1 Mayıs 2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:

SIVILAŞTIRILMIŞ PETROL GAZLARI (LPG) PİYASASI LİSANS YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1 – 16

ENERJİ YATIRIMCISININ EL KİTABI

Ankara, Mayıs 2007

Genel Açıklama

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu; 2001 yılında, 4628 sayılı Yasa ile Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu olarak kurulmuş, aynı yıl, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) adını almıştır. Kuruma, 2003 yılında, 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu ile petrol piyasasını ve 2005 yılında 5307 Sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu ile de sıvılaştırılmış petrol gazları piyasasını yönlendirme, gözetim, düzenleme ve denetleme görevleri verilmiştir.

EPDK’nın asli görevi; elektriğin, doğal gazın, petrolün ve LPG'nin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir enerji piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdır.

İdari ve mali özerkliğe sahip EPDK’nın karar organı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’dur. Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu 19.11.2001 tarihinde görevine başlamıştır. Kurul, biri Başkan, biri İkinci Başkan olmak üzere dokuz üyeden oluşur. Kurul kararlarına karşı açılacak davalar ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülür.

İktisadi sektörlere ilişkin olarak, son on yıllık süreçte dünya genelinde gelişen yeni anlayış çerçevesinde; hükümetler teşvik, kredi, vergi/yatırım indirimi ve muafiyeti gibi araçlarla sermaye yatırımları ve ticaret için cazip bir ortam hazırlamaya çalışırken, idari ve mali açıdan özerk düzenleyici kurumlar yatırımcıların güven duyacakları istikrarlı, şeffaf ve eşit taraflar arasında ayrım gözetmeyen bir anlayışla düzenleme yapmaktadırlar.

Bu çerçevede bu doküman, ülkemizde enerji arz güvenliğinin, iktisadi gelişmenin ve istihdamın artırılmasının sağlanmasını teminen Kurumumuzun sorumluluk alanına giren elektrik, doğalgaz, petrol ve LPG piyasalarında yatırım yapmak isteyenleri bilgilendirmek amacıyla hazırlanmıştır.

Bu doküman kapsamında, düzenlenen ve denetlenen piyasalar ile alt faaliyet alanları, verilen lisanslar, sertifikalar, onaylar ve izinler, gerçekleştirilmekte olan ihaleler, yatırımlar için yapılması gereken genel resmi işlemler, yatırımlara ilişkin ön gereklilik ve yeterlilikler, fiyat oluşumları gibi konular kısaca özetlenmeye çalışılmıştır.

EPDK’nın yapısı ile elektrik, doğal gaz, petrol ve LPG piyasalarına ilişkin mevzuat, ihaleler ile ilgili güncel durum ve tüm duyurular, başvuru formları, www.epdk.org.tr adresinden Türkçe ve İngilizce olarak yayınlanmaktadır. Bu adres vasıtasıyla Kurum’dan elektronik ortamdaki bilgi edinme talepleri 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesindeki yasal sürelere de riayet edilmek suretiyle cevaplandırılmaktadır.

ELEKTRİK PİYASASI

Türkiye, 1980’lı yılların başından beri sürdürülen “Enerji Sektörü Reformu” kapsamında, elektrik piyasasında serbestleşmeyi öngören bir sürecin içerisinde bulunmaktadır. Elektrik piyasasına özel sektörün katılımını sağlayan hukuki düzenlemeler ile, elektrikte tekel durumundaki kamu şirketi olan Türkiye Elektrik Kurumu (TEK), bu reform çerçevesinde, 1993 yılında elektriğin üretimi ve iletimi faaliyetlerini yürütmek üzere Türkiye Elektrik İletim ve Üretim A.Ş. (TEAŞ) ve elektriğin dağıtımı faaliyetlerini yürütmek üzere Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) olarak yapılandırılmıştır. Daha sonra 2001 yılında TEAŞ’da da faaliyet ayrıştırması yapılmıştır.

Diğer elektrik piyasalarında özel sektörün katılımına ilişkin uygulamalardan sağlanan deneyim ve gelişmeler, Avrupa Birliğine üyelik hedefi ile birleştirilmiş ve bunun sonucunda Türkiye, Avrupa Birliği müktesebatı ile uyumlu olarak elektrik piyasasında tam serbestleşmeye karar vermiştir. Bu kapsamda, serbest elektrik piyasasının hukuki çerçevesini belirleyen, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (Kanun) 3 Mart 2001 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanun hükümleri çerçevesinde, elektriğin üretimi, iletimi ve toptan satışı faaliyetlerini yürüten TEAŞ’ın faaliyet ayrıştırması gerçekleştirilmiş, bu ayrıştırma çerçevesinde elektriğin üretimi faaliyetini gerçekleştirmek üzere Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), iletim faaliyetini gerçekleştirmek üzere Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) ve toptan satış faaliyetini gerçekleştirmek üzere Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ) olmak üzere üç kamu iktisadi teşekkülü kurulmuştur. Böylece elektriğin üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticareti faaliyetlerinin, hukuki veya hesap ayrıştırması yoluyla birbirinden ayrılması sağlanmıştır.

Kanunla tanımlanan hukuki çerçeve ile elektrik arzındaki tekelci yapı kaldırılarak, EPDK’nın düzenleme ve denetimi altında, elektrik piyasasında iletim faaliyeti dışındaki faaliyetlerin rekabete açılması amaçlanmıştır. Kanunun amaçladığı piyasa yapısının oluşturulması için, elektrik dağıtım ve üretim varlıklarının özelleştirilmesi de reformun destekleyici bir unsuru olarak tasarlanmış ve bu konuda ilgili Kanun çerçevesinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığı görevlendirilmiştir.

İçinde bulunulan sürecin nihai hedefi, serbest piyasa ilkeleri çerçevesinde, rekabetçi, istikrarlı, mali açıdan güvenilir ve eşit taraflar arasında ayrım gözetilmeyen, şeffaf bir elektrik piyasasının oluşturulmasıdır. Bu hedefe ulaşılması, bir taraftan kamu hazinesine ilave yükler getirilmeksizin arz güvenliğinin sağlanmasına, diğer taraftan tüketicilerin daha kaliteli ve daha az maliyetle elektrik enerjisi temin etmelerine hizmet edecektir.

 Kanunla tanımlanan yeni hukuki çerçeve, Avrupa Birliğinin elektrik piyasasına yönelik müktesebatı ile büyük ölçüde uyumludur. Piyasa, piyasaya girişte eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin, objektif kriterlerin uygulandığı rekabetçi bir piyasadır. Geçiş dönemi sonrasında uygulanmaya başlanacak gerçek maliyetlerin yansıtılması, çapraz sübvansiyonun yasaklanması ve çoklu tarife uygulanması, elektrik piyasasının diğer önemli unsurlarıdır.

 Kanun, piyasadaki arz-talep dengesizliklerinin piyasa katılımcılarının sunduğu tekliflerin kabul edilmesi suretiyle giderilerek uzlaştırılacağı bir dengeleme piyasası ile bütünlenen bir ikili anlaşmalar piyasasını esas almaktadır. Bu mekanizmaya 1 Ağustos 2006 tarihi itibarıyla işlerlik kazandırılmıştır. O tarihten itibaren fiyatlar piyasada belirlenmektedir. 8 aylık uygulama sonuçları fiyatların artma eğiliminde olduğunu göstermektedir. İkili anlaşmalar piyasası genişledikçe ve derinleştikçe, elektrik piyasasında rekabetten beklenen faydalara ulaşılması mümkün olacaktır.Dengeleme ve uzlaştırma mekanizması çerçevesindeki uygulamaya ilişkin ayrıntılı bilgiler, TEİAŞ’ın www.teias.gov.tr isimli internet sitesinde duyurulmaktadır.

Türkiye elektrik piyasasında serbestleşme süreci 2001 yılında başlatılmış ve halen devam etmektedir. Yapılan düzenlemelerin uygulanmasına ve elektrik enerjisi talebindeki yüksek artışa paralel olarak, elektrik piyasası daha fazla yatırım çekme kabiliyetini haizdir. Bu süreçte EPDK, bugüne kadar sürdürmüş olduğu yönetişim anlayışını devam ettirme kararlılığındadır.

Elektrik Piyasasında Lisans Faaliyetleri

Elektrik piyasasında tüm piyasa faaliyetleri, EPDK’dan alınacak lisanslar kapsamında yürütülmektedir. Her bir piyasa faaliyeti ve faaliyetin yürütüldüğü her bir tesis/bölge için ayrı lisans alınması gerekmektedir. Lisans sahipleri, sahip oldukları her bir lisansa konu faaliyet için ayrı bir hesap tutmakla mükelleftirler.

              Lisanslar, hiçbir surette devredilemez. Lisanslar; üretim, iletim ve dağıtım lisanslarında minimum süre 10 yıl olmak üzere 49 yıla kadar verilebilir. Tesis, hesap ve kayıtların EPDK’nın inceleme ve denetimine açık olması ve EPDK’nın talebi üzerine, her türlü bilgi ve belgelerin EPDK’ya sunulması gerekmektedir.

            Üretim ve otoprodüktör lisansı sahibi tüzel kişiler hariç, lisans sahibi tüzel kişiler piyasa dışı faaliyetler ile iştigal edemez.  Lisans sahibi tüzel kişiler üretim, iletim ve dağıtım tesislerini; doğal afetler, yangın ve kaza gibi riskleri kapsayan bir “varlık tüm risk” sigortası ile teminat altına almak zorundadır.

Lisans sahibi tüzel kişilerin hisselerinin devredilmesi Kurul onayına tabidir. Bu hüküm, oy hakkı edinilmesi ile hisselerin rehnedilmesi için de geçerlidir. Herhangi bir hisse devri söz konusu olmasa dahi, mevcut hisseler üzerinde imtiyaz tesisi, imtiyazın kaldırılması veya intifa senedi çıkarılması da Kurul onayına tabidir. Diğer taraftan, bir veya birden fazla lisans sahibi tüzel kişinin tüm aktif ve pasiflerinin bir bütün olarak lisans sahibi tek bir tüzel kişi tarafından devralınmak istenmesi halinde, birleşme izni hakkında da Kurul onayı alınması zorunludur.

Lisans Türleri

Özel hukuk hükümlerine tabi olan elektrik piyasasında faaliyette bulunmak üzere lisans başvurusunda bulunulmasına ilişkin esas ve usuller Kurumumuz tarafından çıkarılan lisans yönetmeliği ile belirlenmiştir. Buna göre, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, anonim şirket veya limited şirket olarak kurulan ve usulüne uygun olarak EPDK tarafından lisanslanan şirketler, elektrik piyasasında üretim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, perakende satış hizmeti, ithalat ve ihracat faaliyetlerinde, organize sanayi bölgeleri (OSB) tüzel kişilikleri ise, katılımcılarının ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, onaylı sınırları içerisinde, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre şirket kurma şartı aranmaksızın, EPDK’dan lisans almak koşuluyla dağıtım ve/veya üretim faaliyetlerinde bulunabilmektedirler. Ancak birden fazla tesiste aynı tüzel kişilik adı altında üretim faaliyeti göstermek isteyen tüzel kişiler; üretim, otoprodüktör ya da otoprodüktör grubu lisanslarından ancak birini alabilmekte; perakende satış ve perakende satış hizmetleri, perakende satış lisansında ilgili hükümlerin yer alması kaydıyla tek bir lisans kapsamında yürütülebilmektedir.

