Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu;
2001 yılında, 4628 sayılı Yasa ile Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu olarak
kurulmuş, aynı yıl, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ile Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu (EPDK) adını almıştır. Kuruma, 2003 yılında, 5015 Sayılı Petrol
Piyasası Kanunu ile petrol piyasasını ve 2005 yılında 5307 Sayılı
Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu ile de sıvılaştırılmış
petrol gazları piyasasını yönlendirme, gözetim, düzenleme ve denetleme görevleri
verilmiştir.
EPDK’nın asli görevi; elektriğin,
doğal gazın, petrolün ve LPG'nin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve
çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet
ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan
güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir enerji piyasasının oluşturulması ve bu piyasada
bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdır.
İdari ve
mali özerkliğe sahip EPDK’nın karar organı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’dur.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu 19.11.2001 tarihinde görevine başlamıştır.
Kurul, biri Başkan, biri İkinci Başkan olmak üzere dokuz üyeden oluşur. Kurul
kararlarına karşı açılacak davalar ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da
görülür.
İktisadi sektörlere ilişkin olarak,
son on yıllık süreçte dünya genelinde gelişen yeni anlayış çerçevesinde;
hükümetler teşvik, kredi, vergi/yatırım indirimi ve muafiyeti gibi araçlarla
sermaye yatırımları ve ticaret için cazip bir ortam hazırlamaya çalışırken,
idari ve mali açıdan özerk düzenleyici kurumlar yatırımcıların güven duyacakları
istikrarlı, şeffaf ve eşit taraflar arasında ayrım gözetmeyen bir anlayışla
düzenleme yapmaktadırlar.
Bu çerçevede bu doküman, ülkemizde
enerji arz güvenliğinin, iktisadi gelişmenin ve istihdamın artırılmasının
sağlanmasını teminen Kurumumuzun sorumluluk alanına giren elektrik, doğalgaz,
petrol ve LPG piyasalarında yatırım yapmak isteyenleri bilgilendirmek amacıyla
hazırlanmıştır.
Bu doküman kapsamında, düzenlenen ve
denetlenen piyasalar ile alt faaliyet alanları, verilen lisanslar, sertifikalar,
onaylar ve izinler, gerçekleştirilmekte olan ihaleler, yatırımlar için yapılması
gereken genel resmi işlemler, yatırımlara
ilişkin ön gereklilik ve yeterlilikler, fiyat oluşumları gibi konular kısaca
özetlenmeye çalışılmıştır.
EPDK’nın
yapısı ile elektrik, doğal gaz, petrol ve LPG piyasalarına ilişkin mevzuat,
ihaleler ile ilgili güncel durum ve tüm duyurular, başvuru formları,
www.epdk.org.tr adresinden Türkçe ve
İngilizce olarak yayınlanmaktadır. Bu adres vasıtasıyla Kurum’dan elektronik
ortamdaki bilgi edinme talepleri 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu
çerçevesindeki yasal sürelere de riayet edilmek suretiyle cevaplandırılmaktadır.
ELEKTRİK PİYASASI
Türkiye, 1980’lı
yılların başından beri sürdürülen “Enerji Sektörü Reformu” kapsamında,
elektrik piyasasında serbestleşmeyi öngören bir sürecin içerisinde
bulunmaktadır. Elektrik piyasasına özel sektörün
katılımını sağlayan hukuki düzenlemeler ile, elektrikte tekel durumundaki kamu
şirketi olan Türkiye Elektrik Kurumu (TEK), bu reform çerçevesinde, 1993 yılında
elektriğin üretimi ve iletimi faaliyetlerini yürütmek üzere Türkiye Elektrik
İletim ve Üretim A.Ş. (TEAŞ) ve elektriğin dağıtımı faaliyetlerini yürütmek
üzere Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) olarak yapılandırılmıştır. Daha
sonra 2001 yılında TEAŞ’da da faaliyet ayrıştırması yapılmıştır.
Diğer
elektrik piyasalarında özel sektörün katılımına ilişkin uygulamalardan sağlanan
deneyim ve gelişmeler, Avrupa Birliğine üyelik hedefi ile birleştirilmiş ve
bunun sonucunda Türkiye, Avrupa Birliği müktesebatı ile uyumlu olarak elektrik
piyasasında tam serbestleşmeye karar vermiştir. Bu kapsamda, serbest elektrik
piyasasının hukuki çerçevesini belirleyen, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu
(Kanun) 3 Mart 2001 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanun hükümleri çerçevesinde,
elektriğin üretimi, iletimi ve toptan satışı faaliyetlerini yürüten TEAŞ’ın
faaliyet ayrıştırması gerçekleştirilmiş, bu ayrıştırma çerçevesinde elektriğin
üretimi faaliyetini gerçekleştirmek üzere Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), iletim
faaliyetini gerçekleştirmek üzere Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) ve toptan
satış faaliyetini gerçekleştirmek üzere Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş.
(TETAŞ) olmak üzere üç kamu iktisadi teşekkülü kurulmuştur. Böylece elektriğin
üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticareti faaliyetlerinin, hukuki veya hesap
ayrıştırması yoluyla birbirinden ayrılması sağlanmıştır.
Kanunla tanımlanan hukuki çerçeve ile
elektrik arzındaki tekelci yapı kaldırılarak, EPDK’nın düzenleme ve denetimi
altında, elektrik piyasasında iletim faaliyeti
dışındaki faaliyetlerin rekabete açılması amaçlanmıştır. Kanunun amaçladığı
piyasa yapısının oluşturulması için, elektrik dağıtım ve üretim varlıklarının
özelleştirilmesi de reformun destekleyici bir unsuru olarak tasarlanmış ve bu
konuda ilgili Kanun çerçevesinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
görevlendirilmiştir.
İçinde bulunulan sürecin nihai
hedefi, serbest piyasa ilkeleri çerçevesinde, rekabetçi, istikrarlı, mali açıdan
güvenilir ve eşit taraflar arasında ayrım gözetilmeyen, şeffaf bir elektrik
piyasasının oluşturulmasıdır. Bu hedefe ulaşılması, bir taraftan kamu hazinesine
ilave yükler getirilmeksizin arz güvenliğinin sağlanmasına, diğer taraftan
tüketicilerin daha kaliteli ve daha az maliyetle elektrik enerjisi temin
etmelerine hizmet edecektir.
Kanunla tanımlanan yeni hukuki
çerçeve, Avrupa Birliğinin elektrik piyasasına yönelik müktesebatı ile büyük
ölçüde uyumludur. Piyasa, piyasaya girişte eşit taraflar arasında ayrım
gözetmeksizin, objektif kriterlerin uygulandığı rekabetçi bir piyasadır. Geçiş
dönemi sonrasında uygulanmaya başlanacak gerçek
maliyetlerin yansıtılması, çapraz sübvansiyonun yasaklanması ve çoklu tarife
uygulanması, elektrik piyasasının diğer önemli unsurlarıdır.
Kanun, piyasadaki
arz-talep dengesizliklerinin piyasa katılımcılarının
sunduğu tekliflerin kabul edilmesi suretiyle giderilerek uzlaştırılacağı bir
dengeleme piyasası ile bütünlenen bir ikili anlaşmalar piyasasını esas
almaktadır. Bu mekanizmaya 1 Ağustos 2006 tarihi itibarıyla işlerlik
kazandırılmıştır. O tarihten itibaren fiyatlar piyasada belirlenmektedir. 8
aylık uygulama sonuçları fiyatların artma eğiliminde olduğunu göstermektedir.
İkili anlaşmalar piyasası genişledikçe ve derinleştikçe, elektrik piyasasında
rekabetten beklenen faydalara ulaşılması mümkün olacaktır.Dengeleme ve
uzlaştırma mekanizması çerçevesindeki uygulamaya ilişkin ayrıntılı bilgiler,
TEİAŞ’ın www.teias.gov.tr isimli internet sitesinde
duyurulmaktadır.
Türkiye elektrik piyasasında
serbestleşme süreci 2001 yılında başlatılmış ve halen devam etmektedir. Yapılan
düzenlemelerin uygulanmasına ve elektrik enerjisi talebindeki yüksek artışa
paralel olarak, elektrik piyasası daha fazla yatırım çekme kabiliyetini haizdir.
Bu süreçte EPDK, bugüne kadar sürdürmüş olduğu yönetişim anlayışını devam
ettirme kararlılığındadır.
Elektrik Piyasasında Lisans
Faaliyetleri
Elektrik piyasasında tüm piyasa
faaliyetleri, EPDK’dan alınacak lisanslar kapsamında yürütülmektedir. Her bir
piyasa faaliyeti ve faaliyetin yürütüldüğü her bir tesis/bölge için ayrı lisans
alınması gerekmektedir. Lisans sahipleri, sahip oldukları her bir lisansa konu
faaliyet için ayrı bir hesap tutmakla mükelleftirler.
Lisanslar,
hiçbir surette devredilemez. Lisanslar; üretim, iletim ve dağıtım lisanslarında
minimum süre 10 yıl olmak üzere 49 yıla kadar verilebilir. Tesis, hesap ve
kayıtların EPDK’nın inceleme ve denetimine açık olması
ve EPDK’nın talebi üzerine, her türlü bilgi ve belgelerin EPDK’ya
sunulması gerekmektedir.
Üretim ve otoprodüktör
lisansı sahibi tüzel kişiler hariç, lisans sahibi tüzel kişiler piyasa dışı
faaliyetler ile iştigal edemez. Lisans sahibi tüzel kişiler üretim, iletim ve
dağıtım tesislerini; doğal afetler, yangın ve kaza gibi riskleri kapsayan bir
“varlık tüm risk” sigortası ile teminat altına almak zorundadır.
Lisans sahibi tüzel kişilerin
hisselerinin devredilmesi Kurul onayına tabidir. Bu hüküm, oy hakkı edinilmesi
ile hisselerin rehnedilmesi için de geçerlidir. Herhangi bir hisse devri söz
konusu olmasa dahi, mevcut hisseler üzerinde imtiyaz tesisi, imtiyazın
kaldırılması veya intifa senedi çıkarılması da Kurul onayına tabidir. Diğer
taraftan, bir veya birden fazla lisans sahibi tüzel kişinin tüm aktif ve
pasiflerinin bir bütün olarak lisans sahibi tek bir tüzel kişi tarafından
devralınmak istenmesi halinde, birleşme izni hakkında da Kurul onayı alınması
zorunludur.
Lisans Türleri
Özel hukuk hükümlerine tabi olan
elektrik piyasasında faaliyette bulunmak üzere lisans başvurusunda bulunulmasına
ilişkin esas ve usuller Kurumumuz tarafından çıkarılan lisans yönetmeliği ile
belirlenmiştir. Buna göre, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre,
anonim şirket veya limited şirket olarak kurulan ve usulüne uygun olarak EPDK
tarafından lisanslanan şirketler, elektrik piyasasında üretim, dağıtım, toptan
satış, perakende satış, perakende satış hizmeti, ithalat ve ihracat
faaliyetlerinde, organize sanayi bölgeleri (OSB) tüzel kişilikleri ise,
katılımcılarının ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, onaylı sınırları içerisinde,
6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre şirket kurma şartı
aranmaksızın, EPDK’dan lisans almak koşuluyla dağıtım ve/veya üretim
faaliyetlerinde bulunabilmektedirler. Ancak birden fazla tesiste aynı tüzel
kişilik adı altında üretim faaliyeti göstermek isteyen tüzel kişiler; üretim,
otoprodüktör ya da otoprodüktör grubu lisanslarından ancak birini alabilmekte;
perakende satış ve perakende satış hizmetleri, perakende satış lisansında ilgili
hükümlerin yer alması kaydıyla tek bir lisans kapsamında yürütülebilmektedir.
İthalat ve ihracat faaliyetleri için
ayrı bir lisans alınması gerekmemektedir. İthalat ve ihracat faaliyetleri,
toptan satış lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından, bunun yanında dağıtım
seviyesinden ithalat faaliyetleri, perakende satış lisansı sahibi tüzel kişiler
tarafından yürütülebilmektedir.
