Menfi Tespit / Muafiyet 22.04.2004 /04-27/321-75

Rekabet Kurumu Baskanlıgından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-1-34 (Muafiyet)

Karar Sayısı : 04-27/321-75

Karar Tarihi : 22.4.2004

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Baskan : Mustafa PARLAK

Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,

Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,

Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖR : Harun ULU

C. BASVURUDA

BULUNAN : - Ipragaz A.S.

19 Mayıs Cad. No: 4 Nova Baran Plaza

K:13-16 Sisli - Istanbul

D. TARAFLAR : - Ipragaz A.S. ile bayileri

E. DOSYA KONUSU: Ipragaz A.S.’nin bayilik anlasmalarının 2002/2 sayılı

Teblig kapsamında degerlendirilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERI: Kurum kayıtlarına 12.2.2004 tarih, 691 sayı ve

26.2.2004 tarih, 944 sayı ile giren basvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin

Korunması Hakkında Kanun'un 5. ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme

sonucunda düzenlenen 15.4.2004 tarih, 2004-1-34/MM-04-HU sayılı Muafiyet

Raporu, 16.4.2004 tarih, REK.0.05.00.00/59 sayılı Baskanlık önergesi ile 04-

27 sayılı Kurul toplantısında görüsülerek karara baglanmıstır.

G. RAPORTÖRÜN GÖRÜSÜ: Ilgili raporda; Ipragaz A.S.’nin “Ipragaz Anonim

Sirketi Sıvılastırılmıs Petrol Gazları (LPG) Tüplü Bayiligi Anlasması ve Genel

Sartnamesi” ile “LPG Ile Çalısan Karayolu Tasıtları Için Ikmal Istasyonu

Bayiligi Sözlesmesi”nin 2003/3 sayılı Teblig ile Degisik 2002/2 sayılı Dikey

Anlasmalara Iliskin Grup Muafiyeti Tebligi kapsamında grup muafiyetinden

yararlanabilecegi ifade edilmektedir.

H. INCELEME VE DEGERLENDIRME

Ipragaz A.S., Tüpras Rafinerisi'nden satın aldıgı veya ithal ettigi LPG’yi

bayileri vasıtasıyla çesitli tüketici gruplarına ulastırmaktadır. Bu çerçevede

sirket, LPG dagıtımına yönelik olarak üç çesit sözlesme imzalamaktadır

1. Tüpgaz sözlesmeleri: LPG’nin 2, 12, 24, 45 kg.’lık tüpler içinde ev ve

isyerlerine sunulmasına yönelik olarak imzalanan bayilik sözlesmeleri.

04-27/321-75

2

2. Otogaz sözlesmeleri: Otomobillerde yakıt olarak kullanılmak üzere LPG

satısı yapan otogaz istasyonları ile yapılan bayilik sözlesmeleri.

3. Dökmegaz sözlesmeleri: Büyük miktarda LPG kullanan isletmelerle

imzalanan sözlesmeler.

Ipragaz A.S. dökmegaz sözlesmelerinin henüz taraflarca imzalanıp yürürlüge

konulmamıs olması nedeniyle sadece tüpgaz ve otogaz sözlesmeleri için

basvuruda bulunmustur.

H.1. Tüpgaz Sözlesmesi

Ipragaz A.S. tüpgaz bayileriyle “Ipragaz Anonim Sirketi Sıvılastırılmıs Petrol

Gazları (LPG) Tüplü Bayiligi Anlasması ve Genel Sartnamesi” baslıklı bir

sözlesme yapmıstır.

31 maddeden olusan Tüpgaz Sözlesmesi’nin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2

sayılı Teblig çerçevesindeki degerlendirmesine asagıda yer verilmistir.

- Bölge- Müsteri Kısıtlaması

Tüpgaz Sözlesmesi’nin 1. maddesinde, anlasmanın konusu Ipragaz A.S.’nin

marka, isaret ve rengini tasıyan kaplarda satısa sunulan LPG’nin yürürlükteki

mevzuata riayet etmek kosuluyla tüketiciye satılması ve bununla ilgili servis

hizmetlerinin yapılması olarak belirlenmistir.

Sözlesme’nin 2. maddesinde, baska bayi ve bayiliklerin açılmasının Ipragaz

A.S.’nin yetkisinde oldugu, bayinin buna muhalefet edemeyecegi, Ipragaz

A.S.’nin diledigi müsteriyi re’sen abone kaydedebilecegi ve bu aboneye LPG

ve emtia satısı yapabilecegi, Ipragaz A.S.’nin bayiden bu aboneye LPG

ikmalinde bulunmasını talep ettiginde bayinin bu hizmeti vermekle mükellef

oldugu hususlarına yer verilmistir.

Tüpgaz Sözlesmesi’ne genel olarak bakıldıgında, bayinin faaliyet gösterecegi

herhangi bir münhasır bölge tanımı yapılmadıgı görülmektedir. Sözlesme’nin

2. maddesinde baska bayilikler verilebilecegi de dikkate alındıgında Ipragaz

A.S.’nin Tüpgaz Sözlesmesi’nin münhasırlık tasımayan bir sözlesme

niteliginde oldugu görülmektedir.

2002/2 sayılı Teblig’in 4. maddesinde “…saglayıcı tarafından kendisine veya

bir alıcıya tahsis edilmis münhasır bir bölgeye ya da münhasır müsteri

grubuna yapılacak aktif satısların kısıtlanması”na yönelik hükümlerin ilgili

sözlesmeyi Teblig kapsamı dısına çıkarmayacagına yer verilmistir. Bildirilen

Tüpgaz Sözlesmesi’nin münhasırlık tasımadıgı dikkate alındıgında bayilere

yönelik bölge ve müsteri sınırlaması getirilemeyecegi açıktır.

Tüpgaz Sözlesmesi’nde bayilere yönelik bölge sınırlaması getirilememekle

birlikte, Sözlesme’nin 2/b maddesinde bayinin diger LPG dagıtım firmalarının

bayilerine hiçbir surette LPG satısı yapamayacagı, ayrıca, Ipragaz’ın yazılı

izni olmadan diger Ipragaz A.S.’nin bayilerine de toptan LPG satısı

yapamayacagı belirtilmektedir. Bu hüküm, münhasır olmayan bir sözlesmede

04-27/321-75

3

bayiye getirilen bir müsteri kısıtlaması olmakla birlikte, Petrol Isleri Genel

Müdürlügü (PIGM)’nün 2003/1 sayılı Tebligi’nin 3. maddesi dogrultusunda

yapılmıs bir düzenlemedir. Bu bakımdan, Tüpgaz Sözlesmesi’nin 2/b

maddesinde yer verilen kısıtlamanın yürürlükteki mevzuat dogrultusunda

oldugu, bu konunun 4054 sayılı Kanun ve ilgili Teblig kapsamı dısında kaldıgı

anlasılmaktadır.

- Fiyata Iliskin Madde

Tüpgaz Sözlesmesi’nin 12/d maddesinde, bayinin Valiliklere bildirilen

perakende satıs fiyatlarının üstünde satıs yapmamakla yükümlü oldugu, bu

fiyatın altında bir fiyatla satıs yapmasının kendi yetki ve sorumlulugunda

oldugu belirtilmistir.

Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745

sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda LPG satısında uygulanacak tavan fiyatların

belirlenmesine yönelik düzenlemelere yer verilmis ve Karar’ın 10.

maddesinde, tavan fiyata göre tespit edilen petrol ürünlerinin mahalli

perakende azami satıs fiyatlarının aynı gün PIGM’e, Valiliklere ve en az üç

büyük ilin fiyatlarını görsel ve yazılı basına bildirilecegi, bayilerin de azami

satıs fiyatlarının altında bir fiyatla satıs yapabilecegi belirtilmistir.

Tüpgaz Sözlesmesi’nin 12/d maddesindeki bu hüküm de ilgili mevzuat

dogrultusunda düzenlenmis olup, tavan fiyatların altında satıs yapılmasının

önünde bir engel olmadıgı için 4054 sayılı Kanun ve ilgili Teblig hükümleri

çerçevesinde olumsuz bir durum yaratmamaktadır.

- Rekabet Etme Yasagına ve Sözlesmenin Süresine Iliskin Hükümler

Tüpgaz Sözlesmesi’nin 3. maddesinde; bayinin sözlesmenin devamı

süresince rekabet yasagına tabi oldugu, bu nedenle baska LPG dagıtım

sirketinin bayiligini, tali bayiligini veya yetkili satıcılıgını baska adreste olsa

dahi yapamayacagı, kurulmus veya kurulacak bu nitelikteki sirketlere ortak

olamayacagı yönünde düzenleme getirilmistir. Aynı maddede, bayi eger bir

sirket ise sirketi temsil hakkı olan veya sirkette kararlara katılan ortakların da

rekabet yasagına tabi oldugu belirtilmektedir.

2002/2 sayılı Teblig’in 5. maddesinde, bayiye belirsiz süreli veya süresi bes

yılı asan rekabet etmeme yükümlülügü getirilemeyecegine yer verilmistir.

Rekabet yasagının süresini tespit açısından sözlesmenin geçerlilik süresi

incelenmistir.

Tüpgaz Sözlesmesinin süre ile ilgili 26. maddesine asagıda yer verilmistir:

“ Bu anlasma, 4.1.2009 tarihine kadar muteber olup, taraflar sözlesmenin

sona erme tarihinden 6 ay önce bir araya gelerek sözlesmenin yenilenmesi

veya sona erdirilmesi hususunda mutabakata varacaklardır. Eger

sözlesmenin yenilenmesine karar verilmis ise sona erecek sözlesmenin hitam

tarihinden baslamak üzere yeni bir sözlesme imzalayacaklardır. Taraflar

04-27/321-75

4

sözlesmenin sona erdirilmesi hususunda mutabık kalmıslarsa sözlesme hitam

tarihine kadar yürürlükte kalacaktır.”

Bu maddeden Sözlesme’nin 4.1.2009 tarihinde kesin olarak sona erecegi, bu

bakımdan belirsiz süreli olmadıgı anlasılmaktadır. 5.1.2004 tarihinde

imzalanmıs oldugu dikkate alındıgında, bildirilen Tüpgaz Sözlesmesi 5 yıl süre

ile geçerli olacaktır. Bu dogrultuda, bayiye getirilen ve sözlesme süresine

baglanan rekabet yasagının 5 yılı asmadıgı görülmektedir.

Bu çerçevede, 4054 sayılı Kanun bakımından önem tasıyan maddelerine

yukarıda yer verilen Ipragaz’ın Tüpgaz Sözlesmesi’nin 2002/2 sayılı Teblig

kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilecegi kanaatine varılmıstır.

H.2. Otogaz Sözlesmesi

Ipragaz A.S.’nin basvurusuna konu olan diger bir sözlesme örnegi de “LPG Ile

Çalısan Karayolu Tasıtları Için Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi” (Otogaz

Sözlesmesi)’dir. Bu sözlesme hükümlerinin degerlendirmesine asagıda yer

verilmistir.

- Müsteri kısıtlaması

Otogaz Sözlesmesinin 1. maddesine göre sözlesmenin konusu; Ipragaz A.S.

tarafından tankerlerle sevk edilen LPG’nin teslimi, stoklanması, muhafaza

edilmesi, TSE standartlarına göre LPG ile çalısabilir hale dönüstürülmüs veya

bu sekilde imal edilmis motorlu kara tasıtlarına LPG doldurulması isini

görecek otogaz ikmal istasyonu kurulması ve isletilmesi ile ilgili esaslardır.

Sözlesme’nin 4. maddesinde, bayinin tüplere dolum yapmayacagı, Ipragaz

A.S. tarafından teslim edilecek LPG’yi hiç bir sekilde toptan veya baska

amaçlar için satamayacagı ve naklettiremeyecegi hükmü yer almaktadır. Bu

hüküm bayiye müsteri kısıtlaması getiriyor olmakla birlikte, bu 97/9758 sayılı

Kararname ve PIGM’in 2002/2 sayılı Tebliginin 6. maddesi dogrultusunda

yapılmıs bir düzenlemedir.

- Satıs Fiyatına Iliskin Hüküm

Otogaz Sözlesmesi’nin 29. maddesinde, bayinin Ipragaz A.S. veya yetkili

makamlarca saptanan azami satıs fiyatlarının üzerinde fiyatlarla LPG satısı

yapamayacagı belirtilmektedir. Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma

Esasları Hakkındaki 98/10745 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca petrol

ürünleri ve LPG fiyatlarının azami satıs fiyatları Italya limanlarında olusan

fiyatlar dikkate alınarak belirlenmektedir. Bu Kararnameyle ilgili ürünlerin

rafineri ve ithalatçı satıs fiyatları ile dagıtım sirketleri ve istasyonların dagıtım

payları da belirlenmistir. Bu bakımdan, mevcut durumda LPG satıs fiyatları

için bir üst limit tespit edilmistir. Öte yandan, 2002/2 sayılı Teblig’in 4/(a)

maddesinde; “taraflardan herhangi birinin baskısı veya tesvik etmesi sonucu

sabit veya asgari satıs fiyatına dönüsmemesi kosuluyla, saglayıcının azami

satıs fiyatını belirlemesi veya satıs fiyatını tavsiye etmesi”nin mümkün oldugu

04-27/321-75

5

belirtilmistir. Bu nedenle, söz konusu maddede Ipragaz A.S.’nin bayinin azami

satıs fiyatlarını belirlemesinin önünde bir engel olmadıgı anlasılmaktadır.

- Rekabet Etme Yasagı ve Sözlesmenin Süresi

Otogaz Sözlesmesi’nin 10/b maddesinde; “Bayi bir sirket oldugu takdirde, bu

sözlesmenin devamı süresince rekabet yasagı Türk Ticaret Kanununa göre

sirket kararlarına katılan veya temsil yetkisi olan tüm ortaklarına da samildir.

Bu kapsamdaki sirket ortakları sahsen veya aynı isle istigal eden ve aynı isleri

yapan firmalarla dolaylı dahi olsa ortaklık yapamazlar, bu anlasmanın konusu

isleri veya bir bölümünü yapan üçüncü sahısların nam ve hesabına

çalısamazlar.” seklinde rekabet yasagı düzenlenmistir.

Sözlesme’nin süreyi belirleyen 34. maddesi uyarınca; sözlesme, imzalandıgı

23.2.2004 tarihi itibarı ile yürürlüge girecek ve bayinin ilk gaz aldıgı tarih

itibarıyla 5 yıl süreyle geçerli olacak, taraflar süresi sonunda sözlesmeyi

yenilemek istedikleri takdirde 6 ay önceden bir araya gelip önceki

sözlesmenin sona eris tarihinde yürürlüge girmek üzere yeni bir sözlesme

imzalayacaklardır.

Otogaz Sözlesmesi’nin 5 yıllık süre sonunda kesin olarak yürürlükten

kalkmakta, dolayısıyla bayiye getirilen rekabet yasagı da sona ermektedir. Bu

bakımdan sözlesmede yer verilen rekabet etme yasagının 2002/2 sayılı Teblig

de öngörülen sınır içerisinde belirlendigi anlasılmaktadır.

Bu çerçevede, Ipragaz A.S.’nin Otogaz Sözlesmesi’nin kapsam, fiyat, rekabet

yasagı ve süreye iliskin hükümleri bakımından 2002/2 sayılı Teblig

kapsamında grup muafiyetinden yararlandıgı kanaatine varılmıstır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Ipragaz A.S.’nin

“Ipragaz Anonim Sirketi Sıvılastırılmıs Petrol Gazları (LPG) Tüplü Bayiligi

Anlasması ve Genel Sartnamesi” ile “LPG Ile Çalısan Karayolu Tasıtları Için

Ikmal Istasyonu Bayiligi Sözlesmesi”nin 2003/3 sayılı Teblig ile degisik 2002/2

sayılı Dikey Anlasmalara Iliskin Grup Muafiyeti Tebligi kapsamında grup

muafiyetinden yararlandıgına OYBIRLIGI ile karar verilmistir.