İthalat ve ihracat faaliyetleri için ayrı bir lisans alınması gerekmemektedir. İthalat ve ihracat faaliyetleri, toptan satış lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından, bunun yanında dağıtım seviyesinden ithalat faaliyetleri, perakende satış lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından yürütülebilmektedir.

            Üretim faaliyeti; özel sektör üretim şirketleri, EÜAŞ, EÜAŞ’ın yeniden yapılandırılmasıyla oluşturulan diğer kamuya ait üretim şirketleri, otoprodüktör ve otoprodüktör grup şirketleri ile onaylı sınırları içerisinde olmak kaydıyla OSB’ler tarafından yapılabilir. Dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler de, kamu tüzel kişileri hariç olmak üzere, üretim lisansı almak kaydıyla lisanslarında belirlenen bölgelerde üretim tesisi kurarak üretim faaliyetinde bulunabilir. Üretim lisansı sahibi tüzel kişiler, ürettikleri elektriği ve/veya kapasitelerini toptan satış lisansı sahiplerine, perakende satış lisansı sahiplerine ve serbest tüketicilere ikili anlaşmalar yoluyla satabilir. Otoprodüktör ve otoprodüktör grupları yıllık üretimlerinin %20’sine kadar olan miktarı piyasada satabilirler. EPDK, olağanüstü hallere münhasır olmak üzere, Kurul kararı ile bu oranı yarısı kadar artırmaya yetkilidir. Herhangi bir özel sektör üretim şirketinin iştirakleri ile birlikte işletmekte olduğu üretim tesisleri yoluyla piyasada sahip olacağı toplam pay, bir önceki yıla ait TEİAŞ tarafından yayımlanan Türkiye toplam elektrik enerjisi kurulu gücünün %20’sini geçemez. Herhangi bir özel sektör toptan satış şirketinin iştirakleriyle birlikte piyasada sahip olacağı toplam pay, piyasada bir önceki yılda tüketilen toplam elektrik enerjisi miktarının %10’unu geçemez.

              Elektrik piyasasında iletim faaliyeti TEİAŞ tarafından yürütülmektedir. Tüm iletim varlıklarının sahibi olarak TEİAŞ, iletim sistem işletmecisi ve piyasa işletmecisi olarak faaliyette bulunmaktadır.

              Dağıtım faaliyetleri, lisanslarında belirtilen bölgelerde dağıtım şirketleri tarafından, onaylı sınırları içerisinde ise OSB’ler tarafından yürütülmektedir. Kanun ile dağıtım şirketlerine “son kaynak tedarikçisi” yükümlülüğü verilmiştir. Özel sektör dağıtım şirketleri, ayrı lisans almak ve ayrı hesap tutmak kaydıyla, üretim faaliyetinde bulunabilir. Dağıtım şirketleri, sahibi olduğu veya iştirak ilişkisinde bulunduğu üretim şirketi veya şirketlerinden ülke ortalama elektrik toptan satış fiyatını geçmeyecek fiyattan elektrik enerjisi satın alabilir. Dağıtım şirketleri yukarıda belirtilen faaliyetler dışında başka faaliyetler ile iştigal edemez.

              Diğer taraftan, OSB tüzel kişilikleri, Kanun hükümleri çerçevesinde gerçekleştirecekleri faaliyetleri, EPDK tarafından hazırlanan yönetmelik çerçevesinde, şirket kurma şartı aranmaksızın, EPDK’dan aldıkları OSB üretim ve OSB dağıtım lisansı çerçevesinde yürütür. OSB’ler, onaylı sınırları içerisinde, dağıtım tesislerinin kurulması, işletilmesi, elektrik enerjisinin dağıtımının yapılması ve gerekli diğer hizmetlerin yerine getirilmesi ile ilgili faaliyetleri yürütmekle yükümlüdür. OSB’ler, yönetmelik hükümleri çerçevesinde, elektrik enerjisi üretimi faaliyetinde bulunabilir ve/veya elektrik enerjisi satın alabilir, ancak OSB onaylı sınırları haricine elektrik enerjisi satamaz.

              Serbest tüketiciler, gerçek veya tüzel kişiler olarak tedarikçisini seçme hakkına sahiptir. EPDK tarafından belirlenen limit değerden fazla tüketim yapan veya iletim şebekesine doğrudan bağlı olan tüketiciler serbest tüketici olarak dikkate alınmaktadır. 2007 yılı itibarıyla, yıllık elektrik enerjisi tüketimleri 3 milyon kWh ve üzerinde olan tüketiciler serbest tüketici olarak tedarik kaynaklarını seçme serbestisine sahiptirler.

              Kanun uyarınca, iletim veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler, ayrım gözetmeksizin gerçek ve tüzel kişilere sisteme erişim ve sistem kullanım haklarının sağlanmasıyla yükümlüdürler. Sisteme erişim ve sistem kullanımında uygulanacak fiyat, esas ve usuller EPDK’nın düzenlemesine tabidir.

İletim, dağıtım, serbest olmayan tüketicilere satış ve TETAŞ’ın toptan satış tarifeleri düzenlemeye tabidir. Tarifelere ilişkin temel ilke, tarifelerin maliyetleri yansıtması ve çapraz sübvansiyona müsaade edilmemesidir. Belirli bölgelerin ve/veya belirli tüketici gruplarının desteklenmesi amacıyla, bölgesel tarife yapısı etkilenmeksizin, tüketicilere geri ödeme yapılabilir. Kanunda, tüketicilere yapılacak bu ödemenin miktarı ile esas ve usullerinin Bakanlar Kurulu kararı ile belirleneceği hususu getirilmiştir. Bununla birlikte, 2010 yılı sonuna kadar sürmesi öngörülen Geçiş Döneminde uygulanacak tarifeler konusunda, dağıtım şirketlerine çapraz sübvansiyon yapabilme imkanı tanınmıştır. Bu çerçevede hazırlanan tarifeler Kurul tarafından onaylanmıştır. Ülke sathında tek fiyat uygulanmasını sağlayan fiyat eşitleme mekanizması uygulaması, söz konusu geçiş dönemini destekleyici bir araçtır.  Bu şekilde, ulusal tarife yapısı bozulmaksızın, dağıtım şirketleri gelir gereksinimleri çerçevesinde tazmin edilecektir.

Lisanslama Süreci

              Elektrik piyasasında faaliyette bulunmak üzere ilgili lisansların verilebilmesi için; tüzel kişilerin, Kurul kararıyla belirlenen bilgi ve belgeleri eksiksiz olarak EPDK’ya sunmaları gerekmektedir. Lisans başvurusundan itibaren Kurul kararıyla lisans verilmesine kadar devam eden sürecin tamamı, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinde belirlenmiştir. Elektrik piyasasında lisans sürecine ilişkin ilave bilgiler, EPDK’nın www.epdk.org.tr  isimli internet sayfalarından temin edilebilir.

            Lisans başvurusunda bulunan tüzel kişinin, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinde belirlenen asgari sermaye tutarına sahip olması gerekmektedir. Lisans başvurusunda bulunan tüzel kişinin, başvuru sırasında asgari sermayeye sahip olmaması halinde, Kurulun ilgili tüzel kişiye lisans verilmesine yönelik kararından önce 90 gün içerisinde, ilgili tüzel kişinin, sermayesini en azından ilgili mevzuatta belirlenen asgari sermaye tutarına eşit olacak şekilde artırması gerekmektedir. Diğer taraftan, Kurul tarafından lisans verilmeden önce, başvuru sahibinin ana sözleşmesinde elektrik piyasasına ilişkin ilgili mevzuatta belirtilen hükümlerin de yer alması gerekmektedir.

              Eksiksiz ve tam olarak yapılan başvurular, inceleme ve değerlendirme sürecine alınmaktadır. İnceleme ve değerlendirmeye alınan lisans başvuruları, ilgili mevzuat uyarınca diğer kurum ve/veya kuruluşlardan alınması gereken uygun bulma kararına esas teşkil edecek nihai görüşün, Kuruma geliş tarihinden itibaren 45 gün içerisinde sonuçlandırılır. Gerektiğinde bu süre, Kurul kararıyla uzatılabilir ve süre uzatımı başvuru sahibi tüzel kişiye yazılı olarak bildirilir.

              Üretim ve otoprodüktör lisansları için, şirket ve diğer idarelerden kaynaklı gecikmeler dışında, lisanslama süreci 150–180 gün içerisinde tamamlanmaktadır. Eksiksiz yapılan toptan satış lisansı başvurularında ise lisanslama 30-90 gün arasında sonuçlandırılmaktadır.

Lisans Bedelleri

Elektrik piyasasında 2007 yılında uygulanacak lisans alma, yıllık lisans, lisans yenileme, lisans tadili ve lisans sureti çıkartma bedelleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.

a) İletim faaliyeti:

-  Yıllık lisans bedeli: İletimi yapılan kWh başına 0,003 YKr.

-  Lisans tadili: 1.000 YTL

-  Lisans sureti çıkartma: 100 YTL

Ayrıca, Kurum adına iletim sistemi kullanıcılarına yansıtılan, iletim tarifesi üzerinden tahsil edilen iletim ek ücreti oranı, 2007 yılı için, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketinin iletim tarifesinin %0,5 (Binde beş)’i oranında belirlenmiştir.

b) Üretim faaliyeti:

- Lisans alma bedeli:

       -   Yıllık lisans bedeli: Üretimi  yapılan  kWh başına 0,002 YKr.

             -   Lisans yenileme bedeli: Lisans alma bedelinin %50’si.

- Lisans Tadili: Kurulu güç artışlarında oluşan yeni kurulu güç değerinin tadil öncesi değer aralığını aşması halinde, tadil öncesi değer aralığına karşılık gelen yürürlükteki lisans alma bedeli ile yeni değer aralığına karşılık gelen lisans alma bedeli arasındaki fark kadar, değer aralığının aşılmadığı hallerde ve diğer tadillerde 1.000 YTL

               -  Lisans Sureti Çıkartma: 100YTL

c) Dağıtım faaliyeti:

-  Lisans alma bedeli:

- Yıllık lisans bedeli: Dağıtımı yapılan  kWh başına 0,003 YKr.

-  Lisans yenileme bedeli: Lisans alma bedelinin %50’si

- Lisans tadili: Dağıtım bölgelerinin birleşmesi sonucunda dağıtımı yapılan enerji miktarının tadil öncesi değer aralığını aşması halinde, tadil öncesi değer aralığına karşılık gelen yürürlükteki lisans alma bedeli ile yeni değer aralığına karşılık gelen lisans alma bedeli arasındaki fark kadar, değer aralığının aşılmadığı hallerde ve diğer tadillerde 1.000 YTL

- Lisans sureti çıkartma: 100 YTL

d) Toptan satış faaliyeti:

 - Lisans alma bedeli: Özel sektör toptan satış şirketleri için 250.000 YTL

 - Yıllık lisans bedeli: Toptan satışı yapılan kWh başına 0,003 YKr.

 - Lisans yenileme bedeli: Lisans alma bedelinin %50’si.

 - Lisans tadili: 1.000 YTL

 - Lisans sureti çıkartma: 100 YTL

e) Perakende satış faaliyeti:

- Lisans alma bedeli: Özel sektör perakende satış şirketleri için 200.000 YTL

Perakende satış lisansı başvurusunda bulunan dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler için, dağıtım faaliyeti lisans alma bedelinin %10’u

-Yıllık lisans bedeli: Perakende satışı yapılan kWh başına 0,003 YKr

- Lisans yenileme bedeli: Lisans alma bedelinin %50’si

- Lisans tadili: 1.000 YTL

- Lisans sureti çıkartma: 100 YTL

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Üretim Yapan Tesislere İlişkin Destek Mekanizmaları

            Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatı çerçevesinde, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim yapan tesisler, aşağıda belirtilen mekanizmalarla desteklenmektedir.

• Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi kurmak üzere, lisans almak için başvuruda bulunan tüzel kişilerden, lisans alma bedelinin yüzde biri dışında kalan tutarı tahsil edilmemektedir.
• Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri için ilgili lisanslara derç edilen tesis tamamlanma tarihini izleyen ilk sekiz yıl süresince yıllık lisans bedeli alınmamaktadır.
• Yerli doğal kaynaklar ile yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerine, TEİAŞ ve/veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından, sisteme bağlantı yapılmasında öncelik tanınmaktadır.
• Perakende satış lisansı sahibi tüzel kişiler, serbest olmayan tüketicilere satış amacıyla yapılan elektrik enerjisi alımlarında, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı bir üretim tesisinde üretilen elektrik enerjisi satış fiyatı; TETAŞ’ın satış fiyatından düşük veya eşit olduğu ve daha ucuz başka bir tedarik kaynağı bulunmadığı takdirde, öncelikli olarak söz konusu yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisinde üretilen elektrik enerjisini satın almakla yükümlü kılınmıştır.
• Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerinde üretim yapan üretim lisansı sahibi tüzel kişiler, bir takvim yılında, lisanslarında yer alan, öngörülen ortalama yıllık üretim miktarını geçmemek kaydıyla, özel sektör toptan satış şirketlerinden elektrik enerjisi satın alabilirler.
• Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerinden; Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin “Dengeleme Birimleri ve Kayıt Kuralları” başlıklı 18 inci maddesi kapsamında olanlar, dengeleme birimi olma yükümlülüğünden muaftır.

            Ayrıca, 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerinin desteklenmesi amaçlanmış ve bu Kanunla EPDK’ya Yenilenebilir Enerji Kaynak Belgesinin (YEK Belgesi) verilmesi ve Türkiye ortalama elektrik toptan satış fiyatının belirlenmesi görevleri verilmiştir. YEK Belgesi, yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen elektrik enerjisinin iç piyasada ve uluslararası piyasalarda alım satımında kaynak türünün belirlenmesi ve takibi için üretim lisansı sahibi tüzel kişiye EPDK tarafından verilen belgedir. Bu Kanun ile, perakende satış lisansı sahibi tüzel kişilere bir önceki takvim yılında satışa sundukları elektrik enerjisi miktarının, ülkede sattıkları toplam elektrik enerjisi miktarına oranı kadar, EPDK tarafından ilan edilen YEK Belgeli elektrik enerjisinden satın alma zorunluluğu getirilmiştir. 2011 yılı sonuna kadar bir takvim yılı içerisinde bu Kanun kapsamında satın alınacak elektrik enerjisi için uygulanacak fiyat; EPDK'nın belirlediği bir önceki yıla ait Türkiye ortalama elektrik toptan satış fiyatıdır. Bu konuda 2007 yılı için Kurul kararı ile belirlenen fiyat 9,13 YKr/kWh’dır. Bu fiyatı her yılın başında en fazla %20 oranında artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Diğer taraftan, 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu hükümleri uyarınca, uygulanacak fiyatın 5 Euro Cent/kWh karşılığı Türk Lirasından az, 5,5 Euro Cent/kWh karşılığı Türk Lirasından fazla olamayacağı düzenlenmiştir. 5346 sayılı Kanun, bunun dışında yatırım dönemi uygulamaları ve arazi konusunda da bazı kolaylıklar getirmektedir.

Özelleştirme

2004 yılında, sektörün serbestleşmesi ve özelleştirilmesi sürecinde bir yol haritası sunmak üzere, Yüksek Planlama Kurulu Kararı Eki olarak bir Elektrik Sektörü Reformu ve Özelleştirme Strateji Belgesi (Strateji Belgesi) yayımlanmıştır. Strateji Belgesi, dağıtım ve üretim varlıklarının özelleştirilmesine yönelik prosedürleri, geçiş dönemi tedbirlerini ve arz güvenliğinin sağlanmasına ilişkin hususları kapsamaktadır. Strateji Belgesi çerçevesinde, 2005 yılında TEDAŞ’ın yeniden yapılandırılmasıyla 20 dağıtım bölgesi oluşturulmuştur. Böylelikle özel sektör tarafından işletilen Kayseri ve Civarı Elektrik T.A.Ş. ile birlikte, Türkiye 21 elektrik dağıtım bölgesine ayrılmıştır. Dağıtım varlıklarının sahibi olarak TEDAŞ, yeni oluşturulan 20 bölgede faaliyet göstermek amacıyla kurulan dağıtım şirketlerine, bu varlıklara ilişkin işletme haklarını devretmiştir. Bu şirketler lisanslanmış ve 2010 yılı sonuna kadar uygulayacakları tarifeleri onaylanmıştır.

Kanun uyarınca, özelleştirme süreci Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından yürütülmektedir. Dağıtım şirketlerinin ve akabinde kamuya ait üretim şirketlerinin özelleştirilmesiyle, Kanunda öngörülen rekabete dayalı piyasa oluşturma sürecinde nihai aşamaya da ulaşılmış olacaktır.

Uluslararası Elektrik Ticareti

Uluslararası enterkonneksiyon şartını sağlayan ülkelere veya ülkelerden elektrik ihracatı veya ithalatı, Kanun, Elektrik Piyasası İthalat ve İhracat Yönetmeliği, ilgili ikincil mevzuat, ilgili lisans, Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği ve Elektrik Piyasası Dağıtım Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak, sadece TETAŞ, özel sektör toptan satış şirketleri, perakende satış şirketleri ve perakende satış lisansı sahibi dağıtım şirketleri tarafından yürütülebilir. İthalat ve/veya ihracat faaliyetine Kurul onayı ile izin verilmeden önce, EPDK, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının onayını ve TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtım şirketinin teknik konulara ilişkin görüşünü alır.

Sınır ötesi ticaret ve kısıt yönetimine ilişkin olarak, enterkonneksiyon hatlarının kapasite tahsisine yönelik usul ve esaslar Kurul tarafından onaylanmıştır. Aynı enterkonneksiyon hattını kullanmak üzere başvuruda bulunan birden fazla tüzel kişinin olması halinde, TEİAŞ tarafından, lisans sahibi tüzel kişilerin ihaleye katılmaları ve kısıt yönetim bedeli için teklif vermeleri istenecektir. Kapasite, lisans sahibi tüzel kişilerin verdiği teklifler bazında tahsis edilecektir. Enterkoneksiyon hatlarını kullanan lisans sahibi tüzel kişilerin, kısıt yönetim bedeline ilaveten, Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği ve ilgili tebliğlerde belirlenen usul ve esaslara uygun olarak, TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilere, ithalat ve/veya ihracat faaliyeti çerçevesinde sistem kullanımına yönelik ödeme yapmaları zorunludur. Enterkonneksiyon hattını kullanmak isteyen, sadece bir lisans sahibi olması halinde, ihale yapılmayacak ve ilgili hattın kapasitesi söz konusu lisans sahibi tüzel kişiye tahsis edilecektir. Bu durumda, ilgili lisans sahibi tüzel kişi kısıt yönetim bedeli de ödemeyecektir.

.

DOĞAL GAZ PİYASASI

4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunun yürürlüğe girmesi ile doğal gaz piyasasına ilişkin düzenleme görevini üstlenen Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun temel görevi, piyasaya yeni gireceklere açık, serbest ve rekabetçi bir doğal gaz piyasası oluşturmak için düzenleyici tedbirleri yürürlüğe koymak ve bu tedbirlerin uygulanmasını sağlamaktır. 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu uyarınca piyasa faaliyetleri; doğal gazın ithalatı, ihracatı, toptan satışı, iletimi, depolanması, dağıtımı ve sıkıştırılmış doğal gazın satışı ile dağıtımı ve iletimidir.

Doğal gaz piyasası mevzuatı ise Avrupa Birliğinin doğal gaz piyasasına yönelik müktesebatı ile uyumlu olarak hazırlanmıştır.

Lisans Türleri

Doğal gaz piyasasında faaliyet konularına göre Kurumdan alınabilecek lisans türleri;  ithalat lisansı, iletim lisansı, depolama lisansı, toptan satış lisansı, dağıtım lisansı, sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) lisansı ve ihracat lisansıdır. Lisanslar bir defada en az on, en fazla otuz yıllık süre ile verilir.

İthalatçı şirket, doğal gazın toptan satış şirketlerine, serbest tüketicilere veya ihracatçı şirketlere satışı amacıyla yurt dışından LNG veya gaz formunda doğal gaz temin edilmesi faaliyetlerini yürütür. İthalatçı şirketler, yapacakları her ithalat bağlantısı için ayrı bir lisans almak zorundadır ve toptan satış lisansı sahibi üretim şirketlerinden, toptan satış şirketlerinden ve birbirlerinden doğal gaz satın alabilir. Herhangi bir ithalatçı şirketin, bir veya birden fazla ithalat lisansı kapsamında, ithal yoluyla temin ettiği yıllık doğal gaz miktarı, Kurumca her yıl Ocak ayında yayımlanan cari yıla ait ulusal doğal gaz tüketim tahmininin yüzde yirmisini aşamaz. İthalatçı şirketler, bir veya birden fazla ithalat lisansı kapsamında Kurumca her yıl Ocak ayında yayımlanan cari yıla ait ulusal doğal gaz tüketim tahmininin yüzde yirmisinden fazlasını satamaz. Toptan satış şirketlerinin doğal gaz ithalatı yapabilmesi için gerekli koşulları sağlayarak ithalat lisansı alması zorunludur. Yapılan ithalat lisans başvurusunun Kurul tarafından kabul edilmesi durumunda ithalat lisansı verilir. İthalatçı şirketler, başvurularında her takvim yılında ithal edecekleri doğal gazın yüzde onu kadar bir miktarını beş yıl içinde yurt içinde depolama imkanı sağlayacaklarına dair önsözleşme veya taahhütname sunarlar. Depolama yükümlülüğünü yerine getirmek için lisans sahibi depolama şirketleri ile daha sonra imzalayacakları kira sözleşmelerini Kuruma ibraz etmek zorundadırlar. İthalatçı şirketlerin, dağıtım şirketlerine doğal gaz satışı yapmaları ve sağlanan depolama kapasitesinin bunun için yetersiz olması halinde, gerekli depolama tedbirlerinin alınması için lisansın verildiği tarihten itibaren beş yıllık bir süre tanınır, bu süre ülkedeki depolama tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması halinde Kurul kararı ile iki yıla kadar uzatılabilir. Serbest tüketicilere satış yapılması ve sağlanan depolama kapasitesinin yetersiz olması halinde ise, gerekli depolama tedbirlerinin alınması için lisansın verildiği tarihten itibaren beş yıllık bir süre tanınır. Bu süre ülkede depolama tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması halinde Kurul kararı ile uzatılabilir.