Üretim faaliyeti; özel sektör üretim şirketleri,
EÜAŞ, EÜAŞ’ın yeniden yapılandırılmasıyla oluşturulan diğer kamuya ait üretim
şirketleri, otoprodüktör ve otoprodüktör grup şirketleri ile onaylı sınırları
içerisinde olmak kaydıyla OSB’ler tarafından yapılabilir. Dağıtım lisansı
sahibi tüzel kişiler de, kamu tüzel kişileri hariç olmak üzere, üretim lisansı
almak kaydıyla lisanslarında belirlenen bölgelerde üretim tesisi kurarak üretim
faaliyetinde bulunabilir. Üretim lisansı sahibi tüzel kişiler, ürettikleri
elektriği ve/veya kapasitelerini toptan satış lisansı sahiplerine, perakende
satış lisansı sahiplerine ve serbest tüketicilere ikili anlaşmalar yoluyla
satabilir. Otoprodüktör ve otoprodüktör grupları yıllık üretimlerinin %20’sine
kadar olan miktarı piyasada satabilirler. EPDK, olağanüstü hallere münhasır
olmak üzere, Kurul kararı ile bu oranı yarısı kadar artırmaya yetkilidir.
Herhangi bir özel sektör üretim şirketinin iştirakleri ile birlikte işletmekte
olduğu üretim tesisleri yoluyla piyasada sahip olacağı toplam pay, bir önceki
yıla ait TEİAŞ tarafından yayımlanan Türkiye toplam elektrik enerjisi kurulu
gücünün %20’sini geçemez. Herhangi bir özel sektör toptan satış şirketinin
iştirakleriyle birlikte piyasada sahip olacağı toplam pay, piyasada bir önceki
yılda tüketilen toplam elektrik enerjisi miktarının %10’unu geçemez.
Elektrik
piyasasında iletim faaliyeti TEİAŞ tarafından yürütülmektedir. Tüm iletim
varlıklarının sahibi olarak TEİAŞ, iletim sistem işletmecisi ve piyasa
işletmecisi olarak faaliyette bulunmaktadır.
Dağıtım
faaliyetleri, lisanslarında belirtilen bölgelerde dağıtım şirketleri tarafından,
onaylı sınırları içerisinde ise OSB’ler tarafından yürütülmektedir. Kanun ile
dağıtım şirketlerine “son kaynak tedarikçisi” yükümlülüğü verilmiştir. Özel
sektör dağıtım şirketleri, ayrı lisans almak ve ayrı hesap tutmak kaydıyla,
üretim faaliyetinde bulunabilir. Dağıtım şirketleri, sahibi olduğu veya iştirak
ilişkisinde bulunduğu üretim şirketi veya şirketlerinden ülke ortalama elektrik
toptan satış fiyatını geçmeyecek fiyattan elektrik enerjisi satın alabilir.
Dağıtım şirketleri yukarıda belirtilen faaliyetler dışında başka faaliyetler ile
iştigal edemez.
Diğer taraftan,
OSB tüzel kişilikleri, Kanun hükümleri çerçevesinde gerçekleştirecekleri
faaliyetleri, EPDK tarafından hazırlanan yönetmelik çerçevesinde, şirket kurma
şartı aranmaksızın, EPDK’dan aldıkları OSB üretim ve OSB dağıtım lisansı
çerçevesinde yürütür. OSB’ler, onaylı sınırları içerisinde, dağıtım tesislerinin
kurulması, işletilmesi, elektrik enerjisinin dağıtımının yapılması ve gerekli
diğer hizmetlerin yerine getirilmesi ile ilgili faaliyetleri yürütmekle
yükümlüdür. OSB’ler, yönetmelik hükümleri çerçevesinde, elektrik enerjisi
üretimi faaliyetinde bulunabilir ve/veya elektrik enerjisi satın alabilir, ancak
OSB onaylı sınırları haricine elektrik enerjisi satamaz.
Serbest
tüketiciler, gerçek veya tüzel kişiler olarak tedarikçisini seçme hakkına
sahiptir. EPDK tarafından belirlenen limit değerden fazla tüketim yapan veya
iletim şebekesine doğrudan bağlı olan tüketiciler serbest tüketici olarak
dikkate alınmaktadır. 2007 yılı itibarıyla, yıllık elektrik enerjisi tüketimleri
3 milyon kWh ve üzerinde olan tüketiciler serbest tüketici olarak tedarik
kaynaklarını seçme serbestisine sahiptirler.
Kanun uyarınca, iletim
veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler, ayrım gözetmeksizin gerçek ve tüzel
kişilere sisteme erişim ve sistem kullanım haklarının sağlanmasıyla
yükümlüdürler. Sisteme erişim ve sistem kullanımında uygulanacak fiyat, esas ve
usuller EPDK’nın düzenlemesine tabidir.
İletim, dağıtım, serbest olmayan
tüketicilere satış ve TETAŞ’ın toptan satış tarifeleri düzenlemeye tabidir.
Tarifelere ilişkin temel ilke, tarifelerin maliyetleri yansıtması ve çapraz
sübvansiyona müsaade edilmemesidir. Belirli bölgelerin ve/veya belirli tüketici
gruplarının desteklenmesi amacıyla, bölgesel tarife yapısı etkilenmeksizin,
tüketicilere geri ödeme yapılabilir. Kanunda, tüketicilere yapılacak bu ödemenin
miktarı ile esas ve usullerinin Bakanlar Kurulu kararı ile belirleneceği hususu
getirilmiştir. Bununla birlikte, 2010 yılı sonuna kadar sürmesi öngörülen Geçiş
Döneminde uygulanacak tarifeler konusunda, dağıtım şirketlerine çapraz
sübvansiyon yapabilme imkanı tanınmıştır. Bu çerçevede hazırlanan tarifeler
Kurul tarafından onaylanmıştır. Ülke sathında tek fiyat uygulanmasını sağlayan
fiyat eşitleme mekanizması uygulaması, söz konusu geçiş dönemini destekleyici
bir araçtır. Bu şekilde, ulusal tarife yapısı bozulmaksızın, dağıtım şirketleri
gelir gereksinimleri çerçevesinde tazmin edilecektir.
Lisanslama Süreci
Elektrik
piyasasında faaliyette bulunmak üzere ilgili lisansların verilebilmesi için;
tüzel kişilerin, Kurul kararıyla belirlenen bilgi ve belgeleri eksiksiz olarak
EPDK’ya sunmaları gerekmektedir. Lisans başvurusundan itibaren Kurul kararıyla
lisans verilmesine kadar devam eden sürecin tamamı, Elektrik Piyasası Lisans
Yönetmeliğinde belirlenmiştir. Elektrik piyasasında lisans sürecine ilişkin
ilave bilgiler, EPDK’nın
www.epdk.org.tr
isimli internet sayfalarından temin edilebilir.
Lisans başvurusunda
bulunan tüzel kişinin, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinde belirlenen asgari
sermaye tutarına sahip olması gerekmektedir. Lisans başvurusunda bulunan tüzel
kişinin, başvuru sırasında asgari sermayeye sahip olmaması halinde, Kurulun
ilgili tüzel kişiye lisans verilmesine yönelik kararından önce 90 gün
içerisinde, ilgili tüzel kişinin, sermayesini en azından ilgili mevzuatta
belirlenen asgari sermaye tutarına eşit olacak şekilde artırması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Kurul tarafından lisans verilmeden önce, başvuru sahibinin ana
sözleşmesinde elektrik piyasasına ilişkin ilgili mevzuatta belirtilen hükümlerin
de yer alması gerekmektedir.
Eksiksiz ve tam
olarak yapılan başvurular, inceleme ve değerlendirme sürecine alınmaktadır.
İnceleme ve değerlendirmeye alınan lisans başvuruları, ilgili mevzuat uyarınca
diğer kurum ve/veya kuruluşlardan alınması gereken uygun bulma kararına esas
teşkil edecek nihai görüşün, Kuruma geliş tarihinden itibaren 45 gün içerisinde
sonuçlandırılır. Gerektiğinde bu süre, Kurul kararıyla uzatılabilir ve süre
uzatımı başvuru sahibi tüzel kişiye yazılı olarak bildirilir.
Üretim ve otoprodüktör lisansları için, şirket ve diğer idarelerden kaynaklı
gecikmeler dışında, lisanslama süreci 150–180 gün içerisinde tamamlanmaktadır.
Eksiksiz yapılan toptan satış lisansı başvurularında ise lisanslama 30-90 gün
arasında sonuçlandırılmaktadır.
Lisans Bedelleri
Elektrik
piyasasında 2007 yılında uygulanacak
lisans alma, yıllık lisans, lisans yenileme, lisans tadili ve lisans sureti
çıkartma bedelleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.
a) İletim faaliyeti:
- Yıllık lisans bedeli: İletimi
yapılan kWh başına 0,003 YKr.
- Lisans tadili: 1.000 YTL
- Lisans sureti çıkartma: 100 YTL
Ayrıca, Kurum
adına iletim sistemi kullanıcılarına yansıtılan, iletim tarifesi üzerinden
tahsil edilen iletim ek ücreti oranı, 2007 yılı için, Türkiye Elektrik İletim
Anonim Şirketinin iletim tarifesinin %0,5 (Binde beş)’i oranında belirlenmiştir.
b) Üretim faaliyeti:
- Lisans alma bedeli:
Kurulu güç değeri, “P(MW)”
0 < P ≤ 1 MW
1.000 YTL
1 < P ≤ 5 MW
2.500 YTL
5 < P ≤ 10 MW
5.000 YTL
10 < P ≤ 25 MW
10.000 YTL
25 < P ≤ 50 MW
15.000 YTL
50 < P ≤ 100
MW
25.000 YTL
100 < P ≤ 250 MW
50.000YTL
250 < P ≤ 500 MW
75.000 YTL
500 < P ≤ 1000 MW
150.000 YTL
P > 1000 MW
250.000 YTL
- Yıllık lisans bedeli:
Üretimi yapılan kWh başına 0,002 YKr.
- Lisans yenileme
bedeli: Lisans alma bedelinin %50’si.
- Lisans Tadili: Kurulu güç
artışlarında oluşan yeni kurulu güç değerinin tadil öncesi değer aralığını
aşması halinde, tadil öncesi değer aralığına karşılık gelen yürürlükteki lisans
alma bedeli ile yeni değer aralığına karşılık gelen lisans alma bedeli
arasındaki fark kadar, değer aralığının aşılmadığı hallerde ve diğer tadillerde
1.000 YTL
- Lisans Sureti
Çıkartma: 100YTL
c) Dağıtım faaliyeti:
- Lisans alma bedeli:
Dağıtımı
yapılan enerji miktarı, “D (kWh)”
D ≤ 100 milyon kWh
25.000 YTL
100 milyon kWh < D ≤ 250
milyon kWh
50.000 YTL
250 milyon kWh < D ≤ 500
milyon kWh
75.000 YTL
500 milyon kWh < D ≤ 1
milyar kWh
125.000 YTL
1 milyar kWh < D ≤ 5 milyar
kWh
250.000 YTL
5 milyar kWh < D ≤ 10 milyar
kWh
500.000 YTL
D>10 milyar kWh
750.000YTL
- Yıllık lisans bedeli: Dağıtımı
yapılan kWh başına 0,003 YKr.
- Lisans yenileme bedeli: Lisans
alma bedelinin %50’si
- Lisans tadili: Dağıtım bölgelerinin
birleşmesi sonucunda dağıtımı yapılan enerji miktarının tadil öncesi değer
aralığını aşması halinde, tadil öncesi değer aralığına karşılık gelen
yürürlükteki lisans alma bedeli ile yeni değer aralığına karşılık gelen lisans
alma bedeli arasındaki fark kadar, değer aralığının aşılmadığı hallerde ve diğer
tadillerde 1.000 YTL
- Lisans sureti çıkartma: 100 YTL
d) Toptan satış faaliyeti:
- Lisans alma bedeli: Özel sektör
toptan satış şirketleri için 250.000 YTL
- Yıllık lisans bedeli: Toptan
satışı yapılan kWh başına 0,003 YKr.
- Lisans yenileme bedeli: Lisans
alma bedelinin %50’si.
- Lisans tadili: 1.000 YTL
- Lisans sureti çıkartma: 100 YTL
e) Perakende satış faaliyeti:
- Lisans alma bedeli: Özel sektör
perakende satış şirketleri için 200.000 YTL
Perakende satış lisansı başvurusunda
bulunan dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler için, dağıtım faaliyeti lisans alma
bedelinin %10’u
-Yıllık lisans bedeli: Perakende
satışı yapılan kWh başına 0,003 YKr
- Lisans yenileme bedeli: Lisans alma
bedelinin %50’si
- Lisans tadili: 1.000 YTL
- Lisans sureti çıkartma: 100 YTL
Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına
Dayalı Üretim Yapan Tesislere İlişkin Destek Mekanizmaları
Elektrik Piyasası Kanunu
ve ilgili mevzuatı çerçevesinde, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim
yapan tesisler, aşağıda belirtilen mekanizmalarla desteklenmektedir.
Yenilenebilir enerji kaynaklarına
dayalı üretim tesisi kurmak üzere, lisans almak için başvuruda bulunan tüzel
kişilerden, lisans alma bedelinin yüzde biri dışında kalan tutarı tahsil
edilmemektedir.
Yenilenebilir enerji kaynaklarına
dayalı üretim tesisleri için ilgili lisanslara derç edilen tesis tamamlanma
tarihini izleyen ilk sekiz yıl süresince yıllık lisans bedeli
alınmamaktadır.
Yerli doğal kaynaklar ile
yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerine, TEİAŞ ve/veya
dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından, sisteme bağlantı
yapılmasında öncelik tanınmaktadır.
Perakende satış lisansı sahibi
tüzel kişiler, serbest olmayan tüketicilere satış amacıyla yapılan elektrik
enerjisi alımlarında, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı bir üretim
tesisinde üretilen elektrik enerjisi satış fiyatı; TETAŞ’ın satış fiyatından
düşük veya eşit olduğu ve daha ucuz başka bir tedarik kaynağı bulunmadığı
takdirde, öncelikli olarak söz konusu yenilenebilir enerji kaynaklarına
dayalı üretim tesisinde üretilen elektrik enerjisini satın almakla yükümlü
kılınmıştır.
Yenilenebilir enerji kaynaklarına
dayalı üretim tesislerinde üretim yapan üretim lisansı sahibi tüzel kişiler,
bir takvim yılında, lisanslarında yer alan, öngörülen ortalama yıllık üretim
miktarını geçmemek kaydıyla, özel sektör toptan satış şirketlerinden
elektrik enerjisi satın alabilirler.
Yenilenebilir enerji kaynaklarına
dayalı üretim tesislerinden; Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin
“Dengeleme Birimleri ve Kayıt Kuralları” başlıklı 18 inci maddesi kapsamında
olanlar, dengeleme birimi olma yükümlülüğünden muaftır.
Ayrıca, 5346 sayılı
Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına
İlişkin Kanun kapsamında, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim
tesislerinin desteklenmesi amaçlanmış ve bu Kanunla EPDK’ya Yenilenebilir Enerji
Kaynak Belgesinin (YEK Belgesi) verilmesi ve Türkiye ortalama elektrik toptan
satış fiyatının belirlenmesi görevleri verilmiştir. YEK Belgesi, yenilenebilir
enerji kaynaklarından üretilen elektrik enerjisinin iç piyasada ve uluslararası
piyasalarda alım satımında kaynak türünün belirlenmesi ve takibi için üretim
lisansı sahibi tüzel kişiye EPDK tarafından verilen belgedir. Bu Kanun ile,
perakende satış lisansı sahibi tüzel kişilere bir önceki takvim yılında satışa
sundukları elektrik enerjisi miktarının, ülkede sattıkları toplam elektrik
enerjisi miktarına oranı kadar, EPDK tarafından ilan edilen YEK Belgeli elektrik
enerjisinden satın alma zorunluluğu getirilmiştir. 2011 yılı sonuna kadar bir
takvim yılı içerisinde bu Kanun kapsamında satın alınacak elektrik enerjisi için
uygulanacak fiyat; EPDK'nın belirlediği bir önceki yıla ait Türkiye ortalama
elektrik toptan satış fiyatıdır. Bu konuda 2007 yılı için Kurul kararı ile
belirlenen fiyat 9,13 YKr/kWh’dır. Bu fiyatı her yılın başında en fazla %20
oranında artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Diğer taraftan, 5627 sayılı
Enerji Verimliliği Kanunu hükümleri uyarınca, uygulanacak fiyatın 5 Euro
Cent/kWh karşılığı Türk Lirasından az, 5,5 Euro Cent/kWh
karşılığı Türk Lirasından fazla olamayacağı düzenlenmiştir.
5346 sayılı Kanun, bunun dışında yatırım dönemi uygulamaları ve arazi konusunda
da bazı kolaylıklar getirmektedir.
Özelleştirme
2004 yılında, sektörün serbestleşmesi
ve özelleştirilmesi sürecinde bir yol haritası sunmak üzere, Yüksek Planlama
Kurulu Kararı Eki olarak bir Elektrik Sektörü Reformu
ve Özelleştirme Strateji Belgesi (Strateji Belgesi) yayımlanmıştır.
Strateji Belgesi, dağıtım ve üretim varlıklarının özelleştirilmesine yönelik
prosedürleri, geçiş dönemi tedbirlerini ve arz güvenliğinin sağlanmasına ilişkin
hususları kapsamaktadır. Strateji Belgesi çerçevesinde, 2005 yılında TEDAŞ’ın
yeniden yapılandırılmasıyla 20 dağıtım bölgesi oluşturulmuştur. Böylelikle özel
sektör tarafından işletilen Kayseri ve Civarı Elektrik T.A.Ş. ile birlikte,
Türkiye 21 elektrik dağıtım bölgesine ayrılmıştır. Dağıtım varlıklarının sahibi
olarak TEDAŞ, yeni oluşturulan 20 bölgede faaliyet göstermek amacıyla kurulan
dağıtım şirketlerine, bu varlıklara ilişkin işletme haklarını devretmiştir. Bu
şirketler lisanslanmış ve 2010 yılı sonuna kadar uygulayacakları tarifeleri
onaylanmıştır.
Kanun uyarınca, özelleştirme süreci
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından yürütülmektedir. Dağıtım
şirketlerinin ve akabinde kamuya ait üretim şirketlerinin özelleştirilmesiyle,
Kanunda öngörülen rekabete dayalı piyasa oluşturma sürecinde nihai aşamaya da
ulaşılmış olacaktır.
Uluslararası Elektrik Ticareti
Uluslararası enterkonneksiyon şartını sağlayan ülkelere veya ülkelerden elektrik
ihracatı veya ithalatı, Kanun, Elektrik Piyasası İthalat ve İhracat Yönetmeliği,
ilgili ikincil mevzuat, ilgili lisans, Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği ve
Elektrik Piyasası Dağıtım Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak, sadece TETAŞ,
özel sektör toptan satış şirketleri, perakende satış şirketleri ve perakende
satış lisansı sahibi dağıtım şirketleri tarafından yürütülebilir. İthalat
ve/veya ihracat faaliyetine Kurul onayı ile izin verilmeden önce, EPDK, Enerji
ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının onayını ve TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtım
şirketinin teknik konulara ilişkin görüşünü alır.
Sınır
ötesi ticaret ve kısıt yönetimine ilişkin olarak, enterkonneksiyon hatlarının
kapasite tahsisine yönelik usul ve esaslar Kurul tarafından onaylanmıştır. Aynı
enterkonneksiyon hattını kullanmak üzere başvuruda bulunan birden fazla tüzel
kişinin olması halinde, TEİAŞ tarafından, lisans sahibi tüzel kişilerin ihaleye
katılmaları ve kısıt yönetim bedeli için teklif vermeleri istenecektir.
Kapasite, lisans sahibi tüzel kişilerin verdiği teklifler bazında tahsis
edilecektir. Enterkoneksiyon hatlarını kullanan lisans sahibi tüzel kişilerin,
kısıt yönetim bedeline ilaveten, Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği ve
ilgili tebliğlerde belirlenen usul ve esaslara uygun olarak, TEİAŞ ve/veya
ilgili dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilere, ithalat ve/veya ihracat faaliyeti
çerçevesinde sistem kullanımına yönelik ödeme yapmaları zorunludur.
Enterkonneksiyon hattını kullanmak isteyen, sadece bir lisans sahibi olması
halinde, ihale yapılmayacak ve ilgili hattın kapasitesi söz konusu lisans sahibi
tüzel kişiye tahsis edilecektir. Bu durumda, ilgili lisans sahibi tüzel kişi
kısıt yönetim bedeli de ödemeyecektir.
.
DOĞAL GAZ PİYASASI
4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası
Kanunun yürürlüğe girmesi ile doğal gaz piyasasına ilişkin düzenleme görevini
üstlenen Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun temel görevi, piyasaya yeni
gireceklere açık, serbest ve rekabetçi bir doğal gaz piyasası oluşturmak için
düzenleyici tedbirleri yürürlüğe koymak ve bu tedbirlerin uygulanmasını
sağlamaktır. 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu uyarınca piyasa faaliyetleri;
doğal gazın ithalatı, ihracatı, toptan satışı, iletimi, depolanması, dağıtımı ve
sıkıştırılmış doğal gazın satışı ile dağıtımı ve iletimidir.
Doğal gaz piyasası mevzuatı ise
Avrupa Birliğinin doğal gaz piyasasına yönelik müktesebatı ile uyumlu olarak
hazırlanmıştır.
Lisans Türleri
Doğal gaz
piyasasında faaliyet konularına göre Kurumdan alınabilecek lisans türleri;
ithalat lisansı, iletim lisansı, depolama lisansı, toptan satış lisansı, dağıtım
lisansı, sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) lisansı ve ihracat lisansıdır. Lisanslar
bir defada en az on, en fazla otuz yıllık süre ile verilir.
İthalatçı
şirket, doğal gazın toptan satış şirketlerine, serbest tüketicilere veya
ihracatçı şirketlere satışı amacıyla yurt dışından LNG veya gaz formunda doğal
gaz temin edilmesi faaliyetlerini yürütür. İthalatçı şirketler, yapacakları her
ithalat bağlantısı için ayrı bir lisans almak zorundadır ve toptan satış lisansı
sahibi üretim şirketlerinden, toptan satış şirketlerinden ve birbirlerinden
doğal gaz satın alabilir. Herhangi bir ithalatçı şirketin, bir veya birden fazla
ithalat lisansı kapsamında, ithal yoluyla temin ettiği yıllık doğal gaz miktarı,
Kurumca her yıl Ocak ayında yayımlanan cari yıla ait ulusal doğal gaz tüketim
tahmininin yüzde yirmisini aşamaz. İthalatçı şirketler, bir veya birden fazla
ithalat lisansı kapsamında Kurumca her yıl Ocak ayında yayımlanan cari yıla ait
ulusal doğal gaz tüketim tahmininin yüzde yirmisinden fazlasını satamaz. Toptan
satış şirketlerinin doğal gaz ithalatı yapabilmesi için gerekli koşulları
sağlayarak ithalat lisansı alması zorunludur. Yapılan ithalat lisans
başvurusunun Kurul tarafından kabul edilmesi durumunda ithalat lisansı verilir.
İthalatçı şirketler, başvurularında her takvim yılında ithal edecekleri
doğal gazın yüzde onu kadar bir miktarını beş yıl içinde yurt içinde depolama
imkanı sağlayacaklarına dair önsözleşme veya taahhütname sunarlar. Depolama
yükümlülüğünü yerine getirmek için lisans sahibi depolama şirketleri ile daha
sonra imzalayacakları kira sözleşmelerini Kuruma ibraz etmek zorundadırlar.
İthalatçı şirketlerin, dağıtım şirketlerine doğal gaz satışı yapmaları ve
sağlanan depolama kapasitesinin bunun için yetersiz olması halinde, gerekli
depolama tedbirlerinin alınması için lisansın verildiği tarihten itibaren beş
yıllık bir süre tanınır, bu süre ülkedeki depolama tesislerinin yeterli düzeye
ulaşmaması halinde Kurul kararı ile iki yıla kadar uzatılabilir. Serbest
tüketicilere satış yapılması ve sağlanan depolama kapasitesinin yetersiz olması
halinde ise, gerekli depolama tedbirlerinin alınması için lisansın verildiği
tarihten itibaren beş yıllık bir süre tanınır. Bu süre ülkede depolama
tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması halinde Kurul kararı ile uzatılabilir.
İletim,
4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nda üretime mahsus toplama hatları
ve dağıtım şebekeleri haricindeki gaz boru hattı şebekesi veya sıvılaştırılmış
doğal gaz (LNG) taşıma vasıtalarıyla gerçekleştirilen doğal gaz nakli olarak
tanımlanmıştır. İletim lisansı sahibi, doğal gazın
akışı ve sistemin işlemesi için gerekli ayarlama ve diğer her türlü hizmetlerin
yerine getirilmesi hususunda kendisinin sahip olduğu kısımdan sorumludur.
Ayrıca, lisans sahibi sorumlu olduğu hatlarda, gaz iletiminin güvenli bir
biçimde, verimli ve en az maliyet ile gerçekleştirilmesine yönelik her türlü
tedbiri almak, ilgili mevzuatta öngörülen diğer hususları yerine getirmekle
mükelleftir. İletim lisansı (LNG) sahibi de, sıvılaştırılmış doğal gazı
(LNG), Türk karasularında veya Türkiye sınırları içinde LNG taşıma vasıtalarıyla
taşır. İletim lisansı (LNG) sahibi, lisansı kapsamındaki LNG dolum, taşıma ve
teslim faaliyetlerinin; ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde
yürütülmesinden ve bu faaliyete yönelik taşıma vasıtaları ile tesislerin,
öngörülen standartlara göre planlanması, projelendirilmesi, inşa edilmesi veya
temin edilmesi ve işletilmesinden sorumludur.
Depolama
lisans sahibi, faaliyette bulunacağı yeraltı ve yer üstü depolama tesisleri ile
LNG tesislerinin ilgili ve diğer mevzuatta belirlenen usul ve esaslar ile
öngörülen standartlara göre planlanması, projelendirilmesi, inşa edilmesi ve
işletilmesinden sorumludur.
Toptan
satış şirketleri; toptan satış lisansı sahibi üretim şirketlerinden, ithalatçı
ve diğer toptan satış şirketlerinden doğal gaz satın alabilir. Toptan satış
lisansı sahibi tüzel kişi, satın aldığı doğal gazı yurt genelindeki, ihracatçı
şirketlere, serbest tüketicilere, CNG satış şirketlerine, ithalatçı şirketlere,
dağıtım şirketlerine ve diğer toptan satış şirketlerine satabilir. Toptan
satış şirketleri, başvuru sırasında, yurt içinde depolama imkanı
sağlayacaklarına dair ön sözleşme veya taahhütname ibraz etmiş iseler, bu
taahhütlerini yerine getirmek için lisans sahibi depolama şirketleri ile
imzalayacakları kira sözleşmelerini Kuruma ibraz etmek zorundadır. Ancak,
dağıtım şirketlerine doğal gaz satışı yapmaları halinde, gerekli depolama
tedbirlerinin alınması için lisansın yürürlük tarihinden itibaren beş yıllık bir
süre tanınır, bu süre ülkede depolama tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması
halinde Kurul kararı ile iki yıla kadar uzatılabilir. Serbest tüketicilere
satılacak doğal gaz için lisansın düzenlendiği tarihten itibaren beş yıl
içerisinde depolama tedbiri alma zorunluluğu bulunmakla birlikte bu süre ülkede
depolama tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması halinde Kurul tarafından
belirlenen bir süre kadar uzatılabilir.
Şehir içi
doğal gaz dağıtım lisansı almaya hak kazanacak şirket, Kurum tarafından açılacak
ihale ile belirlenir. Kurumumuz 2003-2006 tarihleri arasında birkaç şehir
dışında Türkiye’nin tamamının şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı ihalelerini
gerçekleştirmiştir. Dağıtım Lisansı almaya hak kazanan şirkete ilgili
yönetmeliklerde ve ihale dosyasında yer alan işlemlerin yerine getirilmesini
müteakip dağıtım lisansı verilir.
Sıkıştırılmış Doğal Gaz (CNG) lisansı sahibi şirketler almış oldukları lisans
içeriğine göre, doğal gazın kuyubaşı, ulusal iletim şebekesi veya şehir
içi dağıtım sisteminden, tedarikçilerden ve/veya dağıtım şirketlerinden satın
alınıp, sıkıştırılması, basınçlı kaplara doldurulması ve satışı olarak
tanımlanan sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) satış faaliyeti ile sıkıştırılmış
haldeki doğal gazın özel vasıtalarla şehirler arasında taşınması, CNG satış
istasyonlarından temin edilen sıkıştırılmış doğal gazın iletim şebekelerinin
ulaşamadığı yerlerde basıncının düşürülerek satışı olarak tanımlanan
sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) iletim ve dağıtım
faaliyetini gerçekleştirirler.
İhracatçı
şirket, üretim şirketlerinden, toptan satış şirketlerinden veya ithalatçı
şirketlerden doğal gaz satın alabilir.
Lisans Süreci
Tüzel kişiler piyasada faaliyet
göstermek üzere lisans almak için mevzuatta öngörülen bilgi, belge ve
taahhütnameleri eksiksiz olarak ibraz etmek suretiyle Kuruma başvurur. Lisans
başvuru esaslarına göre eksiksiz olarak yapıldığı tespit edilen başvuruların;
inceleme ve değerlendirmeye alınabilmesi için başvuru sahiplerine yazılı
bildirimde bulunulur ve lisans alma bedelinin yüzde birinin, bildirim tarihinden
itibaren 10 iş günü içinde Kurum hesabına yatırılması istenir. Doğal gaz
piyasasında faaliyet gösterecek tüzel kişilerin lisans almak için Kuruma
yapacakları başvuruya, başvuru yapıldığı tarihten itibaren, en fazla 60 gün
içerisinde Kurum tarafından cevap verilir. Kurum tarafından yapılan inceleme ve
değerlendirme sonucunda hazırlanan rapor Kurula sunulur ve lisans başvurusu
Kurul kararıyla sonuçlandırılır. Lisans başvurusunun Kurul kararıyla
reddedilmesi durumunda, ret gerekçeleri başvuru sahibi tüzel kişiye Kurul
kararını izleyen on iş günü içerisinde yazılı olarak bildirilir. İnceleme ve
değerlendirme sonucu lisans alması Kurul kararıyla uygun bulunan başvuru sahibi
tüzel kişiye; yükümlülüklerin 90 gün içerisinde yerine getirilmesi halinde
lisansın verileceğini yazılı olarak bildirilir. Yükümlülüklerini yerine getiren
tüzel kişiye anılan Kurul kararına istinaden lisansı verilir. Lisans sahibi
tüzel kişinin ticaret unvanı ile aldığı lisans türü Resmî Gazete’de yayımlanır
ve Kurum internet sayfasında duyurulur. Mücbir sebepler dışında, öngörülen süre
içerisinde bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde lisans başvurusu
Kurul kararıyla reddedilir.
BOTAŞ'ın mevcut sözleşmelerinin var
olduğu ülkeler dışındaki ülkelerden yapılacak ithalat için yapılacak
müracaatlar, 13/04/2006 tarihli ve 725 sayılı Kurul
Kararı’nda belirlenen usul ve esaslar kapsamında değerlendirilmektedir.
Dağıtım
lisansları dışındaki diğer lisans türlerinde, lisanslama süreci, lisans
başvurusunda bulunacak şirket tarafından yerine getirilmesi gereken
yükümlülükleri için gereken süreler hariç olmak kaydıyla, yaklaşık 3 ay içinde
sonuçlandırılmaktadır.
Lisans Bedelleri
Doğal Gaz Piyasasında 2007
yılında uygulanacak olan lisans alma, yıllık lisans, lisans yenileme, lisans
tadili ve lisans sureti çıkartma bedelleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.
a)İthalat faaliyeti:
-Lisans alma
bedeli : 75.000.- YTL.
-Yıllık lisans bedeli :
Satışı yapılan kWh başına 0,0005 YKr
Birden fazla ithalat lisansına sahip
olan tek bir tüzel kişi, tüm ithalat lisansları kapsamında yaptığı satışların
toplamı üzerinden tek bir yıllık lisans bedeli öder.
b)İletim faaliyeti
:
i) İletim:
- Lisans alma bedeli
: 750.000 YTL.
- Yıllık lisans bedeli : İletimi
yapılan kWh başına 0,0005 YKr
ii) Sıvılaştırılmış Doğal
Gaz (LNG) İletimi:
- Lisans alma bedeli :
37.500 YTL.
- Yıllık lisans bedeli : İletimi
yapılan kWh başına 0,0005 YKr
c)Depolama faaliyeti :
- Lisans alma bedeli
: 150.000.- YTL.
- Yıllık lisans bedeli
: Depolanan kWh başına 0,0005 YKr
d)Toptan satış faaliyeti:
- Lisans alma bedeli
: 50.000.- YTL.
- Yıllık lisans bedeli : Satışı
yapılan kWh başına 0,0005 YKr
e)Dağıtım faaliyeti:
- Lisans alma bedeli
: 50.000.- YTL.
- Yıllık lisans bedeli : Satışı
yapılan kWh başına 0,0005
YKr
f)Sıkıştırılmış doğal gaz
(CNG) dağıtımı, iletimi ve satışı faaliyeti:
i) Sıkıştırılmış doğal
gaz (CNG) iletim ve dağıtımı:
- Lisans alma bedeli : 10.000.-
YTL.
- Yıllık lisans bedeli
: İletim ve dağıtımı yapılan kWh başına 0,0005
YKr
ii) Sıkıştırılmış doğal gaz (CNG)
satışı:
- Lisans alma
bedeli : 10.000.- YTL.
- Yıllık lisans bedeli :
Satışı yapılan kWh başına 0,0005 YKr
g)İhracat faaliyeti:
- Lisans alma bedeli
: 10.000.-YTL.
- Yıllık lisans bedeli : İhracatı
yapılan kWh başına 0 YTL.
Tüm faaliyetlere ilişkin lisans
yenileme, lisans tadili ve lisans sureti çıkarma bedelleri aşağıdaki gibidir:
(1)Lisans yenileme bedeli :
İlgili faaliyet için belirlenen lisans alma bedelinin % 50 si
(2)Lisans tadili
: 1.000.- YTL.
(3)Lisans sureti çıkartma :
100.- YTL.
Katılma Payı
Katılma payının mükellefi, lisans ve
sertifika sahibi olan tüzel kişilerdir. Katılma payı, anılan mükelleflerin
yıllık faaliyet dönemine ilişkin olarak düzenleyecekleri gelir tablolarında yer
alan safi satış hasılatı tutarının, Kurulca % 0,2 oranını aşmayacak şekilde
belirlenecek katılma payı oranı ile çarpımı sonucu bulunur. Bu kapsamda, doğal
gaz piyasasında faaliyet gösteren lisans sahibi tüzel kişilerin ödemekle yükümlü
oldukları katılma payına ilişkin oran 2007 yılı için %0,05 (onbindebeş), olarak
belirlenmiştir. Doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren sertifika sahibi tüzel
kişilerin ödemekle yükümlü oldukları katılma payına ilişkin oran 2007 yılı için
0 (sıfır) olarak belirlenmiştir.
Doğal Gaz Şehir İçi Dağıtım
Lisansı İhale Süreci
Doğal Gaz Piyasası Kanunu uyarınca,
EPDK doğal gaz şehir içi dağıtım lisansı ihaleleri yapmakla görevlendirilmiştir.
EPDK tarafından açılan şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı ihalelerine teklif
verebilmek için şirketlerin Kurumdan yeterlilik alması gerekmektedir. Bu
kapsamda;
·Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve
Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin 8 inci maddesinde belirtilmiş olan; ihale
ilan tarihi itibari ile kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış şirketler,
·Yüzde on ve üzerinde doğrudan
veya dolaylı pay sahibi olan gerçek kişi hissedarlarının; taksirli suçlar hariç
olmak üzere, ağır hapis veya beş yıldan fazla hapis, basit veya nitelikli
zimmet, cürüm işlemek için teşekkül oluşturmak, irtikap, rüşvet, hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, hileli iflas gibi yüz
kızartıcı suçlar; istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık
suçları, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, kara para aklama,
Devlet sırlarını açığa vurma veya vergi kaçakçılığı suçlarından dolayı hüküm
giymiş olduğu şirketler,
·Kurul başkanı ve üyeleri,
ihale komisyonu başkanı ve üyeleri ile birinci dereceye kadar kan ya da sıhri
hısımlarının organize borsalar aracılığıyla edindikleri hisse senetleri hariç
olmak üzere, doğrudan veya dolaylı hissedar oldukları şirketler,
·Sermayesi ihale ilanında
belirtilen miktarın altında kalan (alt limit 1.000.000 YTL olarak
uygulanmaktadır.) şirketler,
·Türkiye’de kurulmamış
şirketler,
yeterlilik için başvuruda bulunamaz.
İhale komisyonu, şirketleri
yeterlilik açısından değerlendirmeye tabi tutar. Şirketlerin yeterliliği, ihale
yapılacak şehirdeki şebeke yatırımı, dağıtım ve işletme faaliyetlerinin
yürütülmesi açısından şirketin ve/veya ortaklarının mali güç ve tecrübeleri ile
birlikte hizmet alacağı firmaların doğal gaz sektörü ile ilgili tecrübelerine
göre değerlendirilir. Yeterlilik başvurusu;
·Mali güç açısından; şirketin
ve ortaklarının öz kaynakları, ödenmiş sermayesi, bilanço ve gelir tabloları ile
yatırımın finansmanının nasıl sağlanacağını gösteren belge ve niyet mektupları,
·Tecrübe açısından; yeterlilik
için başvuran şirketin ve/veyaortaklarının doğal gaz sektörü ve/veya
diğer sektörlerle ilgili tecrübesi ile birlikte proje, inşaat ve/veya işletme
hizmeti alacağı firmaların doğal gaz sektörü ile ilgili tecrübesi,
esas alınarak
değerlendirilir.
Dağıtım lisansı sahibi şirket,
doğal gaz dağıtım faaliyeti dışında başka bir faaliyette bulunamayacağından ve
dağıtım lisansı almaya hak kazanması halinde şirket ana sözleşmesinde gerekli
değişiklikleri yapması ya da lisans almak üzere ortaklık yapısı aynı kalmak
şartıyla yeni bir şirket kurması gerekeceğinden, ihaleye katılacak şirketin yeni
kurulmuş bir şirket olması halinde, doğrudan ve/veya dolaylı tüzel/gerçek kişi
ortaklarının mali güç ve tecrübeleri dikkate alınır.
Kurul tarafından yeterli bulunan
şirketler, Kurumdan ihale dosyası almak ve tekliflerini ihale dosyasına uygun
şekilde hazırlayarak belirtilen süreler içinde Kuruma sunmak üzere davet edilir.
İhale ilanlarında, teklifle birlikte verilecek geçici teminat tutarı ve
şartnamede, lisans almaya hak kazanılması halinde verilecek kesin teminat tutarı
maktu olarak belirlenir. Şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı ihaleleri,
Doğal Gaz Piyasası Kanunu ile Doğal Gaz Piyasası dağıtım ve Müşteri Hizmetleri
Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde, kapalı zarf usulü ile teklif alma ve açık
eksiltme şeklinde yapılır. Teklifler, bir kWh doğal gazın sunumu için tek
bir bedel olarak verilen birim hizmet ve amortisman bedeli üzerinden
değerlendirilir. Verilen teklifler en düşük birim hizmet ve amortisman bedeline
göre sıralanır, en düşük ilk üç teklif belirlenir ve bu tekliflerin sahipleri
açık eksiltme yapar. Kurul, eksiltme sonucu en düşük teklifi veren ve dağıtım
lisansı almaya hak kazanan şirket ile sıralamadaki ikinci ve üçüncü şirketi
belirler. Açık eksiltme sonucunda birim hizmet ve amortisman bedelinin 0 (sıfır)
cent/kwh çıkması halinde açık eksiltme şartnamede belirlenen ve 5 yıl boyunca
uygulanacak olan abone bağlantı bedeli üzerinden devam eder. En düşük abone
bağlantı bedeli teklifini veren şirket ihaleyi kazanır. İhale ile belirlenen
birim hizmet ve amortisman bedeli, şartnamede belirlenen süre boyunca
(uygulamada 8 yıl) uygulanır. Bu sürenin bitiminden itibaren Kurul tarafından
fiyat tavanına göre belirlenen birim hizmet ve amortisman bedeli uygulanır.
İhaleyi kazanarak lisans alma öncesi yapılması gereken işlemleri tamamlayan
şirkete Kurul Kararı ile doğal gaz dağıtım lisansı verilir.
Lisans alan şirket; belirlenen bir
şehirde, belirlenen lisans süresi (uygulamada 30 yıl) için doğal gaz dağıtım
şebekesinin mülkiyeti kendisine ait olmak üzere, doğal gazın, dağıtımı ve inşa
edip işleteceği tüm dağıtım hatları (mahalli gaz boru hattı şebekesi) ile nakli
faaliyetlerini yapmaya yetkili kılınmış olur.
Kontrat Devirleri
BOTAŞ, hazırlık döneminden sonra
başlamak üzere ithalatı ulusal tüketimin yüzde yirmisi oranına düşünceye kadar
yeni doğal gaz alım sözleşmesi yapamaz. 2009 yılına kadar toplam yıllık ithalat
miktarını yıllık ulusal tüketimin yüzde yirmisine düşürünceye kadar, mevcut
doğal gaz alım veya satım sözleşmelerinin kısmi veya bütün olarak tüm hak ve
yükümlülükleri ile devredilmesi için istekli olan diğer ithalat lisans
yeterlilik sahibi ve satıcı şirketten sözleşme devri hususunda ön onay alan
şirketlerin katılacağı ihale BOTAŞ tarafından yapılır. İhalede birinci olan
şirketten başlamak üzere satıcı tarafla görüşmek ve yeni sözleşmeyi imzalamaya
yönelik satıcı onayını temin etmek üzere BOTAŞ tarafından tüzel kişilere sırayla
muvafakat verilir. İlgili tüzel kişi sözleşmenin satıcı tarafı ile devredilecek
miktar için, yeni sözleşme yapmasından sonra devir yürürlüğe girer. Ancak ilgili
ihalede tüzel kişilerin satıcı tarafla sözleşme yapamaması halinde, ithalat
lisans yeterlilik sahibi şirketlerin katılacağı ve kazanan ithalatçı şirketin
BOTAŞ’ın, tüm yurt dışı mükellefiyetlerini yerine getirmeyi kabul etmesi ve
ikili anlaşmalarla belirlenen doğal gaz alım fiyatının altında olmaması şartıyla
miktar devrine imkan tanıyan ayrı ihale yapılır. Hazine garantili sözleşmesi
bulunan Yap-İşlet ve Yap-İşlet-Devret Santralleri, Hazine Müsteşarlığına
başvurarak ilgili Hazine garantilerinden feragat etmek koşuluyla, doğal gaz
alımlarını piyasa koşulları içinde basiretli bir işletmeci gibi davranarak en
ekonomik kaynaktan yaptıklarını Kurula ispat etmek ve doğal gaz satın alma
maliyetindeki düşüşü elektriğin satış fiyatında bir azalma sağlayacak şekilde
yansıtmak zorundadır.
Bu
kapsamda BOTAŞ tarafından ilk kontrat devri ihalesi 30 Kasım 2005 tarihinde
yapılmış olup BOTAŞ tarafından 30 Kasım 2006 tarihinde ihale onaylanmıştır,
ithalatçı ilk özel sektör şirketinin 2007 yılında doğal gaz piyasasında
faaliyette bulunması beklenmektedir.
Şebeke İşleyiş Düzenlemeleri
Şebeke İşleyiş Düzenlemeleri 1 Eylül
2005’ten itibaren yürürlüktedir. İletim sisteminde kapasite tahsisi, giriş ve
çıkış noktaları bazında bir yıllık olarak yapılmaktadır. Giriş-çıkış esasına
göre iletim tarifeleri Kurul tarafından kabul edilmiştir. Halihazırda fiili
olarak BOTAŞ’ın tek tedarikçi olması nedeniyle, üçüncü taraflara kapasite
tahsisi yapılamamaktadır. Üçüncü tarafların sisteme erişimine ilişkin hususlar
Şebeke İşleyiş Düzenlemeleri içinde yer almaktadır. İletim tarifelerinde “posta
pulu” yöntemi kullanılmaktadır. Doğal gaz taşıtmak için sisteme giriş başvurusu
prosedürü kısaca şu şekildedir: Herhangi bir Giriş Noktasından herhangi bir
Çıkış Noktasına Doğal Gaz taşıtmak için ilk kez başvuruda bulunacakların,
ithalat, ihracat veya toptan satış lisansı sahibi olmaları gerekmektedir.
Başvurularda bu lisansın bir sureti ile aşağıda yer alan bilgi ve belgelerin
taşıyıcıya ibraz edilmesi gereklidir.
Taşıtılacak doğal gazın, iletim
şebekesi’ne ilk girişi için öngörülen tarih ve bu tarihten itibaren, 5
yıllık dönem için, bu dönem içindeki her bir gaz yılı içinde taşıtılması
öngörülen yıllık miktar,
Taşınacak doğal gazın iletim
şebekesine giriş ve çıkış noktaları, bu noktalar için talep edilen
kapasiteler ve bu noktalardan girecek ve çekilecek yıllık Miktarların aylık
bazda dağılımı,
Her bir çıkış noktası için talep
edilen asgari teslim basıncı ve asgari sıcaklık.
Doğal gaz ithalat lisans sahipleri
ile toptan satış lisansına sahip üretim şirketlerinin yukarıdakilere ilave
olarak, aşağıdaki bilgi ve belgeleri ibraz etmeleri gereklidir.
Taşınacak olan Doğal Gazın İletim
Şebekesine gireceği Giriş Noktasındaki sıcaklık ve basınç aralığı,
Giriş Noktasında Taşıyıcıya
teslim edilecek Doğal Gazın kalite şartnamesi (ŞİD ekinde (Ek-1) verilen
Kalite Şartnamesi formunun bu gaz için doldurulmuş hali (asgari ve azami
değerler belirtilecektir)),
İthalat lisansı sahiplerinin ibraz
edecekleri bilgi ve belgeler içinde aşağıdaki bilgi ve belgelerin de yer alması
gereklidir;
Doğal Gazın teminine yönelik
ithalat anlaşmasındaki Doğal Gaz akışına ilişkin hükümler ve varsa Yurt Dışı
Operatörü ile yapılan sözleşme veya niyet sözleşmesi,
Taşıyıcı, yukarıda yer alan bilgi ve
belgeleri sunan başvuru sahiplerinin taleplerine, başvuru tarihinden itibaren
otuz (30) gün içerisinde cevap verir. Taşıyıcı talebi reddetmesi halinde ret
gerekçelerini başvuru sahibine bildirir. Başvurunun olumlu olarak
değerlendirilmesi durumunda, bundan sonra takip edilecek prosedür hakkında
başvuru sahibi bilgilendirilir.
Sertifikalar
Doğal gazla ilgili herhangi bir yapım
ve hizmet faaliyeti, sertifika sahibi olmayan kişiler tarafından
gerçekleştirilemez. Sertifika; doğal gaz faaliyeti yapan tüzel kişilerin (lisans
sahiplerinin) doğal gazın üretimi, iletimi, depolanması ve dağıtımı işlevlerini
yerine getirmek üzere kurulacak tesislerinin tasarımı, yapımı, revizyonu,
bakımı, onarımı, kontrolü, müşavirliği ve benzeri hizmetlerde bulunacak gerçek
ve tüzel kişilerin yeterliliğini gösteren ve Kurul tarafından verilen izin
belgesidir.
Elektrik Piyasası Kanunu, Petrol
Piyasası Kanunu ve LPG Piyasası Kanunu’nda sertifika zorunluluğu
bulunmamaktadır.
Sertifika Türleri
Yapım ve hizmet sertifikası;
Doğal gaz piyasasında yer alan tesislerin fizibilite, etüt, proje, müşavirlik,
kontrol, denetleme, yapım, servis, bakım ve onarım hizmetlerini yapmaya yeterli
olduklarını gösteren ve Kurul tarafından gerçek veya tüzel kişilere verilen izin
belgesidir.
İç tesisat ve servis hatları
sertifikası; Şehir içi dağıtım şebekesine ait servis hatları ve iç tesisat
ile ilgili proje, müşavirlik, kontrol, denetim, yapım, bakım-onarım hizmetlerini
yapmaya yeterli olduklarını gösteren, dağıtım şirketleri ile yetki belgesi
sahibi resmi veya özel şirketler tarafından düzenlenen ve ilgili dağıtım
şirketinin belirlenmiş bölgesinde geçerli olan ve gerçek veya tüzel kişilere
verilen izin belgesidir.
Gerçek ve tüzel kişiler birden fazla
dağıtım bölgesinde faaliyet göstermek isterlerse, her bir dağıtım bölgesi için
ayrı iç tesisat ve servis hatları sertifikası almak zorundadır. İç tesisat ve
servis hatları sertifikası düzenlemek üzere resmi veya özel şirketlere yetki
belgesi verilmesine ilişkin uygulama 2009 yılına ertelenmiştir.
Sertifikalar bir defada en az on, en
fazla otuz yıllık süre için verilir. Uygulamada on yıl için verilmektedir.
Sertifika almak isteyen gerçek veya
tüzel kişiler; başvuruda sunulması gerekli bilgi ve belgeler ile birlikte yapım
ve hizmet sertifikası almak için Kuruma, iç tesisat ve servis hatları
sertifikası almak için faaliyet göstereceği dağıtım bölgesindeki lisans sahibi
dağıtım şirketine başvuruda bulunur.
Yapım ve hizmet
sertifikası başvurularında farklı her bir kategoriye ilişkin en az bir
yüksek öğrenim belgesi sunulur. Firma sahibi veya şirket ortağı ilgili
kategorilerde yüksek öğrenim belgesine sahip ise, kendi belgesini de sunabilir.
İç tesisat ve servis hatları sertifikası başvurularında doğal gaz iç tesisat
yetkili mühendis belgesine sahip Makina Mühendisi yanında, faaliyet konularına
göre Doğalgaz ve Sıhhi Tesisatçılık Ustalık Belgesi, Kaynakçılık Ustalık
Belgesi, Polietilen boru kaynakçı belgesi (Polietilen servis hattı için)
sunulur.
İlgili mevzuata uygun olarak
yapılmadığı tespit edilen sertifika başvurularındaki eksiklik veya yanlışlıklar,
tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde giderilmediği takdirde başvuru
yapılmamış sayılır ve başvuru evrakı iade edilir. Sertifika başvurularına altmış
gün içinde cevap verilir. Sertifika verilmesinin uygun görülmesi halinde,
sertifika alma bedelinin ödenmesini müteakip sertifika verilir. Sertifika alma
bedelinin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yatırılmaması halinde
sertifika başvurusu reddedilir ve başvuru evrakı iade edilir.
Sertifika Bedelleri ve Katılma
Payı:
Sertifika alma, yenileme, tadil,
suret çıkartma ve sertifika vize bedelleri, her yılın Aralık ayının sonuna kadar
Kurul tarafından belirlenerek Resmî Gazete’de yayımlanır ve Kurum web sayfasında
duyurulur. Sertifika yenileme, suret çıkartma, tadil ve sertifika vize bedeli
peşin olarak ödenir.
Katılma payının mükellefi, sertifika
sahibi tüzel kişilerdir. Katılma payı, anılan mükelleflerin yıllık faaliyet
dönemine ilişkin olarak düzenleyecekleri gelir tablolarında yer alan safi satış
hasılatı tutarının, % 0,2 (binde iki) oranını aşmayacak şekilde Kurul tarafından
belirlenecek katılma payı oranı ile çarpımı sonucu bulunur. Katılma payı oranı,
2004-2007 yılları için 0 (sıfır) olarak belirlenmiştir.
Sertifikaya İlişkin Genel
Hükümler:
·Sertifikanın geçerlilik
tarihinden itibaren, sertifika süresince yapım ve hizmet sertifikası her üç
yılın sonunda, iç tesisat ve servis hatları sertifikası her bir yılın sonunda,
sertifika sahibi tarafından vize ettirilir.
·Sertifikalar; ilgili mevzuat
kapsamındaki uygulamaların gerektirdiği durumlarda bedel alınmadan zorunlu
olarak tadil edilir ya da sertifika sahibinin talebi halinde (unvan değişikliği,
faaliyet konu ve kategorilerinin ilave edilmesi veya çıkarılması) bedeli
mukabilinde tadil edilebilir.
· Sertifikalar, sertifika
sahibinin talebi üzerine sertifika süresinin bitiminden başlamak üzere en az on,
en fazla otuz yıllık süre için yenilenebilir.
·Sertifika; sürelerinin
bitiminde veya sertifika sahibinin iflası halinde kendiliğinden, sertifika
sahibinin sertifikadan vazgeçmek istemesi halinde ise Kurul onayı ile sona erer.
Sertifika sahibinin sertifikası kapsamındaki faaliyetini sona erdirmek istemesi
halinde, sertifikanın sona ermesinin talep edildiği tarihten en az doksan gün
önce, gerekçeleri ile birlikte yapım ve hizmet sertifikası sahiplerinin Kuruma,
iç tesisat ve servis hatları sertifikası sahiplerinin ise sertifikalarını
aldıkları şirkete yazılı olarak başvuruda bulunmuş olması zorunludur.
·Başvuruda belirtilen bildirim
adresinde bir değişiklik olması durumunda, sertifika sahibinin adres
değişikliğini, adres değişikliği gerçekleşmeden önceki üç iş günü içinde noter
kanalıyla Kuruma bildirmesi zorunludur. Bu bildirimin belirtilen süre içinde
yapılmaması halinde, Kurum tarafından eski adrese yapılmış tebligatlar geçerli
sayılır.
·Yapım ve hizmet sertifikası
sahibi gerçek ve tüzel kişiler, Kurum tarafından denetlenebilir ya da
denetlettirilebilir. İç tesisat ve servis hatları sertifikası sahibi gerçek veya
tüzel kişiler ise sertifika aldıkları yetki belgesi sahibi ya da dağıtım lisansı
sahibi şirketlerce denetlenir.
·Sertifika sahibi gerçek veya
tüzel kişilerin ilgili mevzuat hükümlerine aykırı davranması durumunda, fiilin
niteliğine göre Kanunun 9 uncu maddesinde öngörülen yaptırımlar uygulanır.
5015
sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun (Kanun) 20.12.2003 tarihinde yürürlüğe girmesi
sonucu, ülkemizdeki petrol piyasası yeniden yapılanmaktadır. Kanun,
yurtdışından temin edilen veya yurtiçinde üretilerek teslime hazır hale
getirilen ham petrolden başlayan ve ürün halinde kullanıcılara sunulan petrole
ilişkin piyasa faaliyetlerini (downstream) düzenlemektedir. Kanun,
piyasasının yönlendirilmesi, düzenlenmesi, gözetimi ve denetlenmesine ilişkin
görev, yetki, sorumlulukları Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na (EPDK)
vermiştir.
Lisanslar
Türkiye’de petrol piyasası 9 faaliyet
(rafinaj, dağıtım, iletim, depolama, işleme, madeni yağ, ihrakiye teslimi,
taşıma ve bayilik) ve 1 kullanım (serbest kullanıcı) alanında, yasal ayrışıma
tabi tutulmuştur. Yasal ayrışıma tabi tutulan faaliyet veya kullanımların
yapılması için lisans alınması gerekmektedir.
Lisans alacak kişilerin
niteliklerinin, genel ve ilgili lisans türüne göre belirlenmiş özel koşullara
uygun olması gerekmektedir.
Lisans alacak kişilerin sahip olması
gereken genel nitelikler:
- Türkiye’de yerleşik,
- Ticaret veya sanayi siciline
kayıtlı,
- Gelir veya kurumlar vergisi
yükümlüsü,
gerçek veya tüzel kişiler olmaktır.
Bu kapsamda, Türkiye’de piyasa
faaliyetlerinde bulunan ve yabancı devletler mevzuatına göre sermaye şirketi
niteliğinde bulunan özel hukuk tüzel kişileri, Türk parasının kıymetini koruma
hakkındaki mevzuata göre Türkiye’deki faaliyetleri bakımından Türkiye’de
yerleşik sayılmaktadır.
Rafinerici, iletim, depolama, işleme,
dağıtıcı ve ihrakiye teslimi lisansları için; başvuru sahibi tüzel kişinin; 6762
sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri doğrultusunda anonim şirket ya da limited
şirket olarak kurulmuş olması gereklidir.
1) Lisans türlerine göre,
ilgililerin sahip olması gereken özel nitelikler:
1.1) Asgari Sermayenin:
-Rafinerici lisansı için
50.000.000 YTL,
-İletici lisansı için
500.000 YTL,
-Depolama lisansı için 1.000.000
YTL.,
-İşleme lisansı için
500.000 YTL,
-Dağıtıcı lisansı için
5.000.000 YTL
-İhrakiye teslimi lisansı için
2.000.000 YTL olması,
1.2) Asgari Kapasitenin (Başvuru
tarihindeki yıllık pazarlama projeksiyonu veya kullanım kapasitesi)
-Dağıtıcı lisansı için: yıllık 60.000
ton satış
-Serbest kullanıcı lisansı için :
yıllık 5.000 ton kullanım (sadece motorin, fuel oil ve kalyak için) olması,
1.3) Taşıma Lisansları için;
-En az bir karayolu taşıma
aracının mülkiyetine sahip olunması veya finansal kiralama yoluyla edinilmesi,
-En az bir denizyolu taşıma
aracının mülkiyetine sahip olunması veya finansal kiralama yoluyla edinilmesi
veya ilgililerle kira-hizmet sözleşmesi
yapılmış olması,
-Demiryolu aracı ile ilgili
olarak ilgilerle kira-hizmet sözleşmesi yapılması gerekmektedir.
Eksiksiz
yapılan lisans başvurularında Kurul kararıyla verilen lisanslarda lisanslama
süreci azami 90 gün içinde tamamlanırken, Kurul kararı gerektirmeyen bayilik,
serbest kullanıcı ve karayolu taşımacılığı lisansları ilgili uzmanın
incelemesine müteakip birkaç iş günü içinde sonuçlandırılmaktadır.
1.4) Diğer koşullar:
İhrakiye teslimi lisansları için,
tesislerle ilgili kurum ve/veya kuruluşlardan izin alınmış olması gerekmektedir.
Yeni kurulan akaryakıt istasyonları
için bayilik lisansları almak üzere Kuruma başvuru yapan kişilerin, mevzuatta
yer alan diğer belgelerin yanı sıra “ASGARİ MESAFE” koşulunu sağladıklarına
ilişkin belgeyi de ibraz etmeleri gerekmektedir.
Tarımsal amaçlı satış yapmak isteyen
bayilik lisansı (istasyonlu) için, kişilerin, gerekli tedbirleri almaları ve
tanker ve köy pompa/pompalarının belgelerini ibraz ederek lisanslarına
işletmeleri gerekmektedir.
Piyasa faaliyeti için tesis
gerektiren konularda; tesisin ilgili mevzuata göre düzenlenmiş İşyeri Açma ve
Çalışma Ruhsatının ibraz edilmesi gerekmektedir.
2) Piyasada Kalış Koşulları
Rafinerici, işleme, madeni yağ,
depolama, iletim, ihrakiye teslimi ve taşıma faaliyetlerinin sürdürülmesi için
özel bir koşul bulunmamaktadır. Ancak, dağıtıcı faaliyetlerinin sürdürülebilmesi
için, bayilerine ve kullanıcılara yıllık satış toplamının 60.000 tonun altına
düşmemesi şartı aranmaktadır.
Bayilik faaliyetlerinin
sürdürülebilmesi için ise, dağıtıcı ile sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona
ermesinden itibaren üç ay içerisinde herhangi bir dağıtıcı ile sözleşme
yapılması gereklidir.
Serbest Kullanımın sürdürülebilmesi
için, kullanılan yakıtın değişmemesi veya yıllık kullanım miktarının 5.000 tonun
altına düşmemesi gerekmektedir.
3) Piyasadan çıkış koşulları
İşleme, madeni yağ, ihrakiye teslimi,
taşıma, bayilik ve serbest kullanıcı lisansı sahiplerinin lisansları,
ilgililerin başvurusu üzerine doğrudan sona ermektedir. Lisanslar ayrıca, iflas,
lisans süresinin bitimi ve idari yaptırım hallerinde re’sen sona
erdirilmektedir. Dağıtıcıların yılık, asgarî 60.000 ton beyaz ürün (benzin,
motorin) satma yükümlülüğü bulunmakta olup, bunun tutturulamaması halinde
lisansları Kurul Kararı ile sona erdirilebilmektedir. Rafinericilerin lisansının
sona erdirme talepleri, ulusal petrol stoğuna ilişkin tesis ve stok envanterinin
devir-tesliminin tamamlanması ve gelir muhasebesi işlemlerinin
sonuçlandırılmasını takiben, depolama ve iletim lisansının sona erdirme
talepleri, piyasada üçüncü kişilerle girişilen taahhütlere ilişkin
yükümlülüklerin karşılanmış olduğunun belgeleriyle birlikte Kuruma ibraz
edilmesi koşuluyla Kurulca kararlaştırılmaktadır.
Lisans Bedelleri
Petrol piyasasında
2007 yılında uygulanacak olan lisans alma, lisans tadili, süre uzatımı (vize),
lisans sureti çıkartma, tarife onayı ve akaryakıt ticaret izni bedelleri
aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:
Lisans alma
bedeli:
Rafinerici
lisansı için 112.500.- YTL,
Dağıtıcı lisansı
için 75.000.- YTL,
Depolama lisansı
için 7.500.- YTL,
İletim lisansı
için 7.500.- YTL
İhrakiye teslimi
lisansı için 3.000.- YTL,
İşleme lisansı
için 1.500.- YTL
Madeni yağ
lisansı için 1.500.- YTL
Serbest
kullanıcı lisansı için 1.500.- YTL,
Taşıma lisansı
Karayolu için
araç başına 0.- YTL,
Demiryolu için
vagon başına 75.- YTL,
Denizyolu için
gemi başına 1.500.-YTL,
Bayilik lisansı
için 1.000.-YTL.
Lisans
sureti 150.- YTL,
Lisans
tadili:
Rafinerici
lisansı için Lisans alma bedelinin %2’si
Dağıtıcı lisansı
için Lisans alma bedelinin %2’si
Depolama lisansı
için 1.000.- YTL,
İletim lisansı
için 1.000.- YTL,
İşleme lisansı
için 1.000.- YTL,
Madeni yağ
lisansı için 1.000.- YTL,
Serbest
kullanıcı lisansı için 1.000.- YTL,
İhrakiye teslimi
lisansı için 1.000.- YTL,
Taşıma lisansı
1.000.- YTL,
Bayilik lisansı
için 1.000.- YTL.
Süre
uzatımı(vize) Lisans alma bedelinin % 50’si
Dağıtıcı lisansı
sahipleri arası
akaryakıt
ticareti izni 0.- YTL,
Tarife onayı
0.- YTL.
Katılma Payı
Petrol piyasasında faaliyet gösteren
rafinerici, işleme, dağıtıcı, iletim, ihrakiye teslimi ve depolama lisansı
sahibi tüzel kişilerin ödemekle yükümlü oldukları 2007 yılı katılma payına
ilişkin oran, yıllık gelir tablolarında yer alan lisans kapsamında yürütülen
piyasa faaliyetlerine ilişkin net satışlar tutarının %0,1 (bindebir); taşıma,
bayilik ve madeni yağ lisans sahibi gerçek ve tüzel kişilerin ödemekle yükümlü
oldukları 2007 yılı katılma payına ilişkin oran ise alt başlıklar dahil 0
(sıfır) olarak belirlenmiştir.
İzinler
Petrol piyasasında dağıtıcılararası
akaryakıt ticareti ve akaryakıt harici ürün sayılan petrollerin ithalatı için
EPDK’dan izin alınması gerekmektedir.
1) Dağıtıcılararası ticaret izni:
Dağıtıcıların birbirleri arasında
yapacakları akaryakıt ticareti için, EPDK’dan izin almaları gerekmektedir. İzin;
akaryakıtın türü, miktarı ve ticaretin gerçekleştirileceği yer ve dönem
belirtilerek, üçer aylık dönemler halinde verilmektedir. Konu Kurul Kararı ile
düzenlenmiştir.
2) Akaryakıt Harici Ürün İthalatı:
EPDK tarafından belirlenerek, Dış
Ticaret Müsteşarlığınca her yıl çıkarılan “Solvent ve Bazı Petrol Ürünleri
İthaline İlişkin Tebliğ” kapsamına alınan maddeler, EPDK tarafından kapasite ve
ekspertiz raporları baz alınarak, bir formüle göre değerlendirilerek, uygunluk
belgesi verilmektedir.
Onaya Tabi İşlemler
İletim tesisleri ile bu tesislerle
bağlantılı depolama tesisleri (üçüncü kişilere hizmet veren) hizmet
tarifelerinin, uygulanabilmesi için EPDK tarafından onaylanması gerekmektedir.
Onay dönemi, takvim yılı olup, ilgililerin tarife önerilerinin kabul edilmemesi
halinde, öneri reddedilmekte ve mevcut tarifenin uygulanması sürdürülmektedir.
Fiyat Oluşumu
Onaya tabi tarifeler dışında,
piyasaya sunulan mal ve hizmetler “tarife” esasına göre serbest piyasa
koşullarında oluşmaktadır. İşleme ve iletim hatları ile bağlantılı olmayan
lisanslı depolama faaliyetlerinde “sabit”, rafinerici ve dağıtıcı lisans
sahiplerinin “tavan” fiyat tarifeleri uygulanmaktadır. İstasyonlu bayiler ilan
panolarında yer alan fiyatların üzerinde satış yapamamaktadır. Rafinericiler ile
ham petrol üreticileri arasındaki yerli ham petrole ilişkin fiyat uyuşmazlıkları
Kurumun hakemliğinde en geç otuz gün içerisinde tarafları bağlayacak şekilde
sonuçlandırılmaktadır.
Ulusal Marker
Uygulaması
Ülkemiz petrol piyasasında dolaşımda
olan akaryakıtın, piyasaya yasal yollardan girip girmediğinin tespit edilerek,
kaçak ve nispeten standart dışı ürün satışının önlenmesi amacıyla 5015 sayılı
Petrol Piyasası Kanununun 18 inci maddesi ile öngörülen ulusal marker uygulaması
kapsamında, akaryakıta yurt içi piyasaya giriş noktaları olan rafineri
çıkışında, gümrük girişinde veya ilk defa ticari faaliyete konu edileceği diğer
tesislerde rafinerici, dağıtıcı ve işleme (biodizel) lisansı sahipleri
tarafından Kurumca belirlenen şart ve özellikte ulusal marker eklenmektedir.
Ekleme işlemi, tesislerde kurulan otomatik dozaj kontrollü enjeksiyon
donanımları aracılığıyla yapılmaktadır. Bu enjeksiyon donanımları, doğru, hassas
ve izlenebilir ölçüm sonucu alınacak şekilde ekleme (enjeksiyon) yapılabilecek
teknik özelliklere sahip olmalıdır.
Uygulama kapsamına alınan akaryakıt
türleri, Kurumca belirlenen şart ve özellikte ulusal marker eklenmeden yurt içi
piyasaya arz edilememektir. İlgili lisans sahipleri tarafından yurt içine
pazarlanan akaryakıtın uygun şart ve özellikte ulusal marker içerip içermediği
ise, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu tarafından Kurumumuz adına
üretilen “Ulusal Marker Saha Kontrol Cihazları” ile test edilmekte ve test
sonuçlarına göre 5015 sayılı Kanunda öngörülen işlemler yapılmaktır. Uygulama,
01/01/2007 tarihi itibariyle benzin, motorin ve biodizel türleri için
başlamıştır.
SIVILAŞTIRILMIŞ PETROL GAZLARI
PİYASASI
Türkiye’de
Sıvılaştırılmış Petrol Gazı 1960 yılından beri yaklaşık
45 yıldır kullanılmakta olup LPG faaliyeti tüplü LPG faaliyeti, dökme LPG
faaliyeti ve otogaz faaliyeti olmak üzere üç farklı alanda yürütülmektedir.
Türkiye
Sıvılaştırılmış Petrol Gazı piyasasının büyüklüğü yaklaşık 5 milyar Euro
civarında olup piyasadan 2,2 milyar € civarında vergi geliri sağlanmaktadır.
Türkiye’de 2006 yılında yaklaşık olarak 3.520.000 ton civarında LPG tüketimi
gerçekleştirilmiştir. Bu rakam Türkiye’nin dünyadaki en önemli LPG pazarlarından
birisi olduğunun göstergesidir. Bu miktarın yaklaşık %42’si tüplü LPG, %44’ü
otogaz LPG ve %14’ü dökme LPG olarak gerçekleşmiştir. Ülkemizde yaklaşık ondört
milyon hanede LPG kullanılmakta, on bir bin dört yüzcivarında tüplü LPG bayii
ile altı bin civarında otogaz bayii bulunmakta, 1.5 milyon araçta LPG
kullanılmakta, yaklaşık 450 bin kişi sektörden geçimini sağlamaktadır. Piyasa
büyüklüğü açısından Türkiye, Avrupa’da İngiltere’nin ardından ikinci sırada
gelmekte, dünyada ise ilk on içersinde yer almaktadır. Ülkemizin mevcut enerji
politikaları gereği gelecekte doğalgaz kullanımının yaygınlaşması ve vergi
politikaları nedeniyle tüplü ve dökme LPG tüketimindeki daralmanın sürmesi
beklenmektedir. Ülkemizde ucuz olması nedeni ile tercih edilen LPG, dünyada
çevreci bir yakıt olması sebebi ile tercih edilmekte ve sektör bazı
avantajlardan yararlanmaktadır. Bu kapsamda, gelecekte bu muafiyet ve
avantajların ülkemizde de uygulanması ihtimali ile, bazı otomotiv firmalarının
LPG’li araç üretimini artıracağı ve yüksek akaryakıt fiyatları ile 1999-2000
yıllarında sağlanan vergi avantajı sonucu otogaz tüketiminin 2,1 milyon ton
civarına kadar arttığı dikkate alındığında, otogaz LPG tüketimindeki artışın
süreceği beklenmektedir. TÜPRAŞ ülkemizde tek üretici olarak faaliyet
göstermekte olup, dört adet rafineride yılda yaklaşık 800 bin ton LPG
üretilmekte ve bu LPG iç piyasaya satılmaktadır
Piyasa faaliyetleri
5307
sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası
Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun (Kanun) 13.03.2005 tarihinde
yürürlüğe girmesiyle, yurtiçi ve yurtdışı kaynaklardan temin olunan
sıvılaştırılmış petrol gazlarının güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı
içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf,
eşitlikçi ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için gerekli düzenleme,
yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin yapılması amaçlanmıştır. Bu
kanunla; LPG’nin ithali, ihracı, depolanması, taşınması, dağıtımı ve bayiliği
piyasa faaliyetleri olarak kabul edilmiştir. Kanunun yayımlanmasını takiben
piyasa faaliyetlerinin düzenlenmesi amacı ile ikincil mevzuat hazırlanarak
yayımlanmıştır.
Kanuna
göre gerçek ve tüzel kişiler bu piyasa faaliyetlerini gerçekleştirmek için
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan lisans almak zorundadırlar. Bu lisans
türleri, dağıtıcı lisansı, depolama lisansı, taşıma lisansı, LPG tüpü imalatı
lisansı, LPG tüpü muayenesi, tamiri ve bakımı lisansı ve
otogaz bayilik lisansıdır. Halihazırda Türkiye’de LPG piyasasında, 56 dağıtıcı
lisansı sahibi, 80 depolama lisansı sahibi, 34 taşıma lisansı sahibi, 6253
otogaz bayilik lisansı sahibi, 14 LPG tüpü imalatı lisansı sahibi ve 119 LPG
tüpü muayenesi, tamiri ve bakımı lisansı sahibi vardır.
Kanun, teminden son tüketiciye kadar her aşamada piyasanın izlenmesi ve
denetimini öngörmektedir. Bu nedenle yurtdışından LPG temin edeceklerin, LPG
dağıtıcı lisansına sahip veya Petrol Piyasası Kanununa göre Kurumdan rafinerici
lisansı almış olması gereklidir. Dağıtıcılar LPG’yi rafinerilerden, ithalat
yoluyla yurt dışından veya toptan alış yoluyla diğer dağıtıcılardan temin
ederler. LPG ithalatı, ithal edilen LPG’nin Kurum tarafından belirlenen teknik
düzenlemelere uygunluğu Gümrük Müsteşarlığı’nca ilân edilen beş adet ihtisas
gümrüğündeki laboratuarlarda belirlendikten sonra bu ihtisas gümrüklerinden
yapılır.
Ülke
içerisinde dağıtım faaliyeti yapma yetkisi sadece dağıtıcı lisansı sahiplerine
verilmiştir. Dağıtıcı lisansı sahipleri, kendi mülkiyetlerindeki istasyonlara
veya sözleşmelerle oluşturacakları bayilerinin istasyonlarına otogaz LPG
dağıtımı, kullanıcılara dökme LPG satış ve ikmali, tüplü LPG dağıtım ve
pazarlaması, LPG ithalatı ve ihracatı yapabilirler. Ayrıca, lisanslarına
işlenmesi koşuluyla taşıma, dolum ve depolama faaliyetlerinde bulunabilirler.
Kanun dağıtıcı olma koşulu olarak teknik düzenlemelere uygun depolama, dolum
tesisi ve LPG tüplerine sahip olma ilkesini getirmiştir. Ayrıca dağıtıcılar
otogaz faaliyetlerine başlayabilmek için öncelikle ilgili Kanun ile istenen
kriterleri sağlayarak tüplü LPG faaliyetini başlatmak ve en az bir dolum
tesisini işletmeye almak zorundadır. Dağıtıcı bir adet LPG dolum ve depolama
tesisine sahip ise sadece tesislerinin bulunduğu il ve komşu illerde otogaz
dağıtımı faaliyeti yapabilir. Ülke genelinde otogaz faaliyeti yapabilmek için
ise, en az iki dolum ve depolama tesisine sahip olma mecburiyeti getirilmiştir.
Ayrıca, dağıtıcılar ikmal ettikleri günlük ortalama LPG miktarının en az yirmi
katını depolarında bulundurmak zorundadırlar. Petrol piyasasından farklı olarak
dağıtıcı lisansı sahipleri otogaz istasyonlarına LPG ikmalini, mülkiyeti veya
tasarrufu altında tescilli markasını, unvanını ve amblemini taşıyan teknik
düzenlemelere uygun araçlar ile yapmak zorundadırlar.
Piyasadan Çıkış
Lisans sahibinin iflasına karar
verilmesi, lisans süresinin bitimi, LPG dağıtıcı lisansı ve LPG depolama lisansı
hariç olmak üzere lisans sahibinin talebi, LPG otogaz bayilik lisansı
sahiplerinin, LPG Dağıtıcı Lisansı sahipleri ile sözleşmelerinin herhangi bir
nedenle sona ermesinden itibaren üç ay içerisinde herhangi bir dağıtıcı ile
otogaz bayisi arasında sözleşme yapmaması, lisans alma koşullarından herhangi
birinin kaybedilmesi hallerinde lisanslar kendiliğinden sona erer. Bunların
haricinde lisansların sona ermesi Kurulun uygun bulma kararıyla gerçekleşir. LPG
Dağıtıcı Lisansı sahipleri, faaliyetlerini sona erdirmeden en az üç ay önce
bayilerini durumdan haberdar etmek ve Kuruma bilgi vermekle yükümlüdür. LPG
dağıtıcı lisansı ve LPG depolama lisansı sahiplerinin lisans sona erdirme
talepleri, piyasada üçüncü kişilerle girişilen taahhütlere ilişkin
yükümlülüklerin karşılanmış olduğunun belgeleriyle birlikte Kuruma ibraz
edilmesi koşuluyla değerlendirilir ve lisansları Kurul kararıyla sona erer.
Yatırım
Maliyetlerine İlişkin Bilgiler
Piyasa faaliyetlerindeki yatırım
miktarları faaliyetin türüne, kapasitesine, yatırım bölgesine, ve diğer
faktörlere bağlı olarak değişiklik göstermekte olup LPG piyasasında, arsa, bina,
inşaat, ve diğer hizmetlerle ilgili bedeller hariç olmak üzere, faaliyet türüne
göre minimum ekipman maliyetleri yaklaşık olarak aşağıdaki gibidir.
Dağıtıcı:
450.000 USD (Tek bir dolum ve depolama
tesisi ve tek araç)
Depolama:
70.000 USD (225 m³ lük tek bir tankın
maliyeti, içinde yer alan tesis yapım maliyeti hariç)
Lisans Süreci
Lisans almak üzere;
- Türkiye’de yerleşik,
- Ticaret veya sanayi siciline
kayıtlı
- Gelir veya kurumlar vergisi
mükellefi gerçek veya tüzel kişiler başvurabilir.
Piyasa faaliyetlerinden sadece
dağıtım faaliyeti için sermaye şirketi olma şartı getirilmiştir. Buna göre, LPG
dağıtım faaliyeti yapmak isteyen şirketler anonim şirket, limited şirket ya da
sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket olmak zorundadır. LPG dağıtım
faaliyeti dışında diğer piyasa faaliyetleri ise gerçek kişiler tarafından
yapılabileceği gibi şahıs şirketleri ya da sermaye şirketleri tarafından da
yapılabilirler.
LPG dağıtıcı lisansı başvurusu için;
başvuru sahibi tüzel kişinin, LPG tesislerinin kurulmasında ve işletilmesinde
ilgili kurum ve kuruluşlarca istenen imar, toplum ve çevre, iş sağlığı,
güvenlik, teknik düzenlemeler ve benzeri konularda bir sakınca bulunmadığını
gösterir, tesisin kuruluş ve işletilmesine yönelik ruhsat, izin ve belgeleri
tamamlaması gerekir. Ayrıca, dağıtıcı lisansı başvuru sahiplerinin teknik
düzenlemelere uygun depolama, dolum tesisi ve LPG tüplerine sahip olması
zorunludur. İlgili lisans başvurularında Kurum web sayfasında belirtilen belge
ve formlar ile başvuru yapılmaktadır.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
eksiksiz başvuruları en geç altmış iş günü içerisinde karara bağlar ve ilgiliye
sonucu tebliğ eder.
LPG Piyasasında tüm başvuruların işlem süresi mevzuat uyarınca 60 gündür. Ancak
Kurul kararı gerektirmeyen otogaz bayi, tüp muayenesi, tamiri ve bakımı lisansı
ve taşıma lisansı başvuruları başvuru evraklarının tamamlanmasına bağlı olarak
ortalama 5 iş günü içinde tamamlanmaktadır. Kurul kararı gerektiren ve eksiksiz
yapılan, dağıtıcı, depolama ve tüp imalatı lisans başvuruları ise 60 gün içinde
sonuçlandırılmaktadır. Tüplü LPG bayileri ise lisansa tabi değildir.
Lisans Bedelleri
Sıvılaştırılmış Petrol
Gazları piyasasında 2007 yılında uygulanacak olan lisans alma, lisans tadili,
süre uzatımı (vize) ve lisans sureti çıkartma bedelleri aşağıdaki şekilde
belirlenmiştir:
LPG Dağıtıcı
lisansı içi 75.000.-YTL
LPG Depolama
lisansı için 7.500.- YTL,
LPG Taşıma
lisansı
- Karayolu
için araç başına 0.- YTL,
- Boru hattı
ile taşıma 0.- YTL
- Demiryolu
için vagon başına 75.- YTL,
- Denizyolu
için gemi başına 500.- YTL,
LPG Tüpü imalatı
lisansı 5.000.- YTL,
LPG Tüpü
Muayenesi,Tamiri ve Bakımı Lisansı 100.- YTL,
LPG Otogaz
Bayilik lisansı için 1000.- YTL..
Tüm lisanslar
için:
Lisans
sureti 150.-
YTL,
Lisans
tadili 1000.-
YTL,
Süre uzatımı
lisans alma bedelinin % 50’si
Gelir Payı
Dağıtıcı lisansı sahipleri
LPG için ton başına 3 YTL gelir payı ödemekte bu rakam da tüketiciye
yansıtılmaktadır.
Katılma Payı
LPG piyasasında faaliyet gösteren
rafinerici ve LPG Dağıtıcı lisans sahibi gerçek ve tüzel kişilerin ödemekle
yükümlü oldukları katılma payına ilişkin oran, 2007 yılı için %0,1 (bindebir),
LPG Otogaz Bayilik lisans sahibi gerçek ve tüzel kişilerin ödemekle yükümlü
oldukları katılma payına ilişkin oran ise 0 (sıfır) olarak belirlenmiştir.
Fiyat Oluşumu
LPG alım satımında
fiyatlar, erişilebilir dünya serbest piyasa koşullarına göre oluşur. Rafineriler
ve dağıtıcılar, lisansları kapsamında yaptıkları piyasa faaliyetlerine ilişkin
fiyatları, erişilebilir dünya serbest piyasalarındaki fiyat oluşumunu dikkate
alarak, tavan fiyatlar olarak Kuruma bildirirler. Ancak, LPG piyasasında
faaliyetleri veya rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte anlaşma veya eylemlerin piyasa
düzenini bozucu etkiler oluşturması halinde, gerekli işlemlerin başlatılmasıyla
birlikte, her seferinde iki ayı aşmamak üzere, faaliyetlerin her aşamasında,
bölgesel veya ulusal düzeyde uygulanmak için taban ve/veya tavan fiyat tespitine
ve gerekli tedbirlerin alınmasına Kurum yetkilidir. Belirli bölgelere ve belirli
amaçlara yönelik olarak fiyatlara müdahale edilmeksizin kullanıcıların
desteklenmesinin usûl ve esasları ile miktarı Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı’nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenir.