakımdan bayinin katlanacagı

maliyetler ve kar payını da içeren azami “bayi marjı” da dagıtım sirketi tarafından

belirlenmektedir.

Hakim durum, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde, “Belirli bir piyasadaki bir veya 160

birden fazla tesebbüsün, rakipleri ve müsterilerinden bagımsız hareket ederek fiyat,

arz, üretim ve dagıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak

tanımlanmaktadır. Kanun’un 6. maddesinde ise bir veya birden fazla tesebbüsün

ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim

durumunu tek basına yahut baskaları ile yapacagı anlasmalar ya da birlikte

davranıslar ile kötüye kullanması yasaklanmakta olup, yıkıcı fiyat uygulaması

Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi çerçevesinde hakim durumun

kötüye kullanılması hali olarak ortaya çıkmaktadır.

Hakim durumun saptanmasında farklı yaklasımlar olmakla birlikte, bu konuda

kullanılan ölçütler niceliksel ölçütler ve niteliksel ölçütler olmak üzere iki bölüme 170

ayrılabilmektedir. Ilgili isletmenin ve rakiplerinin pazar payları niceliksel ve bu sekilde

dogrudan sayısal verilerle ölçülememekle birlikte, bir isletmenin hakim durumda olup

olmadıgının belirlenmesinde dikkate alınan diger bir kısım ölçütler ise niteliksel

ölçütler olarak adlandırılmaktadır. Bir tesebbüsün ilgili ürün pazarında hakim

durumda olup olmadıgının tespitinde öncelikle dikkate alınan ölçüt tesebbüsün ilgili

ürün pazarındaki payı olmakla birlikte; pazar payının hangi seviyede bulunması

gerektigine iliskin kesin bir yargı bulunmamaktadır.

Rekabet hukukunda pazar payına iliskin olarak farklı degerlendirmeler yapılmakla

birlikte, Demirören Grubu’nun tüplü LPG pazarındaki payının %(…) oldugu göz

önüne alındıgında, bu rakam anılan tesebbüsün ilgili pazarda hakim durumda 180

olamayacagını göstermektedir. Zira anılan pazarda Aygaz yaklasık %(…), Primagaz

Grubu ise %(…) pazar payına sahip bulunmaktadır.

Ayrıca sikayet konusu uygulamalar tüplü LPG pazarının mevcut durumdaki

yapısından (daralan bir pazar olması) kaynaklanmaktadır. Söyle ki, bayilerin yanı sıra

dagıtım sirketleri de dogrudan tüketiciye satıs yapabilmekte ve zayıf konumda

oldukları tüketim bölgelerine degisik kampanya veya fiyat indirimleri uygulayarak hem

mevcut müsterilerini muhafaza etmek hem de yeni abone kazanmak/transfer etmek

yolunu seçebilmektedirler. Ayrıca dagıtım sirketlerinin ülkenin farklı illerinde dolum

tesisleri bulunmakta ve dagıtım sirketleri bu sayede, LPG’yi tüplerle tasımak zorunda

kalmadan, dolum tesislerinde tüplere doldurarak daha az maliyetle ve ülkenin birçok 190

iline satabilme imkanına sahip olmaktadırlar. Tüplü LPG pazarındaki bayiler ise,

07-37/383-144

5

belirli bir bölgeye yönelik olarak satıs yapabilmekte ancak çok uzak mesafelere

yönelik satıs yapamamaktadırlar. Nakliye maliyetleri, tanıtım ve pazarlamada

güçlükler ve tüketicinin bilgi asimetrisi nedeniyle ortaya çıkan bu durum ilçeler

arasında ve büyük sehirlerde uzak semtler arasında bayinin satıs yapmasını

zorlastırmakta, bu nedenle bayiler belirli bir çevrede müsteri kazanmaya

çalısmaktadır. Tüketim noktalarının sehir merkezleri içerisinde ve ilçeler arasında

birbirinden ayrılması nedeniyle bu noktalarda dagıtım sirketlerinin pazar payları

farklılasabilmektedir.

Daralan bir pazar olması nedeniyle dagıtım sirketleri devamlı satıs tonajı ve abone 200

sayısında kayıplar yasamaktadırlar. Bu kayıpları telafi edebilmek için dagıtım

sirketleri rakiplerinin abonelerini ve bayilerini transfer etmek gibi uygulamalarda

bulunabilmektedirler. Öte yandan mevcut abonelerin rakipler tarafından transfer

edilmesini önleme amacıyla yeni ürünler ve pazarlama teknikleri gelistirdikleri

görülmektedir. Ayrıca depozito bedellerinde de sirketlerin degisik uygulamaları

olabilmektedir.

Yukarıda yer verilen degerlendirmeler çerçevesinde, sikayet edilen tesebbüslerin ilgili

pazarda hakim durumda olmamaları nedeniyle anılan uygulamaların 4054 sayılı

Kanun’un 6. maddesinin ihlali olarak degerlendirilemeyecegi, kaldı ki söz konusu

uygulamanın pazarın kendine has özelliklerinden kaynaklanan rekabetçi bir davranıs 210

oldugu kanaatine varılmıstır.

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; basvuru konusuna yönelik olarak,

4054 sayılı Kanun çerçevesinde önarastırma yapılmasına ya da sorusturma

açılmasına gerek olmadıgına, sikayetin reddine OYBIRLIGI ile karar verilmistir.