İletim, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nda üretime mahsus toplama hatları ve dağıtım şebekeleri haricindeki gaz boru hattı şebekesi veya sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıma vasıtalarıyla gerçekleştirilen doğal gaz nakli olarak tanımlanmıştır. İletim lisansı sahibi, doğal gazın akışı ve sistemin işlemesi için gerekli ayarlama ve diğer her türlü hizmetlerin yerine getirilmesi hususunda kendisinin sahip olduğu kısımdan sorumludur. Ayrıca, lisans sahibi sorumlu olduğu hatlarda, gaz iletiminin güvenli bir biçimde, verimli ve en az maliyet ile gerçekleştirilmesine yönelik her türlü tedbiri almak, ilgili mevzuatta öngörülen diğer hususları yerine getirmekle mükelleftir. İletim lisansı (LNG) sahibi de, sıvılaştırılmış doğal gazı (LNG), Türk karasularında veya Türkiye sınırları içinde LNG taşıma vasıtalarıyla taşır. İletim lisansı (LNG) sahibi, lisansı kapsamındaki LNG dolum, taşıma ve teslim faaliyetlerinin; ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde yürütülmesinden ve bu faaliyete yönelik taşıma vasıtaları ile tesislerin, öngörülen standartlara göre planlanması, projelendirilmesi, inşa edilmesi veya temin edilmesi ve işletilmesinden sorumludur.

Depolama lisans sahibi, faaliyette bulunacağı yeraltı ve yer üstü depolama tesisleri ile LNG tesislerinin ilgili ve diğer mevzuatta belirlenen usul ve esaslar ile öngörülen standartlara göre planlanması, projelendirilmesi, inşa edilmesi ve işletilmesinden sorumludur.

Toptan satış şirketleri; toptan satış lisansı sahibi üretim şirketlerinden, ithalatçı ve diğer toptan satış şirketlerinden doğal gaz satın alabilir. Toptan satış lisansı sahibi tüzel kişi, satın aldığı doğal gazı yurt genelindeki, ihracatçı şirketlere, serbest tüketicilere, CNG satış şirketlerine, ithalatçı şirketlere, dağıtım şirketlerine ve diğer toptan satış şirketlerine satabilir. Toptan satış şirketleri, başvuru sırasında, yurt içinde depolama imkanı sağlayacaklarına dair ön sözleşme veya taahhütname ibraz etmiş iseler, bu taahhütlerini yerine getirmek için lisans sahibi depolama şirketleri ile imzalayacakları kira sözleşmelerini Kuruma ibraz etmek zorundadır. Ancak, dağıtım şirketlerine doğal gaz satışı yapmaları halinde, gerekli depolama tedbirlerinin alınması için lisansın yürürlük tarihinden itibaren beş yıllık bir süre tanınır, bu süre ülkede depolama tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması halinde Kurul kararı ile iki yıla kadar uzatılabilir. Serbest tüketicilere satılacak doğal gaz için lisansın düzenlendiği tarihten itibaren beş yıl içerisinde depolama tedbiri alma zorunluluğu bulunmakla birlikte bu süre ülkede depolama tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması halinde Kurul tarafından belirlenen bir süre kadar uzatılabilir.

Şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı almaya hak kazanacak şirket, Kurum tarafından açılacak ihale ile belirlenir. Kurumumuz 2003-2006 tarihleri arasında birkaç şehir dışında Türkiye’nin tamamının şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı ihalelerini gerçekleştirmiştir. Dağıtım Lisansı almaya hak kazanan şirkete ilgili yönetmeliklerde ve ihale dosyasında yer alan işlemlerin yerine getirilmesini müteakip dağıtım lisansı verilir.

Sıkıştırılmış Doğal Gaz (CNG) lisansı sahibi şirketler almış oldukları lisans içeriğine göre, doğal gazın kuyubaşı, ulusal iletim şebekesi veya şehir içi dağıtım sisteminden, tedarikçilerden ve/veya dağıtım şirketlerinden satın alınıp, sıkıştırılması, basınçlı kaplara doldurulması ve satışı olarak tanımlanan sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) satış faaliyeti ile sıkıştırılmış haldeki doğal gazın özel vasıtalarla şehirler arasında taşınması, CNG satış istasyonlarından temin edilen sıkıştırılmış doğal gazın iletim şebekelerinin ulaşamadığı yerlerde basıncının düşürülerek satışı olarak tanımlanan sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) iletim ve dağıtım faaliyetini gerçekleştirirler.

İhracatçı şirket, üretim şirketlerinden, toptan satış şirketlerinden veya ithalatçı şirketlerden doğal gaz satın alabilir.

Lisans Süreci

Tüzel kişiler piyasada faaliyet göstermek üzere lisans almak için mevzuatta öngörülen bilgi, belge ve taahhütnameleri eksiksiz olarak ibraz etmek suretiyle Kuruma başvurur.  Lisans başvuru esaslarına göre eksiksiz olarak yapıldığı tespit edilen başvuruların; inceleme ve değerlendirmeye alınabilmesi için başvuru sahiplerine yazılı bildirimde bulunulur ve lisans alma bedelinin yüzde birinin, bildirim tarihinden itibaren 10 iş günü içinde Kurum hesabına yatırılması istenir. Doğal gaz piyasasında faaliyet gösterecek tüzel kişilerin lisans almak için Kuruma yapacakları başvuruya, başvuru yapıldığı tarihten itibaren, en fazla 60 gün içerisinde Kurum tarafından cevap verilir. Kurum tarafından yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda hazırlanan rapor Kurula sunulur ve lisans başvurusu Kurul kararıyla sonuçlandırılır. Lisans başvurusunun Kurul kararıyla reddedilmesi durumunda, ret gerekçeleri başvuru sahibi tüzel kişiye Kurul kararını izleyen on iş günü içerisinde yazılı olarak bildirilir. İnceleme ve değerlendirme sonucu lisans alması Kurul kararıyla uygun bulunan başvuru sahibi tüzel kişiye; yükümlülüklerin 90 gün içerisinde yerine getirilmesi halinde lisansın verileceğini yazılı olarak bildirilir. Yükümlülüklerini yerine getiren tüzel kişiye anılan Kurul kararına istinaden lisansı verilir. Lisans sahibi tüzel kişinin ticaret unvanı ile aldığı lisans türü Resmî Gazete’de yayımlanır ve Kurum internet sayfasında duyurulur. Mücbir sebepler dışında, öngörülen süre içerisinde bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde lisans başvurusu Kurul kararıyla reddedilir.

BOTAŞ'ın mevcut sözleşmelerinin var olduğu ülkeler dışındaki ülkelerden yapılacak ithalat için yapılacak müracaatlar, 13/04/2006 tarihli ve 725 sayılı Kurul Kararı’nda belirlenen usul ve esaslar kapsamında değerlendirilmektedir.

Dağıtım lisansları dışındaki diğer lisans türlerinde, lisanslama süreci, lisans başvurusunda bulunacak şirket tarafından yerine getirilmesi gereken yükümlülükleri için gereken süreler hariç olmak kaydıyla, yaklaşık 3 ay içinde sonuçlandırılmaktadır.  

Lisans Bedelleri

         Doğal Gaz Piyasasında 2007 yılında uygulanacak olan lisans alma, yıllık lisans, lisans yenileme, lisans tadili ve lisans sureti çıkartma bedelleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.

a)      İthalat faaliyeti:

-Lisans alma bedeli                                                     :  75.000.- YTL.

-Yıllık lisans bedeli        :  Satışı yapılan kWh başına  0,0005 YKr

Birden fazla ithalat lisansına sahip olan tek bir tüzel kişi, tüm ithalat lisansları kapsamında yaptığı satışların toplamı üzerinden tek bir yıllık lisans bedeli öder.

b)      İletim faaliyeti :                        

i) İletim:

-  Lisans alma bedeli                : 750.000 YTL.

- Yıllık lisans bedeli      : İletimi yapılan kWh başına 0,0005 YKr 

            ii) Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) İletimi:

- Lisans alma bedeli           : 37.500 YTL.

- Yıllık lisans bedeli      : İletimi yapılan kWh başına   0,0005 YKr

c)      Depolama faaliyeti :

- Lisans alma bedeli                 : 150.000.- YTL.

- Yıllık lisans bedeli                  : Depolanan kWh başına  0,0005  YKr

d)      Toptan satış faaliyeti:

- Lisans alma bedeli                 :  50.000.- YTL.

- Yıllık lisans bedeli      :  Satışı yapılan kWh başına  0,0005  YKr

e)      Dağıtım faaliyeti:

- Lisans alma bedeli                                   : 50.000.- YTL.

- Yıllık lisans bedeli      : Satışı yapılan kWh başına 0,0005 YKr                                                      

f)        Sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) dağıtımı, iletimi ve satışı faaliyeti:

            i) Sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) iletim ve dağıtımı:

- Lisans alma bedeli     : 10.000.-  YTL.

- Yıllık lisans bedeli                  : İletim ve dağıtımı yapılan kWh başına 0,0005 YKr                                                       

ii) Sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) satışı:

- Lisans alma bedeli                                                    : 10.000.- YTL.

- Yıllık lisans bedeli        : Satışı yapılan kWh başına 0,0005 YKr

g)      İhracat faaliyeti:

- Lisans alma bedeli                 : 10.000.-YTL.

- Yıllık lisans bedeli     : İhracatı yapılan kWh başına 0 YTL.

Tüm faaliyetlere ilişkin lisans yenileme, lisans tadili ve lisans sureti çıkarma bedelleri aşağıdaki gibidir:

(1)                     Lisans yenileme bedeli : İlgili faaliyet için belirlenen lisans alma bedelinin % 50 si

(2)                     Lisans tadili                   : 1.000.- YTL.

(3)                     Lisans sureti çıkartma    :  100.- YTL.  

Katılma Payı

Katılma payının mükellefi, lisans ve sertifika sahibi olan tüzel kişilerdir. Katılma payı, anılan mükelleflerin yıllık faaliyet dönemine ilişkin olarak düzenleyecekleri gelir tablolarında yer alan safi satış hasılatı tutarının, Kurulca % 0,2 oranını aşmayacak şekilde belirlenecek katılma payı oranı ile çarpımı sonucu bulunur. Bu kapsamda, doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren lisans sahibi tüzel kişilerin ödemekle yükümlü oldukları katılma payına ilişkin oran 2007 yılı için %0,05 (onbindebeş), olarak belirlenmiştir. Doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren sertifika sahibi tüzel kişilerin ödemekle yükümlü oldukları katılma payına ilişkin oran 2007 yılı için 0 (sıfır) olarak belirlenmiştir.

Doğal Gaz Şehir İçi Dağıtım Lisansı İhale Süreci

Doğal Gaz Piyasası Kanunu uyarınca, EPDK doğal gaz şehir içi dağıtım lisansı ihaleleri yapmakla görevlendirilmiştir. EPDK tarafından açılan şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı ihalelerine teklif verebilmek için şirketlerin Kurumdan yeterlilik alması gerekmektedir. Bu kapsamda;

·        Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin 8 inci maddesinde belirtilmiş olan; ihale ilan tarihi itibari ile kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış şirketler,

·        Yüzde on ve üzerinde doğrudan veya dolaylı pay sahibi olan gerçek kişi hissedarlarının; taksirli suçlar hariç olmak üzere, ağır hapis veya beş yıldan fazla hapis, basit veya nitelikli zimmet, cürüm işlemek için teşekkül oluşturmak, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, hileli iflas gibi yüz kızartıcı suçlar; istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçları, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, kara para aklama, Devlet sırlarını açığa vurma veya vergi kaçakçılığı suçlarından dolayı hüküm giymiş olduğu şirketler,

·        Kurul başkanı ve üyeleri, ihale komisyonu başkanı ve üyeleri ile birinci dereceye kadar kan ya da sıhri hısımlarının organize borsalar aracılığıyla edindikleri hisse senetleri hariç olmak üzere, doğrudan veya dolaylı hissedar oldukları şirketler,

·        Sermayesi ihale ilanında belirtilen miktarın altında kalan (alt limit 1.000.000 YTL olarak uygulanmaktadır.) şirketler,

·        Türkiye’de kurulmamış şirketler,

yeterlilik için başvuruda bulunamaz.

İhale komisyonu, şirketleri yeterlilik açısından değerlendirmeye tabi tutar. Şirketlerin yeterliliği, ihale yapılacak şehirdeki şebeke yatırımı, dağıtım ve işletme faaliyetlerinin yürütülmesi açısından şirketin ve/veya ortaklarının mali güç ve tecrübeleri ile birlikte hizmet alacağı firmaların doğal gaz sektörü ile ilgili tecrübelerine göre değerlendirilir. Yeterlilik başvurusu;

·        Mali güç açısından; şirketin ve ortaklarının öz kaynakları, ödenmiş sermayesi, bilanço ve gelir tabloları ile yatırımın finansmanının nasıl sağlanacağını gösteren belge ve niyet mektupları,

·        Tecrübe açısından; yeterlilik için başvuran şirketin ve/veya ortaklarının doğal gaz sektörü ve/veya diğer sektörlerle ilgili tecrübesi ile birlikte proje, inşaat ve/veya işletme hizmeti alacağı firmaların doğal gaz sektörü ile ilgili tecrübesi,

esas alınarak değerlendirilir.          

      Dağıtım lisansı sahibi şirket, doğal gaz dağıtım faaliyeti dışında başka bir faaliyette bulunamayacağından ve dağıtım lisansı almaya hak kazanması halinde şirket ana sözleşmesinde gerekli değişiklikleri yapması ya da lisans almak üzere ortaklık yapısı aynı kalmak şartıyla yeni bir şirket kurması gerekeceğinden, ihaleye katılacak şirketin yeni kurulmuş bir şirket olması halinde, doğrudan ve/veya dolaylı tüzel/gerçek kişi ortaklarının mali güç ve tecrübeleri dikkate alınır.

Kurul tarafından yeterli bulunan şirketler, Kurumdan ihale dosyası almak ve tekliflerini ihale dosyasına uygun şekilde hazırlayarak belirtilen süreler içinde Kuruma sunmak üzere davet edilir. İhale ilanlarında, teklifle birlikte verilecek geçici teminat tutarı ve şartnamede, lisans almaya hak kazanılması halinde verilecek kesin teminat tutarı maktu olarak belirlenir. Şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı ihaleleri, Doğal Gaz Piyasası Kanunu ile Doğal Gaz Piyasası dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde, kapalı zarf usulü ile teklif alma ve açık eksiltme şeklinde yapılır. Teklifler, bir kWh doğal gazın sunumu için tek bir bedel olarak verilen birim hizmet ve amortisman bedeli üzerinden değerlendirilir. Verilen teklifler en düşük birim hizmet ve amortisman bedeline göre sıralanır, en düşük ilk üç teklif belirlenir ve bu tekliflerin sahipleri açık eksiltme yapar. Kurul, eksiltme sonucu en düşük teklifi veren ve dağıtım lisansı almaya hak kazanan şirket ile sıralamadaki ikinci ve üçüncü şirketi belirler. Açık eksiltme sonucunda birim hizmet ve amortisman bedelinin 0 (sıfır) cent/kwh çıkması halinde açık eksiltme şartnamede belirlenen ve 5 yıl boyunca uygulanacak olan abone bağlantı bedeli üzerinden devam eder. En düşük abone bağlantı bedeli teklifini veren şirket ihaleyi kazanır. İhale ile belirlenen birim hizmet ve amortisman bedeli, şartnamede belirlenen süre boyunca (uygulamada 8 yıl) uygulanır. Bu sürenin bitiminden itibaren Kurul tarafından fiyat tavanına göre belirlenen birim hizmet ve amortisman bedeli uygulanır. İhaleyi kazanarak lisans alma öncesi yapılması gereken işlemleri tamamlayan şirkete Kurul Kararı ile doğal gaz dağıtım lisansı verilir.

Lisans alan şirket; belirlenen bir şehirde, belirlenen lisans süresi (uygulamada 30 yıl) için doğal gaz dağıtım şebekesinin mülkiyeti kendisine ait olmak üzere, doğal gazın, dağıtımı ve inşa edip işleteceği tüm dağıtım hatları (mahalli gaz boru hattı şebekesi) ile nakli faaliyetlerini yapmaya yetkili kılınmış olur.

Kontrat Devirleri

BOTAŞ, hazırlık döneminden sonra başlamak üzere ithalatı ulusal tüketimin yüzde yirmisi oranına düşünceye kadar yeni doğal gaz alım sözleşmesi yapamaz. 2009 yılına kadar toplam yıllık ithalat miktarını yıllık ulusal tüketimin yüzde yirmisine düşürünceye kadar, mevcut doğal gaz alım veya satım sözleşmelerinin kısmi veya bütün olarak tüm hak ve yükümlülükleri ile devredilmesi için istekli olan diğer ithalat lisans yeterlilik sahibi ve satıcı şirketten sözleşme devri hususunda ön onay alan şirketlerin katılacağı ihale BOTAŞ tarafından yapılır. İhalede birinci olan şirketten başlamak üzere satıcı tarafla görüşmek ve yeni sözleşmeyi imzalamaya yönelik satıcı onayını temin etmek üzere BOTAŞ tarafından tüzel kişilere sırayla muvafakat verilir. İlgili tüzel kişi sözleşmenin satıcı tarafı ile devredilecek miktar için, yeni sözleşme yapmasından sonra devir yürürlüğe girer. Ancak ilgili ihalede tüzel kişilerin satıcı tarafla sözleşme yapamaması halinde, ithalat lisans yeterlilik sahibi şirketlerin katılacağı ve kazanan ithalatçı şirketin BOTAŞ’ın, tüm yurt dışı mükellefiyetlerini yerine getirmeyi kabul etmesi ve ikili anlaşmalarla belirlenen doğal gaz alım fiyatının altında olmaması şartıyla miktar devrine imkan tanıyan ayrı ihale yapılır. Hazine garantili sözleşmesi bulunan Yap-İşlet ve Yap-İşlet-Devret Santralleri, Hazine Müsteşarlığına başvurarak ilgili Hazine garantilerinden feragat etmek koşuluyla, doğal gaz alımlarını piyasa koşulları içinde basiretli bir işletmeci gibi davranarak en ekonomik kaynaktan yaptıklarını Kurula ispat etmek ve doğal gaz satın alma maliyetindeki düşüşü elektriğin satış fiyatında bir azalma sağlayacak şekilde yansıtmak zorundadır.

Bu kapsamda BOTAŞ tarafından ilk kontrat devri ihalesi 30 Kasım 2005 tarihinde yapılmış olup BOTAŞ tarafından 30 Kasım 2006 tarihinde ihale onaylanmıştır, ithalatçı ilk özel sektör şirketinin 2007 yılında doğal gaz piyasasında faaliyette bulunması beklenmektedir.

Şebeke İşleyiş Düzenlemeleri

Şebeke İşleyiş Düzenlemeleri 1 Eylül 2005’ten itibaren yürürlüktedir. İletim sisteminde kapasite tahsisi, giriş ve çıkış noktaları bazında bir yıllık olarak yapılmaktadır. Giriş-çıkış esasına göre iletim tarifeleri Kurul tarafından kabul edilmiştir. Halihazırda fiili olarak BOTAŞ’ın tek tedarikçi olması nedeniyle, üçüncü taraflara kapasite tahsisi yapılamamaktadır. Üçüncü tarafların sisteme erişimine ilişkin hususlar Şebeke İşleyiş Düzenlemeleri içinde yer almaktadır. İletim tarifelerinde “posta pulu” yöntemi kullanılmaktadır. Doğal gaz taşıtmak için sisteme giriş başvurusu prosedürü kısaca şu şekildedir: Herhangi bir Giriş Noktasından herhangi bir Çıkış Noktasına Doğal Gaz taşıtmak için ilk kez başvuruda bulunacakların, ithalat, ihracat veya toptan satış lisansı sahibi olmaları gerekmektedir. Başvurularda bu lisansın bir sureti ile aşağıda yer alan bilgi ve belgelerin taşıyıcıya ibraz edilmesi gereklidir.

• Taşıtılacak doğal gazın, iletim şebekesi’ne ilk girişi için öngörülen tarih ve bu tarihten itibaren, 5 yıllık dönem için, bu dönem içindeki her bir gaz yılı içinde taşıtılması öngörülen yıllık miktar,

• Taşınacak doğal gazın iletim şebekesine giriş ve çıkış noktaları, bu noktalar için talep edilen kapasiteler ve bu noktalardan girecek ve çekilecek yıllık Miktarların aylık bazda dağılımı,

• Her bir çıkış noktası için talep edilen asgari teslim basıncı ve asgari sıcaklık.

Doğal gaz ithalat lisans sahipleri ile toptan satış lisansına sahip üretim şirketlerinin yukarıdakilere ilave olarak, aşağıdaki bilgi ve belgeleri ibraz etmeleri gereklidir.

• Taşınacak olan Doğal Gazın İletim Şebekesine gireceği Giriş Noktasındaki sıcaklık ve basınç aralığı,

• Giriş Noktasında Taşıyıcıya teslim edilecek Doğal Gazın kalite şartnamesi (ŞİD ekinde (Ek-1) verilen Kalite Şartnamesi formunun bu gaz için doldurulmuş hali (asgari ve azami değerler belirtilecektir)),

İthalat lisansı sahiplerinin ibraz edecekleri bilgi ve belgeler içinde aşağıdaki bilgi ve belgelerin de yer alması gereklidir;

• Doğal Gazın teminine yönelik ithalat anlaşmasındaki Doğal Gaz akışına ilişkin hükümler ve varsa Yurt Dışı Operatörü ile yapılan sözleşme veya niyet sözleşmesi,

Taşıyıcı, yukarıda yer alan bilgi ve belgeleri sunan başvuru sahiplerinin taleplerine, başvuru tarihinden itibaren otuz (30) gün içerisinde cevap verir. Taşıyıcı talebi reddetmesi halinde ret gerekçelerini başvuru sahibine bildirir. Başvurunun olumlu olarak değerlendirilmesi durumunda, bundan sonra takip edilecek prosedür hakkında başvuru sahibi bilgilendirilir.

Sertifikalar

Doğal gazla ilgili herhangi bir yapım ve hizmet faaliyeti, sertifika sahibi olmayan kişiler tarafından gerçekleştirilemez. Sertifika; doğal gaz faaliyeti yapan tüzel kişilerin (lisans sahiplerinin) doğal gazın üretimi, iletimi, depolanması ve dağıtımı işlevlerini yerine getirmek üzere kurulacak tesislerinin tasarımı, yapımı, revizyonu, bakımı, onarımı, kontrolü, müşavirliği ve benzeri hizmetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yeterliliğini gösteren ve Kurul tarafından verilen izin belgesidir.

Elektrik Piyasası Kanunu, Petrol Piyasası Kanunu ve LPG Piyasası Kanunu’nda sertifika zorunluluğu bulunmamaktadır.

Sertifika Türleri

Yapım ve hizmet sertifikası; Doğal gaz piyasasında yer alan tesislerin fizibilite, etüt, proje, müşavirlik, kontrol, denetleme, yapım, servis, bakım ve onarım hizmetlerini yapmaya yeterli olduklarını gösteren ve Kurul tarafından gerçek veya tüzel kişilere verilen izin belgesidir.

İç tesisat ve servis hatları sertifikası; Şehir içi dağıtım şebekesine ait servis hatları ve iç tesisat ile ilgili proje, müşavirlik, kontrol, denetim, yapım, bakım-onarım hizmetlerini yapmaya yeterli olduklarını gösteren, dağıtım şirketleri ile yetki belgesi sahibi resmi veya özel şirketler tarafından düzenlenen ve ilgili dağıtım şirketinin belirlenmiş bölgesinde geçerli olan ve gerçek veya tüzel kişilere verilen izin belgesidir.

Gerçek ve tüzel kişiler birden fazla dağıtım bölgesinde faaliyet göstermek isterlerse, her bir dağıtım bölgesi için ayrı iç tesisat ve servis hatları sertifikası almak zorundadır. İç tesisat ve servis hatları sertifikası düzenlemek üzere resmi veya özel şirketlere yetki belgesi verilmesine ilişkin uygulama 2009 yılına ertelenmiştir.

Sertifikalar bir defada en az on, en fazla otuz yıllık süre için verilir. Uygulamada on yıl için verilmektedir.

Sertifika Süreci:

Sertifika Başvurusu, Sertifika Bedelleri,  Yapım ve Hizmet Sertifikası Alan Firmalar,  Yapım ve Hizmet Sertifikası Sona Erdirilen Firmalar, İlgili Yönetmelikler,  Katılma Payı Bildirimi, İç Tesisat ve Servis Hatları Sertifikası Örneği, Sertifika Sona Erdirme Başvuru Dilekçesi Örneği ve Sertifika Vize Başvuru Dilekçesi Örneği; Kurum web sayfasında (www.epdk.org.tr) “Sertifika İşlemleri” kısmında yayımlanmaktadır.

Sertifika almak isteyen gerçek veya tüzel kişiler;  başvuruda sunulması gerekli bilgi ve belgeler ile birlikte yapım ve hizmet sertifikası almak için Kuruma, iç tesisat ve servis hatları sertifikası almak için faaliyet göstereceği dağıtım bölgesindeki lisans sahibi dağıtım şirketine başvuruda bulunur.

            Yapım ve hizmet sertifikası başvurularında        farklı her bir kategoriye ilişkin en az bir yüksek öğrenim belgesi sunulur. Firma sahibi veya şirket ortağı ilgili kategorilerde yüksek öğrenim belgesine sahip ise, kendi  belgesini de sunabilir. İç tesisat ve servis hatları sertifikası başvurularında doğal gaz iç tesisat yetkili mühendis belgesine sahip Makina Mühendisi yanında, faaliyet konularına göre Doğalgaz ve Sıhhi Tesisatçılık Ustalık Belgesi, Kaynakçılık Ustalık Belgesi, Polietilen boru kaynakçı belgesi (Polietilen servis hattı için) sunulur.

İlgili mevzuata uygun olarak yapılmadığı tespit edilen sertifika başvurularındaki eksiklik veya yanlışlıklar, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde giderilmediği takdirde başvuru yapılmamış sayılır ve başvuru evrakı iade edilir. Sertifika başvurularına altmış gün içinde cevap verilir. Sertifika verilmesinin uygun görülmesi halinde, sertifika alma bedelinin ödenmesini müteakip sertifika verilir. Sertifika alma bedelinin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yatırılmaması halinde sertifika başvurusu reddedilir ve başvuru evrakı iade edilir.

Sertifika Bedelleri ve Katılma Payı:

Sertifika alma, yenileme, tadil, suret çıkartma ve sertifika vize bedelleri, her yılın Aralık ayının sonuna kadar Kurul tarafından belirlenerek Resmî Gazete’de yayımlanır ve Kurum web sayfasında duyurulur. Sertifika yenileme, suret çıkartma, tadil ve sertifika vize bedeli peşin olarak ödenir.

Katılma payının mükellefi, sertifika sahibi tüzel kişilerdir. Katılma payı, anılan mükelleflerin yıllık faaliyet dönemine ilişkin olarak düzenleyecekleri gelir tablolarında yer alan safi satış hasılatı tutarının, % 0,2 (binde iki) oranını aşmayacak şekilde Kurul tarafından belirlenecek katılma payı oranı ile çarpımı sonucu bulunur. Katılma payı oranı, 2004-2007 yılları için 0 (sıfır) olarak belirlenmiştir.

Sertifikaya İlişkin Genel Hükümler:

·        Sertifikanın geçerlilik tarihinden itibaren, sertifika süresince yapım ve hizmet sertifikası her üç yılın sonunda, iç tesisat ve servis hatları sertifikası her bir yılın sonunda, sertifika sahibi tarafından vize ettirilir.

·        Sertifikalar; ilgili mevzuat kapsamındaki uygulamaların gerektirdiği durumlarda bedel alınmadan zorunlu olarak tadil edilir ya da sertifika sahibinin talebi halinde (unvan değişikliği, faaliyet konu ve kategorilerinin ilave edilmesi veya çıkarılması) bedeli mukabilinde tadil edilebilir.

·         Sertifikalar, sertifika sahibinin talebi üzerine sertifika süresinin bitiminden başlamak üzere en az on, en fazla otuz yıllık süre için yenilenebilir.

·        Sertifika; sürelerinin bitiminde veya sertifika sahibinin iflası halinde kendiliğinden, sertifika sahibinin sertifikadan vazgeçmek istemesi halinde ise Kurul onayı ile sona erer. Sertifika sahibinin sertifikası kapsamındaki faaliyetini sona erdirmek istemesi halinde, sertifikanın sona ermesinin talep edildiği tarihten en az doksan gün önce, gerekçeleri ile birlikte yapım ve hizmet sertifikası sahiplerinin Kuruma, iç tesisat ve servis hatları sertifikası sahiplerinin ise sertifikalarını aldıkları şirkete yazılı olarak başvuruda bulunmuş olması zorunludur.

·        Başvuruda belirtilen bildirim adresinde bir değişiklik olması durumunda, sertifika sahibinin adres değişikliğini, adres değişikliği gerçekleşmeden önceki üç iş günü içinde noter kanalıyla Kuruma bildirmesi zorunludur. Bu bildirimin belirtilen süre içinde yapılmaması halinde, Kurum tarafından eski adrese yapılmış tebligatlar geçerli sayılır.

·        Yapım ve hizmet sertifikası sahibi gerçek ve tüzel kişiler, Kurum tarafından denetlenebilir ya da denetlettirilebilir. İç tesisat ve servis hatları sertifikası sahibi gerçek veya tüzel kişiler ise sertifika aldıkları yetki belgesi sahibi ya da dağıtım lisansı sahibi şirketlerce denetlenir.

·        Sertifika sahibi gerçek veya tüzel kişilerin ilgili mevzuat hükümlerine aykırı davranması durumunda, fiilin niteliğine göre Kanunun 9 uncu maddesinde öngörülen yaptırımlar uygulanır.

• Sertifika sahipleri, sertifikalarını başkalarına devredemez, kullandıramaz.

PETROL PİYASASI

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun (Kanun) 20.12.2003 tarihinde yürürlüğe girmesi sonucu, ülkemizdeki petrol piyasası yeniden yapılanmaktadır.  Kanun, yurtdışından temin edilen veya yurtiçinde üretilerek teslime hazır hale getirilen ham petrolden başlayan ve ürün halinde kullanıcılara sunulan petrole ilişkin piyasa faaliyetlerini  (downstream) düzenlemektedir.  Kanun, piyasasının yönlendirilmesi, düzenlenmesi, gözetimi ve denetlenmesine ilişkin görev, yetki, sorumlulukları Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na (EPDK) vermiştir.

Lisanslar

Türkiye’de petrol piyasası 9 faaliyet (rafinaj, dağıtım, iletim, depolama, işleme, madeni yağ, ihrakiye teslimi, taşıma ve bayilik) ve 1 kullanım (serbest kullanıcı) alanında, yasal ayrışıma tabi tutulmuştur. Yasal ayrışıma tabi tutulan faaliyet veya kullanımların yapılması için lisans alınması gerekmektedir.

Lisans alacak kişilerin niteliklerinin, genel ve ilgili lisans türüne göre belirlenmiş özel koşullara uygun olması gerekmektedir.

Lisans alacak kişilerin sahip olması gereken genel nitelikler:

   -  Türkiye’de yerleşik,

   -  Ticaret veya sanayi siciline kayıtlı,

   -  Gelir veya kurumlar vergisi yükümlüsü,

gerçek veya tüzel kişiler olmaktır.

Bu kapsamda, Türkiye’de piyasa faaliyetlerinde bulunan ve yabancı devletler mevzuatına göre sermaye şirketi niteliğinde bulunan özel hukuk tüzel kişileri, Türk parasının kıymetini koruma hakkındaki mevzuata göre Türkiye’deki faaliyetleri bakımından Türkiye’de yerleşik sayılmaktadır.

Rafinerici, iletim, depolama, işleme, dağıtıcı ve ihrakiye teslimi lisansları için; başvuru sahibi tüzel kişinin; 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri doğrultusunda anonim şirket ya da limited şirket olarak kurulmuş olması gereklidir.

1) Lisans türlerine göre, ilgililerin sahip olması gereken özel nitelikler:

1.1) Asgari Sermayenin: 

-Rafinerici lisansı için    50.000.000 YTL,

-İletici lisansı için                           500.000 YTL,

-Depolama lisansı için     1.000.000 YTL.,

-İşleme lisansı için                         500.000 YTL,

-Dağıtıcı lisansı için                     5.000.000 YTL

-İhrakiye teslimi lisansı için     2.000.000 YTL olması,

1.2) Asgari Kapasitenin (Başvuru tarihindeki yıllık pazarlama projeksiyonu veya kullanım kapasitesi)

-Dağıtıcı lisansı için: yıllık 60.000 ton satış

-Serbest kullanıcı lisansı için : yıllık 5.000 ton kullanım  (sadece motorin, fuel oil ve kalyak için) olması,

1.3) Taşıma Lisansları için;

-        En az bir karayolu taşıma aracının mülkiyetine sahip olunması veya finansal kiralama yoluyla edinilmesi,

-        En az bir denizyolu taşıma aracının mülkiyetine sahip olunması veya finansal kiralama yoluyla edinilmesi veya ilgililerle kira-hizmet sözleşmesi yapılmış olması,

-        Demiryolu aracı ile ilgili olarak ilgilerle kira-hizmet sözleşmesi yapılması gerekmektedir.

Eksiksiz yapılan lisans başvurularında Kurul kararıyla verilen lisanslarda lisanslama süreci azami 90 gün içinde tamamlanırken, Kurul kararı gerektirmeyen bayilik, serbest kullanıcı ve karayolu taşımacılığı lisansları ilgili uzmanın incelemesine müteakip birkaç iş günü içinde sonuçlandırılmaktadır. 

1.4) Diğer koşullar:

İhrakiye teslimi lisansları için, tesislerle ilgili kurum ve/veya kuruluşlardan izin alınmış olması gerekmektedir.

Yeni kurulan akaryakıt istasyonları için bayilik lisansları almak üzere Kuruma başvuru yapan kişilerin, mevzuatta yer alan diğer belgelerin yanı sıra “ASGARİ MESAFE” koşulunu sağladıklarına ilişkin belgeyi de ibraz etmeleri gerekmektedir.

Tarımsal amaçlı satış yapmak isteyen bayilik lisansı (istasyonlu) için, kişilerin, gerekli tedbirleri almaları ve tanker ve köy pompa/pompalarının belgelerini ibraz ederek lisanslarına işletmeleri gerekmektedir.

Piyasa faaliyeti için tesis gerektiren konularda; tesisin ilgili mevzuata göre düzenlenmiş İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının ibraz edilmesi gerekmektedir.

2) Piyasada Kalış Koşulları

Rafinerici, işleme, madeni yağ, depolama, iletim, ihrakiye teslimi ve taşıma faaliyetlerinin sürdürülmesi için özel bir koşul bulunmamaktadır. Ancak, dağıtıcı faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için, bayilerine ve kullanıcılara yıllık satış toplamının 60.000 tonun altına düşmemesi şartı aranmaktadır.

Bayilik faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için ise,  dağıtıcı ile sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesinden itibaren üç ay içerisinde herhangi bir dağıtıcı ile sözleşme yapılması gereklidir.

Serbest Kullanımın sürdürülebilmesi için, kullanılan yakıtın değişmemesi veya yıllık kullanım miktarının 5.000 tonun altına düşmemesi gerekmektedir.

3) Piyasadan çıkış koşulları

İşleme, madeni yağ, ihrakiye teslimi, taşıma, bayilik ve serbest kullanıcı lisansı sahiplerinin lisansları, ilgililerin başvurusu üzerine doğrudan sona ermektedir. Lisanslar ayrıca, iflas, lisans süresinin bitimi ve idari yaptırım hallerinde re’sen sona erdirilmektedir. Dağıtıcıların yılık, asgarî 60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) satma yükümlülüğü bulunmakta olup, bunun tutturulamaması halinde lisansları Kurul Kararı ile sona erdirilebilmektedir. Rafinericilerin lisansının sona erdirme talepleri, ulusal petrol stoğuna ilişkin tesis ve stok envanterinin devir-tesliminin tamamlanması ve gelir muhasebesi işlemlerinin sonuçlandırılmasını takiben, depolama ve iletim lisansının sona erdirme talepleri, piyasada üçüncü kişilerle girişilen taahhütlere ilişkin yükümlülüklerin karşılanmış olduğunun belgeleriyle birlikte Kuruma ibraz edilmesi koşuluyla Kurulca kararlaştırılmaktadır. 

Lisans Bedelleri

                  Petrol piyasasında 2007 yılında uygulanacak olan lisans alma, lisans tadili, süre uzatımı (vize), lisans sureti çıkartma, tarife onayı ve akaryakıt ticaret izni bedelleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:

Lisans alma bedeli:

Rafinerici lisansı için                                      112.500.- YTL,

Dağıtıcı lisansı için                                           75.000.-  YTL,

Depolama lisansı için                                         7.500.-  YTL,

İletim lisansı için                                                7.500.-  YTL

İhrakiye teslimi lisansı için                                  3.000.-  YTL,

İşleme lisansı için                                               1.500.-  YTL  

Madeni yağ lisansı için                            1.500.- YTL

Serbest kullanıcı lisansı için                                 1.500.- YTL,

Taşıma lisansı

Karayolu için araç başına                                         0.- YTL,

Demiryolu için vagon başına                                    75.- YTL,

Denizyolu için gemi başına                               1.500.-YTL,

Bayilik lisansı için                                                 1.000.-YTL.

Lisans sureti                                                    150.-  YTL,

Lisans tadili:                            

Rafinerici lisansı için                                 Lisans  alma bedelinin %2’si

Dağıtıcı lisansı için                                    Lisans alma bedelinin %2’si

Depolama lisansı için                                                   1.000.- YTL,

İletim lisansı için                                                          1.000.- YTL,

İşleme lisansı için                                                         1.000.- YTL,

Madeni yağ lisansı için                                     1.000.- YTL,

Serbest kullanıcı lisansı için                                          1.000.- YTL,

İhrakiye teslimi lisansı için                                            1.000.- YTL,

Taşıma lisansı                                                  1.000.- YTL,

Bayilik lisansı için                                                        1.000.- YTL.

Süre uzatımı(vize)                     Lisans alma bedelinin % 50’si

Dağıtıcı lisansı sahipleri arası 

akaryakıt ticareti izni                0.- YTL,

Tarife onayı                                         0.- YTL.

Katılma Payı

Petrol piyasasında faaliyet gösteren rafinerici, işleme, dağıtıcı, iletim, ihrakiye teslimi ve depolama lisansı sahibi tüzel kişilerin ödemekle yükümlü oldukları 2007 yılı katılma payına ilişkin oran, yıllık gelir tablolarında yer alan lisans kapsamında yürütülen piyasa faaliyetlerine ilişkin net satışlar tutarının %0,1 (bindebir); taşıma, bayilik ve madeni yağ lisans sahibi gerçek ve tüzel kişilerin ödemekle yükümlü oldukları 2007 yılı katılma payına ilişkin oran ise alt başlıklar dahil 0 (sıfır) olarak belirlenmiştir.              

İzinler

Petrol piyasasında dağıtıcılararası akaryakıt ticareti ve akaryakıt harici ürün sayılan petrollerin ithalatı için EPDK’dan izin alınması gerekmektedir.

1)  Dağıtıcılararası ticaret izni:

Dağıtıcıların birbirleri arasında yapacakları akaryakıt ticareti için, EPDK’dan izin almaları gerekmektedir. İzin; akaryakıtın türü, miktarı ve ticaretin gerçekleştirileceği yer ve dönem belirtilerek,  üçer aylık dönemler halinde verilmektedir. Konu Kurul Kararı ile düzenlenmiştir.

2)  Akaryakıt Harici Ürün İthalatı:

EPDK tarafından belirlenerek, Dış Ticaret Müsteşarlığınca her yıl çıkarılan “Solvent ve Bazı Petrol Ürünleri İthaline İlişkin Tebliğ” kapsamına alınan maddeler, EPDK tarafından kapasite ve ekspertiz raporları baz alınarak, bir formüle göre değerlendirilerek, uygunluk belgesi verilmektedir.

Onaya Tabi İşlemler

İletim tesisleri ile bu tesislerle bağlantılı depolama tesisleri (üçüncü kişilere hizmet veren) hizmet tarifelerinin, uygulanabilmesi için EPDK tarafından onaylanması gerekmektedir. Onay dönemi, takvim yılı olup, ilgililerin tarife önerilerinin kabul edilmemesi halinde, öneri reddedilmekte ve mevcut tarifenin uygulanması sürdürülmektedir.

Fiyat Oluşumu

Onaya tabi tarifeler dışında, piyasaya sunulan mal ve hizmetler “tarife” esasına göre serbest piyasa koşullarında oluşmaktadır. İşleme ve iletim hatları ile bağlantılı olmayan lisanslı depolama faaliyetlerinde “sabit”, rafinerici ve dağıtıcı lisans sahiplerinin “tavan” fiyat tarifeleri uygulanmaktadır.  İstasyonlu bayiler ilan panolarında yer alan fiyatların üzerinde satış yapamamaktadır. Rafinericiler ile ham petrol üreticileri arasındaki yerli ham petrole ilişkin fiyat uyuşmazlıkları Kurumun hakemliğinde en geç otuz gün içerisinde tarafları bağlayacak şekilde sonuçlandırılmaktadır.

Ulusal Marker Uygulaması

Ülkemiz petrol piyasasında dolaşımda olan akaryakıtın, piyasaya yasal yollardan girip girmediğinin tespit edilerek, kaçak ve nispeten standart dışı ürün satışının önlenmesi amacıyla 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun 18 inci maddesi ile öngörülen ulusal marker uygulaması kapsamında, akaryakıta yurt içi piyasaya giriş noktaları olan rafineri çıkışında, gümrük girişinde veya ilk defa ticari faaliyete konu edileceği diğer tesislerde rafinerici, dağıtıcı ve işleme (biodizel) lisansı sahipleri tarafından Kurumca belirlenen şart ve özellikte ulusal marker eklenmektedir. Ekleme işlemi, tesislerde kurulan otomatik dozaj kontrollü enjeksiyon donanımları aracılığıyla yapılmaktadır. Bu enjeksiyon donanımları, doğru, hassas ve izlenebilir ölçüm sonucu alınacak şekilde ekleme (enjeksiyon) yapılabilecek teknik özelliklere sahip olmalıdır.

Uygulama kapsamına alınan akaryakıt türleri, Kurumca belirlenen şart ve özellikte ulusal marker eklenmeden yurt içi piyasaya arz edilememektir. İlgili lisans sahipleri tarafından yurt içine pazarlanan akaryakıtın uygun şart ve özellikte ulusal marker içerip içermediği ise, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu tarafından Kurumumuz adına üretilen “Ulusal Marker Saha Kontrol Cihazları” ile test edilmekte ve test sonuçlarına göre 5015 sayılı Kanunda öngörülen işlemler yapılmaktır. Uygulama, 01/01/2007 tarihi itibariyle benzin, motorin ve biodizel türleri için başlamıştır.

SIVILAŞTIRILMIŞ PETROL GAZLARI PİYASASI

Türkiye’de Sıvılaştırılmış Petrol Gazı 1960 yılından beri yaklaşık 45 yıldır kullanılmakta olup LPG faaliyeti tüplü LPG faaliyeti, dökme LPG faaliyeti ve otogaz faaliyeti olmak üzere  üç farklı alanda yürütülmektedir.

Türkiye Sıvılaştırılmış Petrol Gazı piyasasının büyüklüğü yaklaşık 5 milyar Euro civarında olup piyasadan 2,2 milyar € civarında vergi geliri sağlanmaktadır. Türkiye’de 2006 yılında yaklaşık olarak 3.520.000 ton civarında LPG tüketimi gerçekleştirilmiştir. Bu rakam Türkiye’nin dünyadaki en önemli LPG pazarlarından birisi olduğunun göstergesidir. Bu miktarın yaklaşık %42’si tüplü LPG, %44’ü otogaz LPG ve %14’ü dökme LPG olarak gerçekleşmiştir. Ülkemizde yaklaşık ondört milyon hanede LPG kullanılmakta, on bir bin dört yüzcivarında tüplü LPG bayii ile altı bin civarında otogaz bayii bulunmakta, 1.5 milyon araçta LPG kullanılmakta, yaklaşık 450 bin kişi sektörden geçimini sağlamaktadır. Piyasa büyüklüğü açısından Türkiye, Avrupa’da İngiltere’nin ardından ikinci sırada gelmekte, dünyada ise ilk on içersinde yer almaktadır. Ülkemizin mevcut enerji politikaları gereği gelecekte doğalgaz kullanımının yaygınlaşması ve vergi politikaları nedeniyle tüplü ve dökme LPG tüketimindeki daralmanın sürmesi beklenmektedir. Ülkemizde ucuz olması nedeni ile tercih edilen LPG, dünyada çevreci bir yakıt olması sebebi ile tercih edilmekte ve sektör bazı avantajlardan yararlanmaktadır. Bu kapsamda, gelecekte bu muafiyet ve avantajların ülkemizde de uygulanması ihtimali ile, bazı otomotiv firmalarının LPG’li araç üretimini artıracağı ve yüksek akaryakıt fiyatları ile 1999-2000 yıllarında sağlanan vergi avantajı sonucu otogaz tüketiminin 2,1 milyon ton civarına kadar arttığı dikkate alındığında, otogaz LPG tüketimindeki artışın süreceği beklenmektedir. TÜPRAŞ ülkemizde tek üretici olarak faaliyet göstermekte olup, dört adet rafineride yılda yaklaşık 800 bin ton LPG üretilmekte ve bu LPG iç piyasaya satılmaktadır

Piyasa faaliyetleri

5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun (Kanun) 13.03.2005 tarihinde yürürlüğe girmesiyle, yurtiçi ve yurtdışı kaynaklardan temin olunan sıvılaştırılmış petrol gazlarının güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için gerekli düzenleme, yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin yapılması amaçlanmıştır. Bu kanunla; LPG’nin ithali, ihracı, depolanması, taşınması, dağıtımı ve bayiliği piyasa faaliyetleri olarak kabul edilmiştir. Kanunun yayımlanmasını takiben piyasa faaliyetlerinin düzenlenmesi amacı ile ikincil mevzuat hazırlanarak yayımlanmıştır.

Kanuna göre gerçek ve tüzel kişiler bu piyasa faaliyetlerini gerçekleştirmek için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan lisans almak zorundadırlar. Bu lisans türleri, dağıtıcı lisansı, depolama lisansı, taşıma lisansı, LPG tüpü imalatı lisansı, LPG tüpü muayenesi, tamiri ve bakımı lisansı ve otogaz bayilik lisansıdır. Halihazırda Türkiye’de LPG piyasasında, 56 dağıtıcı lisansı sahibi, 80 depolama lisansı sahibi, 34 taşıma lisansı sahibi, 6253 otogaz bayilik lisansı sahibi, 14 LPG tüpü imalatı lisansı sahibi ve 119 LPG tüpü muayenesi, tamiri ve bakımı lisansı sahibi vardır.

          Kanun, teminden son tüketiciye kadar her aşamada piyasanın izlenmesi ve denetimini öngörmektedir. Bu nedenle yurtdışından LPG temin edeceklerin, LPG dağıtıcı lisansına sahip veya Petrol Piyasası Kanununa göre Kurumdan rafinerici lisansı almış olması gereklidir. Dağıtıcılar LPG’yi rafinerilerden, ithalat yoluyla yurt dışından veya toptan alış yoluyla diğer dağıtıcılardan temin ederler. LPG ithalatı, ithal edilen LPG’nin Kurum tarafından belirlenen teknik düzenlemelere uygunluğu Gümrük Müsteşarlığı’nca ilân edilen beş adet ihtisas gümrüğündeki laboratuarlarda belirlendikten sonra bu ihtisas gümrüklerinden yapılır.

Ülke içerisinde dağıtım faaliyeti yapma yetkisi sadece dağıtıcı lisansı sahiplerine verilmiştir. Dağıtıcı lisansı sahipleri, kendi mülkiyetlerindeki istasyonlara veya sözleşmelerle oluşturacakları bayilerinin istasyonlarına otogaz LPG dağıtımı, kullanıcılara dökme LPG satış ve ikmali, tüplü LPG dağıtım ve pazarlaması, LPG ithalatı ve ihracatı yapabilirler. Ayrıca, lisanslarına işlenmesi koşuluyla taşıma, dolum ve depolama faaliyetlerinde bulunabilirler. Kanun dağıtıcı olma koşulu olarak  teknik düzenlemelere uygun depolama, dolum tesisi ve  LPG tüplerine  sahip olma ilkesini getirmiştir. Ayrıca dağıtıcılar otogaz faaliyetlerine başlayabilmek için öncelikle ilgili Kanun ile istenen kriterleri sağlayarak tüplü LPG faaliyetini başlatmak ve en az bir dolum tesisini işletmeye almak zorundadır. Dağıtıcı bir adet LPG dolum ve depolama tesisine sahip ise sadece tesislerinin bulunduğu il ve komşu illerde otogaz dağıtımı faaliyeti yapabilir. Ülke genelinde otogaz faaliyeti yapabilmek için ise, en az iki dolum ve depolama tesisine sahip olma mecburiyeti getirilmiştir. Ayrıca, dağıtıcılar ikmal ettikleri günlük ortalama LPG miktarının en az yirmi katını depolarında bulundurmak zorundadırlar. Petrol piyasasından farklı olarak dağıtıcı lisansı sahipleri otogaz istasyonlarına LPG ikmalini, mülkiyeti veya tasarrufu altında tescilli markasını, unvanını ve amblemini taşıyan teknik düzenlemelere  uygun araçlar ile yapmak zorundadırlar.

Piyasadan Çıkış

 Lisans sahibinin iflasına karar verilmesi, lisans süresinin bitimi, LPG dağıtıcı lisansı ve LPG depolama lisansı hariç olmak üzere lisans sahibinin talebi, LPG otogaz bayilik lisansı sahiplerinin, LPG Dağıtıcı Lisansı sahipleri ile sözleşmelerinin herhangi bir nedenle sona ermesinden itibaren üç ay içerisinde herhangi bir dağıtıcı ile otogaz bayisi arasında sözleşme yapmaması, lisans alma koşullarından herhangi birinin kaybedilmesi hallerinde lisanslar kendiliğinden sona erer. Bunların haricinde lisansların sona ermesi Kurulun uygun bulma kararıyla gerçekleşir. LPG Dağıtıcı Lisansı sahipleri, faaliyetlerini sona erdirmeden en az üç ay önce bayilerini durumdan haberdar etmek ve Kuruma bilgi vermekle yükümlüdür. LPG dağıtıcı lisansı ve LPG depolama lisansı sahiplerinin lisans sona erdirme talepleri, piyasada üçüncü kişilerle girişilen taahhütlere ilişkin yükümlülüklerin karşılanmış olduğunun belgeleriyle birlikte Kuruma ibraz edilmesi koşuluyla değerlendirilir ve lisansları Kurul kararıyla sona erer.

Yatırım Maliyetlerine İlişkin Bilgiler

Piyasa faaliyetlerindeki yatırım miktarları faaliyetin türüne, kapasitesine, yatırım bölgesine, ve diğer faktörlere bağlı olarak değişiklik göstermekte olup LPG piyasasında, arsa, bina, inşaat, ve diğer hizmetlerle ilgili bedeller hariç olmak üzere, faaliyet türüne göre minimum ekipman maliyetleri yaklaşık olarak aşağıdaki gibidir.

Dağıtıcı:                                                450.000 USD (Tek bir dolum ve depolama tesisi ve tek araç)

Taşıma:                                               130.000   USD (Tek bir araç)

Otogaz Bayi Lisansı:         170.000 USD (Sadece işletme malzemeleri tank, dispenser v.b, arsa ve müteahhitlik hizmetleri hariç)

Tüp Muayenesi, Tamiri ve Bakımı:   40.000   USD

Tüp İmalatı:                                         200.000  USD

Depolama:                                           70.000  USD (225 m³ lük tek bir tankın maliyeti, içinde yer alan tesis yapım maliyeti hariç)

Lisans Süreci

Lisans almak üzere;

- Türkiye’de yerleşik,

- Ticaret veya sanayi siciline kayıtlı

- Gelir veya kurumlar vergisi mükellefi gerçek veya tüzel kişiler başvurabilir.

Piyasa faaliyetlerinden sadece dağıtım faaliyeti için sermaye şirketi olma şartı getirilmiştir. Buna göre, LPG dağıtım faaliyeti yapmak isteyen şirketler anonim şirket, limited şirket ya da sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket olmak zorundadır. LPG dağıtım faaliyeti dışında diğer piyasa faaliyetleri ise gerçek kişiler tarafından yapılabileceği gibi şahıs şirketleri ya da sermaye şirketleri tarafından da yapılabilirler.

LPG dağıtıcı lisansı başvurusu için; başvuru sahibi tüzel kişinin, LPG tesislerinin kurulmasında ve işletilmesinde ilgili kurum ve kuruluşlarca istenen imar, toplum ve çevre, iş sağlığı, güvenlik, teknik düzenlemeler ve benzeri konularda bir sakınca bulunmadığını gösterir, tesisin kuruluş ve işletilmesine yönelik ruhsat, izin ve belgeleri tamamlaması gerekir. Ayrıca, dağıtıcı lisansı başvuru sahiplerinin teknik düzenlemelere uygun depolama, dolum tesisi ve LPG tüplerine sahip olması zorunludur. İlgili lisans başvurularında Kurum web sayfasında belirtilen belge ve formlar ile başvuru yapılmaktadır.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu eksiksiz başvuruları en geç altmış iş günü içerisinde karara bağlar ve ilgiliye sonucu tebliğ eder.

          LPG Piyasasında tüm başvuruların işlem süresi mevzuat uyarınca 60 gündür. Ancak Kurul kararı gerektirmeyen otogaz bayi, tüp muayenesi, tamiri ve bakımı lisansı ve taşıma lisansı başvuruları başvuru evraklarının tamamlanmasına bağlı olarak ortalama 5 iş günü içinde tamamlanmaktadır. Kurul kararı gerektiren ve eksiksiz yapılan, dağıtıcı, depolama ve tüp imalatı lisans başvuruları ise 60 gün içinde sonuçlandırılmaktadır. Tüplü LPG bayileri ise lisansa tabi değildir.

Lisans Bedelleri

         Sıvılaştırılmış Petrol Gazları piyasasında 2007 yılında uygulanacak olan lisans alma, lisans tadili, süre uzatımı (vize) ve lisans sureti çıkartma bedelleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:

LPG Dağıtıcı lisansı içi                                     75.000.-YTL

LPG Depolama lisansı için                                             7.500.- YTL,

LPG Taşıma lisansı

  - Karayolu için araç başına                                               0.- YTL,

  - Boru hattı ile taşıma                                            0.- YTL

  - Demiryolu için vagon başına                             75.- YTL,

  - Denizyolu için gemi başına                              500.- YTL,

LPG Tüpü imalatı lisansı                                              5.000.- YTL,

LPG Tüpü Muayenesi,Tamiri ve Bakımı Lisansı        100.- YTL,

LPG Otogaz Bayilik lisansı için                          1000.- YTL..

Tüm lisanslar için:

Lisans sureti                                                                   150.- YTL,

Lisans tadili                                                                 1000.- YTL,

Süre uzatımı     lisans alma bedelinin % 50’si

Gelir Payı

          Dağıtıcı lisansı sahipleri LPG için ton başına 3 YTL gelir payı ödemekte bu rakam da tüketiciye yansıtılmaktadır.

Katılma Payı

LPG piyasasında faaliyet gösteren rafinerici ve LPG Dağıtıcı lisans sahibi gerçek ve tüzel kişilerin ödemekle yükümlü oldukları katılma payına ilişkin oran, 2007 yılı için %0,1 (bindebir), LPG Otogaz Bayilik lisans sahibi gerçek ve tüzel kişilerin ödemekle yükümlü oldukları katılma payına ilişkin oran ise 0 (sıfır) olarak belirlenmiştir.

Fiyat Oluşumu

            LPG alım satımında fiyatlar, erişilebilir dünya serbest piyasa koşullarına göre oluşur. Rafineriler ve dağıtıcılar, lisansları kapsamında yaptıkları piyasa faaliyetlerine ilişkin fiyatları, erişilebilir dünya serbest piyasalarındaki fiyat oluşumunu dikkate alarak, tavan fiyatlar olarak Kuruma bildirirler. Ancak, LPG piyasasında faaliyetleri veya rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte anlaşma veya eylemlerin piyasa düzenini bozucu etkiler oluşturması halinde, gerekli işlemlerin başlatılmasıyla birlikte, her seferinde iki ayı aşmamak üzere, faaliyetlerin her aşamasında, bölgesel veya ulusal düzeyde uygulanmak için taban ve/veya tavan fiyat tespitine ve gerekli tedbirlerin alınmasına Kurum yetkilidir. Belirli bölgelere ve belirli amaçlara yönelik olarak fiyatlara müdahale edilmeksizin kullanıcıların desteklenmesinin usûl ve esasları ile miktarı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenir.